Co thắt thanh quản là gì? Nguyên nhân triệu chứng và phương pháp điều trị

Các cơn co thắt tại thanh quản thường xuất hiện bất ngờ và có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, từ bệnh lý đường tiêu hóa, dị ứng đến các tác nhân kích thích đường thở. Việc nhận biết đúng đặc điểm, nguyên nhân và mức độ biểu hiện giúp phân biệt với những vấn đề hô hấp khác, đồng thời hỗ trợ lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Co thắt thanh quản là gì?

Co thắt thanh quản là tình trạng các cơ ở thanh quản co lại đột ngột và không chủ ý, khiến khe thanh môn thu hẹp hoặc đóng tạm thời, từ đó cản trở luồng không khí đi qua đường thở. Tình trạng này thường xuất hiện đột ngột và kéo dài trong thời gian ngắn. Co thắt tại thanh quản khác với nghẹt thở do dị vật, vì đường thở không bị tắc nghẽn cơ học bởi một vật mắc trong họng. Đây là một phản xạ bảo vệ đường thở, nhưng trong một số trường hợp, đặc biệt khi cơn co thắt kéo dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến hô hấp.

Nguyên nhân

Tình trạng co thắt ở vùng thanh quản có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm:

Dị ứng

Phản ứng dị ứng có thể gây phù nề và kích thích vùng đường thở, từ đó làm xuất hiện tình trạng khó thở hoặc co thắt tại thanh quản. Đây là nguyên nhân cần đặc biệt lưu ý vì phản ứng dị ứng nghiêm trọng có thể tiến triển nhanh và gây ảnh hưởng đến đường thở.

Kích thích đường thở

Một số tác nhân kích thích như khói thuốc, hóa chất, hơi hoặc các chất có mùi mạnh có thể kích thích niêm mạc thanh quản và làm tăng nguy cơ xuất hiện co thắt ở những người nhạy cảm.

Nhiễm trùng đường hô hấp

Các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp, đặc biệt những tình trạng gây ho hoặc viêm kích thích vùng thanh quản, có thể làm đường thở trở nên nhạy cảm hơn. Trong một số trường hợp, sự kích thích này có thể góp phần khởi phát cơn co thắt ở vùng thanh quản.

Trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) có thể liên quan đến các cơn co thắt ở thanh quản. Dịch hoặc acid dạ dày trào ngược lên thực quản, họng và thanh quản có thể gây kích thích niêm mạc, từ đó kích hoạt phản xạ co thắt ở một số người. Khi dịch trào ngược đến vùng thanh quản, tình trạng này được gọi là trào ngược họng thanh quản (LPR).

Gây mê và phẫu thuật

Cơn co thắt ở thanh quản có thể xảy ra như một biến chứng trong quá trình gây mê, đặc biệt khi vùng thanh quản bị kích thích bởi các thao tác kiểm soát đường thở. Tình trạng này đáng lưu ý ở trẻ em và có thể xuất hiện trong quá trình gây mê hoặc khi người bệnh hồi tỉnh sau phẫu thuật.

Hen suyễn và các yếu tố khác

Hen suyễn, vận động, căng thẳng hoặc lo lắng có thể xuất hiện đồng thời với các triệu chứng liên quan đến thanh quản ở một số người. Tuy nhiên, những yếu tố này không nhất thiết là nguyên nhân trực tiếp. Việc xác định tác nhân khởi phát cần dựa trên hoàn cảnh xuất hiện cơn và đánh giá lâm sàng.

Triệu chứng

Cơn co thắt thường xuất hiện đột ngột, khiến người bệnh cảm thấy khó thở và hoảng sợ. Mức độ biểu hiện có thể khác nhau tùy từng trường hợp, trong đó thường gặp:

• Khó thở, nghẹt thở: Người bệnh đột ngột cảm thấy khó lấy đủ không khí, như thể đường thở bị đóng lại.
• Khó hít vào: Việc đưa không khí vào phổi trở nên khó khăn do thanh môn bị thu hẹp hoặc đóng tạm thời.
• Khó nói: Người bệnh có thể khó phát âm, giọng nói bị gián đoạn hoặc tạm thời không thể nói trong lúc cơn xảy ra.
• Thở rít: Khi luồng khí đi qua vùng thanh quản bị hẹp, có thể xuất hiện tiếng thở cao hoặc rít, thường rõ hơn khi hít vào.
• Ho hoặc cảm giác nghẹn: Kích thích tại thanh quản có thể gây ho hoặc tạo cảm giác vướng, nghẹn ở vùng cổ họng.
• Cảm giác thắt chặt cổ họng: Người bệnh có thể cảm thấy cổ họng bị bó chặt hoặc như đường thở đang bị chặn.
• Thức giấc đột ngột: Nếu xảy ra trong khi ngủ, cơn co thắt có thể khiến người bệnh tỉnh giấc với cảm giác nghẹt thở hoặc khó hít vào.
• Hoảng sợ, lo lắng: Khó thở xuất hiện bất ngờ có thể khiến người bệnh cảm thấy sợ hãi hoặc hoảng loạn.

Phương pháp điều trị

Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của từng trường hợp. Khi tình trạng này liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản (GERD) hoặc trào ngược họng thanh quản (LPR), kiểm soát tình trạng trào ngược có thể giúp hạn chế các cơn tái phát.

Điều trị trào ngược dạ dày thực quản

Bác sĩ có thể chỉ định thuốc ức chế bơm proton (PPI) nhằm làm giảm lượng acid được dạ dày tiết ra. Một số thuốc thuộc nhóm này gồm esomeprazole, lansoprazole hoặc dexlansoprazole. Trong một số trường hợp, thuốc hỗ trợ nhu động tiêu hóa có thể được cân nhắc nhằm thúc đẩy quá trình làm rỗng dạ dày.

Nếu triệu chứng không cải thiện với điều trị nội khoa và các biện pháp thay đổi lối sống, bác sĩ có thể đánh giá các phương pháp can thiệp khác. Một số trường hợp GERD phù hợp có thể được cân nhắc phẫu thuật chống trào ngược, chẳng hạn phẫu thuật tạo hình van chống trào ngược hoặc các phương pháp tăng cường hàng rào giữa dạ dày và thực quản.

Thay đổi lối sống

Một số biện pháp có thể giúp kiểm soát GERD và LPR, từ đó hạn chế các yếu tố kích thích vùng thanh quản:

• Hạn chế thực phẩm dễ gây trào ngược: Có thể giảm các loại thực phẩm hoặc đồ uống thường làm tăng triệu chứng ở từng người, chẳng hạn thực phẩm nhiều chất béo, caffein, bạc hà hoặc một số loại trái cây có tính acid.
• Chia nhỏ bữa ăn: Ưu tiên các bữa ăn vừa phải và tránh ăn trong khoảng 2 - 3 giờ trước khi đi ngủ.
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu: Những yếu tố này có thể làm triệu chứng trào ngược trở nên nghiêm trọng hơn ở một số người.
• Nâng cao đầu giường: Có thể nâng phần đầu giường khi triệu chứng trào ngược thường xuất hiện vào ban đêm.
• Tránh tác nhân gây dị ứng: Nếu đã xác định được yếu tố gây dị ứng, nên hạn chế tiếp xúc với tác nhân đó.
• Giữ bình tĩnh và kiểm soát nhịp thở: Các kỹ thuật thở chậm, có kiểm soát có thể hỗ trợ người bệnh trong lúc xuất hiện cảm giác khó thở hoặc căng thẳng.

Co thắt thanh quản cần được phân biệt với các tình trạng khác có biểu hiện tương tự, đặc biệt là những vấn đề ảnh hưởng đến đường thở. Xác định đúng yếu tố liên quan và mức độ bệnh giúp lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp, đồng thời hạn chế nguy cơ tái phát. Người bệnh nên chủ động thăm khám khi các cơn xuất hiện nhiều lần hoặc có biểu hiện bất thường về hô hấp.