Cây an xoa có tác dụng gì? Lưu ý quan trọng khi sử dụng cây an xoa

Trong thực tế, việc sử dụng cây an xoa để hỗ trợ sức khỏe ngày càng được nhiều người quan tâm, nếu sử dụng đúng cách và đúng đối tượng, cây an xoa có thể phát huy hiệu quả hỗ trợ tích cực cho cơ thể. Ngược lại, việc dùng sai liều lượng hoặc không phù hợp có thể khiến hiệu quả không như mong muốn.

Cây an xoa có tác dụng gì?

Cây an xoa (tên khoa học Helicteres hirsuta Lour.), còn gọi là dó lông, thâu kén lông, là một loài thực vật mọc tự nhiên tại các vùng đồi núi và rừng thưa ở Việt Nam. Trong y học cổ truyền, cây an xoa được sử dụng trong một số bài thuốc dân gian. Trong y học hiện đại, một số nghiên cứu tiền lâm sàng bước đầu ghi nhận cây chứa các hợp chất sinh học như flavonoid, triterpenoid (trong đó có betulinic acid) và một số hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng phần lớn dữ liệu hiện nay dừng ở mức nghiên cứu in vitro hoặc trên động vật, và chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng để khẳng định hiệu quả điều trị bệnh ở người.

Hỗ trợ chức năng gan

Trong y học cổ truyền, cây an xoa được mô tả có tính mát, vị đắng nhẹ, thường được dùng với mục đích “thanh nhiệt, giải độc, mát gan”. Khái niệm này trong Đông y thường tương ứng với các biểu hiện như vàng da nhẹ, chán ăn, mệt mỏi hoặc nóng trong.

Ở góc độ y học hiện đại:

• Một số nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy các hợp chất flavonoid và triterpenoid có hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm.
• Hoạt tính chống oxy hóa về mặt lý thuyết có thể góp phần làm giảm stress oxy hóa - một cơ chế liên quan đến tổn thương tế bào gan.

Tuy nhiên, cây an xoa không thay thế thuốc kháng virus hoặc các phương pháp điều trị chuyên khoa gan mật. Do đó, có thể xem cây an xoa là dược liệu có tiềm năng nghiên cứu, nhưng chưa được công nhận là liệu pháp điều trị chuẩn trong bệnh lý gan.

“Thanh nhiệt, giải độc” theo quan điểm Đông y

Trong thực hành y học cổ truyền, cây an xoa được dùng trong các bài thuốc với mục đích hỗ trợ:

• Cải thiện tình trạng “nóng trong”;
• Hỗ trợ ăn uống kém;
• Giảm cảm giác mệt mỏi.

Ảnh hưởng trên hệ thần kinh và giấc ngủ

Một số kinh nghiệm dân gian ghi nhận cây an xoa có thể giúp thư giãn nhẹ khi sử dụng dưới dạng nước sắc.

Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh tác dụng an thần hoặc điều trị mất ngủ. Do đó, nếu sử dụng với mục đích hỗ trợ giấc ngủ, cần thận trọng và không thay thế các phương pháp điều trị rối loạn giấc ngủ đã được chứng minh.

Hỗ trợ tiêu hóa

Một số nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy các hợp chất flavonoid có hoạt tính kháng viêm và chống oxy hóa. Về mặt lý thuyết, hoạt tính này có thể góp phần bảo vệ niêm mạc tiêu hóa trong điều kiện stress oxy hóa.

Trong y học cổ truyền, cây an xoa đôi khi được dùng phối hợp trong các bài thuốc hỗ trợ rối loạn tiêu hóa hoặc đau bụng nhẹ.

Lưu ý quan trọng khi sử dụng cây an xoa

Bên cạnh việc tìm hiểu về tác dụng của cây an xoa, người dùng cũng cần nắm rõ những lưu ý quan trọng để đảm bảo an toàn khi sử dụng.

• Không dùng cho phụ nữ mang thai và cho con bú: Các thành phần trong cây an xoa có thể ảnh hưởng đến thai nhi và trẻ nhỏ, do đó nhóm đối tượng này không nên sử dụng.
• Không dùng cho trẻ em dưới 3 tuổi: Hệ tiêu hóa và miễn dịch của trẻ nhỏ chưa hoàn thiện, việc sử dụng dược liệu cần có chỉ định chuyên môn.
• Thận trọng với người có cơ địa dị ứng: Nếu từng dị ứng với thảo dược hoặc có cơ địa nhạy cảm, bạn nên thử liều nhỏ hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
• Không dùng chung với thuốc Tây: Khi đang sử dụng thuốc điều trị Tây y, nên uống cây an xoa cách thời điểm dùng thuốc để tránh tương tác thuốc.
• Sơ chế kỹ trước khi sử dụng: Cây an xoa có nhiều lông tơ mịn, nếu không rửa sạch có thể gây ngứa cổ, khó chịu khi uống.

Bài thuốc có sử dụng cây an xoa

Trong thực hành y học cổ truyền, cây an xoa thường được phối hợp với các vị thuốc khác nhằm mục đích “thanh nhiệt”, “hỗ trợ can”, “giảm thấp nhiệt” hoặc hỗ trợ tiêu hóa.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các bài thuốc dưới đây chủ yếu dựa trên kinh nghiệm dân gian và lý luận Đông y. Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng xác nhận hiệu quả điều trị bệnh theo tiêu chuẩn của y học hiện đại. Vì vậy, các bài thuốc chỉ nên được xem là biện pháp hỗ trợ và không thay thế điều trị chuyên khoa.

Bài thuốc dân gian hỗ trợ rối loạn tiêu hóa hoặc viêm đại tràng nhẹ

Trong y học cổ truyền, cây an xoa đôi khi được sử dụng với mục đích “thanh nhiệt”, “giảm viêm”, hỗ trợ các triệu chứng như:

• Đầy bụng;
• Rối loạn tiêu hóa nhẹ;
• Đau bụng âm ỉ.

Một số cách dùng trong dân gian:

• 100 g cây an xoa (đã sao vàng).
• Đun với nước, dùng trong ngày (có thể sắc hai lần).

Đánh giá theo y học hiện đại:

• Một số hợp chất như flavonoid có hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm trong nghiên cứu tiền lâm sàng.
• Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả trong điều trị viêm đại tràng mạn tính, hội chứng ruột kích thích hoặc bệnh viêm ruột.
• Không nên sử dụng thay thế thuốc kháng viêm, thuốc điều hòa miễn dịch hoặc các phác đồ điều trị chuyên khoa tiêu hóa.

Bài thuốc dân gian hỗ trợ người viêm gan B mạn tính (theo kinh nghiệm Đông y)

Trong dân gian, cây an xoa thường được phối hợp với:

• Xạ đen;
• Cà gai leo;
• Rễ mật nhân.

Mục đích sử dụng theo Đông y là hỗ trợ “mát gan”, “giải độc”, “giảm thấp nhiệt” và cải thiện triệu chứng mệt mỏi, chán ăn.

Thành phần tham khảo trong dân gian:

• 15 g cây an xoa;
• 30 g xạ đen;
• 30 g cà gai leo;
• 10 g rễ mật nhân.

Sắc với khoảng 1 lít nước, cô đặc còn 500 ml, chia uống trong ngày.

Lưu ý về góc độ y học hiện đại:

• Viêm gan B mạn tính là bệnh lý do virus HBV, điều trị chuẩn dựa trên thuốc kháng virus (như tenofovir hoặc entecavir) theo hướng dẫn chuyên khoa.
• Chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh bài thuốc trên có khả năng ức chế HBV, làm giảm tải lượng virus hoặc thay thế thuốc kháng virus.
• Việc tự ý ngưng điều trị để sử dụng thảo dược có thể làm bệnh tiến triển nặng hơn.

Do đó, nếu sử dụng, chỉ nên coi là biện pháp hỗ trợ triệu chứng và cần thông báo cho bác sĩ điều trị để tránh tương tác thuốc.

Khi tìm hiểu cây an xoa có tác dụng gì, có thể thấy dược liệu này được sử dụng trong y học cổ truyền với mục đích thanh nhiệt, hỗ trợ chức năng gan và tiêu hóa. Một số nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định hiệu quả điều trị bệnh. Vì vậy, cây an xoa chỉ nên được xem là biện pháp hỗ trợ và không thay thế điều trị y khoa chuẩn.