Vì sao viêm phế quản khó thở? Khi nào cần đi khám ngay?

Khi mắc viêm phế quản, người bệnh có thể xuất hiện ho, khò khè và cảm giác khó thở tăng dần. Triệu chứng này đôi khi chỉ thoáng qua nhưng cũng có thể tiến triển nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền. Vậy viêm phế quản khó thở có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám ngay?

Vì sao viêm phế quản gây khó thở?

Viêm phế quản gây khó thở chủ yếu do đường thở bị viêm, sưng nề và tăng tiết nhiều đờm, khiến không khí đi qua phế quản khó khăn hơn. Ở một số trường hợp, đặc biệt ở người có cơ địa hen hoặc COPD, phản ứng viêm còn có thể gây co thắt phế quản, làm khò khè, tức ngực và hụt hơi rõ hơn. Triệu chứng khó thở thường nặng hơn khi vận động hoặc trong đợt viêm cấp. Nếu khó thở xảy ra ngay cả khi nghỉ ngơi, kèm tím môi, sốt cao hoặc đau ngực, người bệnh nên đi khám ngay.

Người bị viêm phế quản dễ gặp triệu chứng khó thở vì những lý do như:

Niêm mạc phế quản phù nề gây hẹp lòng ống dẫn khí

Khi phế quản bị viêm, lớp niêm mạc bên trong sẽ sưng phù và dày lên do phản ứng viêm. Tình trạng này làm thu hẹp đường dẫn khí, khiến không khí đi vào và đi ra khỏi phổi khó khăn hơn. Lòng phế quản càng hẹp, người bệnh càng cảm thấy hụt hơi, đặc biệt khi gắng sức hoặc trong đợt viêm nặng.

Tăng tiết đờm làm cản trở luồng khí

Viêm phế quản kích thích các tuyến nhầy tăng tiết chất nhầy trong đường thở. Lượng dịch này có thể tích tụ trong lòng phế quản và cản trở luồng khí, đặc biệt khi đờm trở nên đặc hoặc khó khạc ra. Đờm tích tụ trong lòng phế quản giống như một “nút chặn”, cản trở luồng khí lưu thông. Khi đờm nhiều và khó khạc ra, cảm giác nặng ngực và khó thở sẽ rõ rệt hơn.

Co thắt cơ trơn phế quản

Ở một số người có cơ địa tăng phản ứng đường thở hoặc tiền sử hen phế quản, phản ứng viêm có thể gây co thắt cơ trơn phế quản, làm đường thở hẹp hơn và gây khò khè, khó thở. Trong một số trường hợp nặng, co thắt mạnh có thể dẫn đến cơn khó thở cấp tính.

Giảm trao đổi oxy ở phổi

Tình trạng viêm, tăng tiết đờm và co thắt phế quản có thể làm giảm lưu thông khí, gây cảm giác khó thở. Trong trường hợp nặng hoặc có bệnh phổi nền, hiệu quả trao đổi khí có thể bị ảnh hưởng và dẫn đến giảm oxy máu. Nếu tình trạng kéo dài hoặc nghiêm trọng, người bệnh có thể mệt mỏi, tím môi và có nguy cơ suy hô hấp.

Viêm phế quản khó thở có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm của tình trạng viêm phế quản khó thở phụ thuộc vào mức độ tắc nghẽn đường thở và khả năng trao đổi oxy của cơ thể.

Trường hợp nhẹ ít nguy hiểm

Ở mức độ nhẹ, người bệnh chỉ cảm thấy khó thở khi gắng sức như leo cầu thang hoặc vận động nhanh. Ho kèm đờm là triệu chứng phổ biến nhưng không có dấu hiệu tím tái hay suy hô hấp. Trong nhiều trường hợp viêm phế quản cấp nhẹ, triệu chứng có thể tự cải thiện sau khoảng 1 - 3 tuần.

Trường hợp trung bình cần theo dõi sát

Khi bệnh tiến triển hơn, người bệnh có thể xuất hiện khò khè rõ, cảm giác hụt hơi tăng dần ngay cả khi vận động nhẹ. Tình trạng mệt mỏi nhiều hơn do cơ thể phải tăng công hô hấp để bù đắp. Nếu có máy đo SpO₂ tại nhà, chỉ số thấp hơn bình thường, đặc biệt khi kèm khó thở, tím môi hoặc đau ngực, cần đi khám ngay.

Trường hợp nặng nguy hiểm

Ở mức độ nặng, người bệnh có thể khó thở ngay cả khi nghỉ ngơi, thở nhanh, co kéo cơ hô hấp phụ, nói ngắt quãng hoặc không nói hết câu. Dấu hiệu tím môi, đầu chi hoặc lơ mơ cảnh báo tình trạng thiếu oxy máu nghiêm trọng. Đây là tình huống nguy hiểm, có nguy cơ tiến triển thành suy hô hấp và cần được cấp cứu kịp thời.

Biến chứng nếu viêm phế quản khó thở kéo dài

Khi tình trạng viêm phế quản khó thở không được kiểm soát tốt, đường thở bị hẹp và tắc nghẽn kéo dài sẽ làm tăng nguy cơ gặp các biến chứng sau:

Suy hô hấp

Khó thở kéo dài đồng nghĩa với việc phổi không đảm bảo đủ oxy cho cơ thể. Khi lượng oxy máu giảm và carbon dioxide ứ đọng, cơ chế bù trừ sẽ dần suy yếu, dẫn đến suy hô hấp. Đây là biến chứng nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời.

Viêm phổi

Viêm phế quản có thể đi kèm hoặc tiến triển thành viêm phổi trong một số trường hợp, đặc biệt ở người lớn tuổi, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền. Khi đó, người bệnh có thể sốt cao, đau ngực và khó thở tăng lên. Viêm phổi làm tổn thương trực tiếp vùng trao đổi khí, khiến tình trạng thiếu oxy trầm trọng hơn.

Bội nhiễm vi khuẩn

Ban đầu, viêm phế quản thường do virus, nhưng khi niêm mạc bị tổn thương và hệ miễn dịch suy yếu, vi khuẩn dễ dàng xâm nhập. Bội nhiễm khiến đờm chuyển màu vàng xanh, đặc và có mùi hôi, kèm theo sốt và mệt mỏi nhiều hơn.

Cơn hen cấp

Ở người có cơ địa dị ứng hoặc tiền sử hen, viêm phế quản có thể kích hoạt phản ứng co thắt phế quản dữ dội. Đường thở bị thu hẹp nhanh chóng gây khò khè, tức ngực và khó thở cấp tính. Nếu không xử trí kịp thời, cơn hen cấp có thể dẫn đến suy hô hấp nguy hiểm.

Đợt cấp COPD

Với người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viêm phế quản là yếu tố khởi phát phổ biến của đợt cấp COPD. Đường thở vốn đã hẹp nay càng phù nề và tăng tiết đờm, khiến tình trạng khó thở trở nên nghiêm trọng. Đợt cấp COPD thường làm suy giảm chức năng phổi lâu dài và tăng nguy cơ nhập viện.

Viêm phế quản khó thở khi nào cần đi khám ngay?

Không phải mọi trường hợp viêm phế quản khó thở đều nguy hiểm, nhưng một số dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm:

Dấu hiệu cấp cứu cần đi bệnh viện ngay lập tức

Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế khẩn cấp nếu xuất hiện khó thở dữ dội, cảm giác không thể hít đủ không khí hoặc phải ngồi thở gấp. Tím môi, đầu chi là biểu hiện thiếu oxy máu nghiêm trọng, trong khi lơ mơ hoặc giảm tỉnh táo cho thấy não đang bị ảnh hưởng do thiếu oxy. Chỉ số SpO₂ dưới 94% ở người trưởng thành khỏe mạnh là dấu hiệu cảnh báo; tuy nhiên, ở người có bệnh phổi mạn tính, ngưỡng này có thể khác và cần đánh giá theo từng trường hợp.

Dấu hiệu cần khám sớm trong 24 - 48 giờ

Nếu ho kéo dài trên 3 tuần không cải thiện, đây có thể là biểu hiện viêm kéo dài hoặc biến chứng. Sốt cao trên 39°C, đặc biệt kèm rét run, gợi ý nguy cơ nhiễm khuẩn nặng.

Trường hợp đặc biệt cần đi khám sớm dù triệu chứng còn nhẹ

Trẻ nhỏ có đường thở hẹp nên dễ diễn tiến nhanh sang suy hô hấp. Phụ nữ mang thai cần được theo dõi cẩn thận vì tình trạng thiếu oxy có thể ảnh hưởng đến thai nhi. Người có bệnh nền như hen suyễn, COPD, tim mạch hoặc suy giảm miễn dịch cũng có nguy cơ biến chứng cao hơn, do đó không nên chủ quan ngay cả khi triệu chứng ban đầu còn nhẹ.

Trong nhiều trường hợp viêm phế quản cấp nhẹ, triệu chứng có thể tự cải thiện sau vài tuần. Tuy nhiên, nếu khó thở tăng dần, kéo dài hoặc xảy ra ở người có bệnh nền hô hấp, cần đi khám sớm. Theo dõi sát triệu chứng, nhận biết dấu hiệu cảnh báo và thăm khám kịp thời giúp phòng ngừa biến chứng và bảo vệ chức năng hô hấp lâu dài.