Biến chứng Hirschsprung: Cha mẹ cần lưu ý điều gì?

Bệnh Hirschsprung là dị tật bẩm sinh khiến một đoạn ruột thiếu tế bào thần kinh, làm phân ứ đọng kéo dài. Tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng Hirschsprung nguy hiểm như viêm ruột, nhiễm trùng huyết hoặc thủng ruột. Vì vậy, nhận biết sớm nguy cơ biến chứng Hirschsprung đóng vai trò quan trọng trong điều trị và theo dõi lâu dài.

Vì sao bệnh Hirschsprung dễ gây biến chứng?

Ở trẻ mắc Hirschsprung, đoạn ruột thiếu tế bào thần kinh không thể thực hiện nhu động bình thường. Phân và khí vì thế bị ứ đọng phía trên vùng tổn thương, khiến đại tràng giãn rộng và áp lực trong lòng ruột tăng lên. Sự ứ trệ kéo dài còn làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển quá mức.

Sự ứ đọng kéo dài tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển quá mức. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua thành ruột hoặc đi vào máu, gây phản ứng viêm toàn thân. Đây là cơ chế quan trọng dẫn đến các biến chứng Hirschsprung, đặc biệt là viêm ruột nặng và nhiễm trùng huyết.

Biến chứng có thể xuất hiện trước khi phẫu thuật hoặc sau điều trị, nhất là trong năm đầu đời khi hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu.

Các biến chứng Hirschsprung thường gặp

Viêm ruột liên quan Hirschsprung

Viêm ruột liên quan Hirschsprung là biến chứng phổ biến và cũng là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ mắc bệnh này nếu không được xử trí kịp thời. Tình trạng viêm có thể khởi phát đột ngột và diễn tiến nhanh chỉ trong vài giờ đến vài ngày.

Các dấu hiệu cảnh báo thường bao gồm:

• Sốt hoặc thân nhiệt dao động bất thường;
• Bụng chướng nhanh, căng và ấn đau;
• Tiêu chảy nhiều lần, phân có thể lỏng, hôi hoặc lẫn máu;
• Nôn ói, có thể kèm dịch mật;
• Trẻ lừ đừ, bú kém, giảm phản xạ.

Trong những trường hợp nặng, trẻ có thể chuyển sang tình trạng nhiễm trùng huyết với biểu hiện mạch nhanh, thở nhanh, huyết áp tụt và da tái lạnh. Đây là giai đoạn nguy hiểm cần can thiệp hồi sức tích cực.

Viêm ruột có thể xảy ra trước phẫu thuật do tình trạng ứ đọng kéo dài, nhưng cũng có thể xuất hiện sau mổ, đặc biệt trong những tháng đầu hậu phẫu.

Tắc ruột và thủng ruột

Tắc ruột có thể là biểu hiện ban đầu của bệnh hoặc là biến chứng tiến triển khi tình trạng ứ đọng kéo dài. Ruột giãn to làm tăng áp lực nội tại, lâu ngày khiến thành ruột mỏng dần và giảm tưới máu.

Khi thành ruột bị tổn thương nghiêm trọng, nguy cơ thủng ruột sẽ tăng lên. Thủng ruột là tình trạng cấp cứu ngoại khoa. Trẻ có thể biểu hiện đau bụng dữ dội, bụng căng cứng, sốt cao và dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân. Nếu không được phẫu thuật kịp thời, vi khuẩn và dịch tiêu hóa tràn vào ổ bụng gây viêm phúc mạc, đe dọa tính mạng.

Việc theo dõi sát tình trạng bụng chướng và các dấu hiệu đau bất thường đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm biến chứng này.

Nhiễm trùng huyết

Nhiễm trùng huyết là biến chứng nặng nề khi vi khuẩn từ ruột xâm nhập vào máu. Trẻ sơ sinh đặc biệt dễ bị ảnh hưởng do hệ miễn dịch còn non yếu.

Biểu hiện thường gặp gồm:

• Thở nhanh, mạch nhanh;
• Da tái hoặc tím;
• Thân nhiệt tăng hoặc hạ bất thường;
• Lừ đừ, phản xạ giảm, bú yếu.

Đây là tình trạng cấp cứu nội khoa, cần điều trị kháng sinh tĩnh mạch và hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn tại khoa hồi sức nhi.

Biến chứng sau phẫu thuật

Phẫu thuật cắt bỏ đoạn ruột không có tế bào thần kinh và nối lại phần ruột là phương pháp điều trị triệt để bệnh Hirschsprung. Tuy nhiên, sau mổ trẻ vẫn có thể gặp một số rối loạn chức năng tiêu hóa.

Các vấn đề thường gặp gồm:

• Hẹp miệng nối gây khó đại tiện;
• Táo bón kéo dài;
• Tiêu chảy mạn tính;
• Rối loạn kiểm soát đại tiện.

Phần lớn các rối loạn này có xu hướng cải thiện dần theo thời gian khi ruột thích nghi. Tuy nhiên, nếu trẻ sau mổ xuất hiện sốt, bụng chướng hoặc tiêu chảy nhiều lần, cần nghĩ đến khả năng viêm ruột tái phát và đưa trẻ đi khám sớm.

Việc theo dõi sát và tái khám định kỳ là chìa khóa để hạn chế biến chứng Hirschsprung và bảo vệ sự phát triển lâu dài của trẻ.

Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay?

Cha mẹ nên đặc biệt lưu ý và đưa trẻ đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Không đi phân su trong vòng 48 giờ sau sinh;
• Táo bón kéo dài không đáp ứng điều trị thông thường;
• Bụng chướng tăng dần hoặc căng cứng;
• Nôn dịch xanh hoặc nâu;
• Tiêu chảy kèm sốt;
• Trẻ mệt nhiều, bú kém hoặc quấy khóc bất thường.

Những biểu hiện này có thể là dấu hiệu của biến chứng Hirschsprung đang tiến triển và cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc tiêu hóa nhi.

Làm thế nào để hạn chế biến chứng Hirschsprung?

Mặc dù Hirschsprung là bệnh bẩm sinh, việc chẩn đoán và điều trị đúng thời điểm có thể giảm đáng kể nguy cơ biến chứng.

Các nguyên tắc quan trọng bao gồm:

• Chẩn đoán xác định bằng sinh thiết trực tràng;
• Phẫu thuật đúng chỉ định và thực hiện tại cơ sở có kinh nghiệm;
• Theo dõi sát trong năm đầu sau mổ;
• Hướng dẫn cha mẹ nhận biết sớm dấu hiệu viêm ruột.

Sau phẫu thuật, trẻ cần được đảm bảo đủ nước và có chế độ dinh dưỡng phù hợp. Trong một số trường hợp cắt đoạn ruột dài, bác sĩ có thể theo dõi thêm tình trạng điện giải và khả năng hấp thu để kịp thời điều chỉnh.

Việc tái khám định kỳ giúp đánh giá chức năng đại tiện, theo dõi sự phát triển và phát hiện sớm rối loạn vận động ruột. Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và bác sĩ chuyên khoa là yếu tố then chốt trong chăm sóc lâu dài.

Biến chứng Hirschsprung có thể tiến triển nhanh và trở nên nguy hiểm nếu không được phát hiện sớm, đặc biệt là viêm ruột liên quan Hirschsprung do nguy cơ nhiễm trùng huyết và sốc. Cha mẹ cần theo dõi sát các dấu hiệu như bụng chướng, sốt, tiêu chảy, nôn ói hoặc trẻ lừ đừ bất thường. Khi bệnh được chẩn đoán kịp thời, phẫu thuật đúng kỹ thuật và chăm sóc hậu phẫu đầy đủ, phần lớn trẻ có tiên lượng khả quan và có thể phát triển gần như bình thường. Nếu nghi ngờ bất kỳ biểu hiện bất thường nào, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được đánh giá và xử trí sớm.