Hóc dị vật gây khó thở: Nguy cơ và hướng dẫn sơ cứu đúng cách

Hóc dị vật là một trong những tai nạn thường gặp trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, hóc dị vật gây khó thở có thể đe dọa tính mạng. Nhận biết sớm dấu hiệu hóc dị vật và nắm vững các bước sơ cứu đúng cách giúp đảm bảo an toàn cho bản thân và những người xung quanh.

Hóc dị vật gây khó thở là gì?

Hóc dị vật gây khó thở là tình trạng một vật lạ xâm nhập vào đường hô hấp và gây cản trở lưu thông không khí. Dị vật đường thở có thể là thức ăn như xương cá, hạt cứng, kẹo, miếng thịt lớn, các đồ vật nhỏ như đồng xu, nút áo, đồ chơi kích thước nhỏ, răng giả ở người cao tuổi… Tình trạng này có thể xảy ra đột ngột trong sinh hoạt hằng ngày và gặp ở cả trẻ em lẫn người lớn.

Dị vật có thể gây tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn đường thở, khi luồng khí vào phổi bị cản trở, cơ thể không nhận đủ oxy, dẫn đến thiếu oxy máu. Tế bào não rất nhạy cảm với tình trạng thiếu oxy, sau khoảng 3 - 5 phút thiếu oxy nghiêm trọng, tổn thương não có thể bắt đầu xảy ra. Nguy cơ tổn thương không hồi phục tăng nhanh nếu không được cấp cứu kịp thời. Vì vậy, hóc dị vật gây khó thở được xem là một tình trạng cấp cứu y khoa cần can thiệp ngay lập tức.

Dấu hiệu nhận biết hóc dị vật gây khó thở

Tùy mức độ tắc nghẽn đường thở một phần hay hoàn toàn, người bệnh có thể gặp các triệu chứng khác nhau như:

Tắc nghẽn một phần, người bệnh có thể gặp phải các triệu chứng như:

• Ho mạnh, còn nói được hoặc trả lời khi được hỏi
• Thở rít, khò khè, có tiếng rít khi hít vào
• Đỏ mặt, có thể chảy nước mắt do phản xạ ho
• Vẫn còn luồng khí ra vào phổi
• Có khả năng tự khạc hoặc đẩy dị vật ra ngoài

Khi người bệnh vẫn ho hiệu quả, không nên can thiệp quá mức. Hãy khuyến khích tiếp tục ho để tống dị vật ra ngoài.

Nếu đường thở tắc nghẽn hoàn toàn, nạn nhân có thể có biểu hiện:

• Không nói được, không phát ra âm thanh
• Không ho được hoặc ho rất yếu, không hiệu quả
• Khó thở dữ dội, thở gắng sức
• Tím môi, tím đầu ngón tay do thiếu oxy
• Ôm cổ theo phản xạ
• Có thể mất ý thức nếu tình trạng kéo dài

Đây là tình huống cấp cứu khẩn cấp, cần thực hiện sơ cứu ngay lập tức và gọi cấp cứu.

Biến chứng nguy hiểm nếu không xử trí kịp thời

Hóc dị vật gây khó thở nếu không được xử lý kịp thời có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng như:

Thiếu oxy não

Não là cơ quan tiêu thụ oxy nhiều nhất trong cơ thể và gần như không có khả năng dự trữ oxy. Khi đường thở bị tắc, nồng độ oxy trong máu giảm nhanh, khiến tế bào não rơi vào tình trạng thiếu oxy (hypoxia). Biến chứng hóc dị vật đường thở này có thể gây rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê.

Nguy cơ tổn thương não do thiếu oxy

Nếu tắc nghẽn đường thở hoàn toàn kéo dài, tổn thương não có thể bắt đầu xảy ra chỉ sau khoảng 4 phút thiếu oxy nghiêm trọng; nguy cơ di chứng vĩnh viễn tăng nhanh nếu không được cấp cứu kịp thời. Đây là mốc thời gian quan trọng trong cấp cứu ngạt thở, bởi tổn thương não lúc này có thể để lại di chứng lâu dài như suy giảm trí nhớ, rối loạn vận động hoặc sống thực vật.

Nguy cơ ngừng tim do thiếu oxy

Thiếu oxy kéo dài làm rối loạn hoạt động điện học của tim. Khi cơ tim không được cung cấp đủ oxy, nhịp tim có thể chậm dần, loạn nhịp và cuối cùng dẫn đến ngừng tim. Đây là biến chứng đe dọa tính mạng nếu không được hồi sức tim phổi (CPR) kịp thời.

Biến chứng hô hấp do dị vật

Trong một số trường hợp, dị vật không gây tắc hoàn toàn mà trôi xuống phế quản. Điều này có thể gây viêm phổi hít do phản ứng viêm tại chỗ hoặc nhiễm trùng thứ phát. Người bệnh có thể xuất hiện ho kéo dài, sốt, khò khè sau vài ngày.

Nguy cơ tử vong nếu không xử trí kịp

Khi tắc nghẽn đường thở hoàn toàn không được xử trí ngay lập tức, tình trạng thiếu oxy toàn thân có thể nhanh chóng dẫn đến ngừng tim - ngừng thở và tử vong. Đây là lý do hóc dị vật gây khó thở luôn được xem là một cấp cứu y khoa cần can thiệp khẩn cấp.

Hướng dẫn sơ cứu hóc dị vật gây khó thở đúng cách

Trong tình huống hóc dị vật gây khó thở, việc sơ cứu đúng cách và kịp thời có thể giúp giải phóng đường thở, giảm nguy cơ thiếu oxy và ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm.

Sơ cứu cho người lớn và trẻ trên 1 tuổi còn tỉnh

Việc sơ cứu hóc dị vật cần được tiến hành như sau:

Bước 1: Đánh giá nhanh tình trạng

Trước hết cần nhanh chóng xác định nạn nhân có đang bị nghẹn hay không. Nếu nạn nhân vẫn còn ho mạnh, còn nói hoặc thở được thì nên khuyến khích họ tiếp tục ho để tống dị vật ra ngoài. Không nên vỗ lưng hoặc ép bụng khi người bệnh vẫn ho hiệu quả, vì có thể khiến dị vật di chuyển sâu hơn vào đường thở.

Bước 2: Vỗ lưng

Bạn cần đứng phía sau nạn nhân và nhẹ nhàng nghiêng người họ về phía trước để dị vật dễ rơi ra ngoài. Dùng gót bàn tay vỗ mạnh và dứt khoát 5 lần vào vùng giữa hai xương bả vai. Sau mỗi lần vỗ, quan sát xem dị vật có bật ra ngoài hay không.

Bước 3: Nghiệm pháp Heimlich (ép bụng)

Nếu vỗ lưng không hiệu quả, đứng phía sau nạn nhân và vòng hai tay qua vùng bụng. Nắm một bàn tay lại, đặt trên rốn và dưới mũi ức, tay còn lại ôm chặt lấy nắm tay. Giật mạnh và nhanh vào trong đồng thời hướng lên trên khoảng 5 lần liên tiếp để tạo áp lực đẩy dị vật ra ngoài.

Cần tiếp tục luân phiên 5 lần vỗ lưng và 5 lần ép bụng nếu dị vật vẫn chưa được đẩy ra. Kỹ thuật sơ cứu cần thực hiện cho đến khi dị vật bật ra ngoài hoặc nạn nhân mất ý thức. Nếu nạn nhân mất ý thức, cần gọi cấp cứu ngay và bắt đầu hồi sức tim phổi (CPR). Mỗi lần mở đường thở để thổi ngạt, chỉ lấy dị vật nếu nhìn thấy rõ trong miệng; không móc dị vật mù vì có thể làm dị vật lọt sâu hơn.

Trường hợp nạn nhân bất tỉnh

Khi nạn nhân bất tỉnh, những người xung quanh cần gọi cấp cứu ngay lập tức. Trong khi chờ xe cấp cứu hãy đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, kiểm tra phản ứng và nhịp thở sau đó tiến hành ép tim ngoài lồng ngực (CPR) theo quy trình hồi sức tim phổi. Mỗi lần mở đường thở để thổi ngạt, cần quan sát miệng xem có dị vật nhìn thấy rõ không.

Sơ cứu cho trẻ dưới 1 tuổi

Cần đặc biệt lưu ý không thực hiện thủ thuật Heimlich cho trẻ dưới 1 tuổi. Trường hợp này, bạn cần đặt trẻ nằm sấp trên cẳng tay, đầu thấp hơn thân, sau đó dùng tay đỡ chắc đầu và cổ. Hãy vỗ 5 cái mạnh và dứt khoát vào giữa lưng, lật trẻ nằm ngửa, vẫn giữ đầu thấp rồi dùng 2 ngón tay ấn 5 lần vào giữa xương ức. Cần lặp lại chu trình 5 vỗ lưng - 5 ép ngực cho đến khi dị vật bật ra hoặc trẻ mất ý thức và cần tiến hành hồi sức tim phổi.

Hóc dị vật gây khó thở là tình huống y khoa khẩn cấp cần được xử trí ngay lập tức. Trang bị kiến thức nhận biết triệu chứng và kỹ năng sơ cứu đúng cách không chỉ giúp bảo vệ tính mạng người bệnh mà còn hạn chế tối đa biến chứng lâu dài.