Điều trị nhồi máu não bằng tiêu sợi huyết có hiệu quả không?

Nhồi máu não là tình trạng mạch máu não bị tắc nghẽn khiến não không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất. Nếu không cấp cứu kịp thời, người bệnh có nguy cơ đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm như liệt vận động, rối loạn ngôn ngữ hoặc tử vong. Hiện nay, điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết được xem là giải pháp quan trọng giúp cải thiện khả năng phục hồi cho người bệnh trong giai đoạn cấp, đặc biệt khi được thực hiện đúng “thời gian vàng”.

Thuốc tiêu sợi huyết là gì?

Thuốc tiêu sợi huyết hay còn gọi là thuốc tiêu huyết khối, là nhóm thuốc được sử dụng để làm tan cục máu đông gây tắc nghẽn mạch máu. Trong điều trị đột quỵ nhồi máu não, thuốc có vai trò giúp tái thông dòng máu lên não, từ đó hạn chế tổn thương tế bào não và cải thiện khả năng phục hồi cho người bệnh.

Hiện nay, hoạt chất được sử dụng phổ biến trong điều trị đột quỵ thiếu máu não cấp là Alteplase (rt-PA). Đây là thuốc có tác dụng chọn lọc trên fibrin và được xem là phương pháp điều trị hiệu quả trong “thời gian vàng” sau đột quỵ. Thuốc Alteplase đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chấp thuận sử dụng cho bệnh nhân đột quỵ thiếu máu não cấp khi được điều trị sớm, thường trong vòng 3 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên.

Hiệu quả điều trị nhồi máu não bằng tiêu sợi huyết

Thuốc tiêu sợi huyết đóng vai trò quan trọng trong điều trị nhồi máu não, giúp tái thông mạch máu bị tắc, giảm nguy cơ tàn phế và cải thiện khả năng phục hồi vận động cho người bệnh. Để đạt hiệu quả tối ưu, thuốc cần được sử dụng càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 3 giờ kể từ khi xuất hiện các dấu hiệu đột quỵ. Vì vậy, việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị.

Nhiều nghiên cứu cho thấy, nếu người bệnh được điều trị trong khoảng từ 3 đến 4, 5 giờ sau khởi phát triệu chứng, khả năng hồi phục sẽ tăng đáng kể. Tỷ lệ người bệnh giảm nguy cơ liệt nặng hoặc chỉ để lại di chứng nhẹ có thể tăng hơn 30% so với điều trị muộn. Sau khoảng 3 tháng, nhiều trường hợp có khả năng phục hồi chức năng vận động và sinh hoạt gần như bình thường. Thống kê cũng cho thấy cứ 3 người được điều trị đúng “thời gian vàng” thì có 1 người đạt kết quả phục hồi tốt hơn rõ rệt, và khoảng 1 trong 8 người có thể quay trở lại cuộc sống bình thường.

Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân điều trị tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch

Để đảm bảo hiệu quả và hạn chế nguy cơ biến chứng, không phải mọi trường hợp nhồi máu não đều có thể sử dụng thuốc tiêu sợi huyết. Người bệnh cần đáp ứng một số tiêu chuẩn nhất định trước khi được chỉ định điều trị.

• Người bệnh từ 18 tuổi trở lên là đối tượng có thể được xem xét điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch.
• Thời gian từ lúc xuất hiện triệu chứng đột quỵ đến khi bắt đầu dùng thuốc cần trong “thời gian vàng”, thường không quá 3 giờ. Trong một số trường hợp đặc biệt, bác sĩ có thể cân nhắc mở rộng thời gian điều trị lên đến 4, 5 giờ nếu người bệnh đáp ứng đủ điều kiện an toàn.
• Người bệnh phải được chẩn đoán xác định nhồi máu não cấp và có mức độ đột quỵ phù hợp. Thông thường, điểm đánh giá NIHSS nằm trong khoảng từ 4 đến dưới 22 sẽ được xem xét điều trị nhằm đảm bảo khả năng phục hồi và hạn chế biến chứng xuất huyết.
• Kết quả chụp CT hoặc MRI não không được có dấu hiệu xuất huyết não. Đây là tiêu chuẩn rất quan trọng vì thuốc tiêu sợi huyết có thể làm tăng nguy cơ chảy máu nghiêm trọng nếu người bệnh bị xuất huyết não.

Ngoài các tiêu chuẩn trên, bác sĩ cũng sẽ đánh giá thêm huyết áp, tiền sử bệnh lý, khả năng đông máu và các yếu tố nguy cơ khác trước khi quyết định sử dụng thuốc tiêu sợi huyết cho người bệnh.

Trường hợp không nên dùng thuốc tiêu sợi huyết

Điều trị nhồi máu não bằng thuốc tiêu sợi huyết cần được thực hiện theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa để hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm. Dưới đây là những trường hợp thường không phù hợp để sử dụng thuốc tiêu sợi huyết.

Không tự ý sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định

Thuốc tiêu sợi huyết có nguy cơ gây xuất huyết nghiêm trọng nên người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc tại nhà hoặc sử dụng sai hướng dẫn.

Người từng bị xuất huyết nội sọ hoặc chấn thương sọ não

Những trường hợp có tiền sử xuất huyết não, chấn thương vùng đầu hoặc đột quỵ gần đây thường có nguy cơ chảy máu cao khi dùng thuốc tiêu sợi huyết.

Người có rối loạn đông máu hoặc nguy cơ chảy máu cao

Các trường hợp rối loạn đông máu, xuất huyết tiêu hóa hoặc nguy cơ chảy máu nghiêm trọng cần được đánh giá cẩn thận trước khi điều trị.

Chưa xác định rõ thời gian khởi phát đột quỵ

Nếu không xác định được chính xác thời điểm xuất hiện triệu chứng, bác sĩ sẽ rất thận trọng vì điều trị ngoài “thời gian vàng” có thể làm tăng biến chứng.

Người bị tăng huyết áp nặng

Bệnh nhân có huyết áp quá cao hoặc khó kiểm soát thường không phù hợp để sử dụng thuốc tiêu sợi huyết do nguy cơ xuất huyết não tăng cao.

Phụ nữ mang thai và trẻ dưới 18 tuổi

Đây là nhóm đối tượng cần được cân nhắc kỹ trước khi điều trị vì thuốc có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe.

Điều trị nhồi máu não bằng tiêu sợi huyết là phương pháp quan trọng giúp làm tan cục máu đông, tái thông mạch máu não và tăng khả năng phục hồi cho người bệnh đột quỵ. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị phụ thuộc rất lớn vào thời gian cấp cứu và việc lựa chọn đúng đối tượng phù hợp. Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để không bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị và hạn chế tối đa nguy cơ tàn phế, tử vong.