Bệnh truyền qua thực phẩm được hiểu như thế nào? Nguyên nhân và cách phòng ngừa

An toàn thực phẩm là vấn đề luôn được quan tâm hàng đầu, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của mỗi chúng ta. Khi tiêu thụ thực phẩm hoặc đồ uống bị ô nhiễm, cơ thể có thể phải đối mặt với các bệnh lý nguy hiểm, thường được gọi chung là bệnh truyền qua thực phẩm.

Bệnh truyền qua thực phẩm được hiểu như thế nào?

Bệnh truyền qua thực phẩm là những bệnh xảy ra khi con người ăn hoặc uống thực phẩm, nước uống bị nhiễm vi sinh vật gây bệnh, độc tố hoặc các chất hóa học có hại. Trong giao tiếp hằng ngày, tình trạng này thường được gọi chung là ngộ độc thực phẩm, mặc dù bệnh truyền qua thực phẩm là khái niệm rộng hơn.

Mức độ nghiêm trọng của bệnh có thể dao động từ các triệu chứng nhẹ như rối loạn tiêu hóa thoáng qua đến các biến chứng nặng, thậm chí đe dọa tính mạng. Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh, nhưng một số nhóm đối tượng như trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người có hệ miễn dịch suy yếu thường có nguy cơ cao hơn và dễ gặp biến chứng nghiêm trọng hơn.

Những tác nhân thường gây bệnh truyền qua thực phẩm

Có rất nhiều loại mầm bệnh khác nhau có thể gây ô nhiễm thực phẩm, nhưng phổ biến nhất là các nhóm tác nhân sau đây:

Vi khuẩn

Vi khuẩn là một trong những nhóm tác nhân phổ biến gây bệnh truyền qua thực phẩm. Chúng có thể phát triển nhanh chóng trong môi trường thực phẩm không được bảo quản đúng cách. Một số loại vi khuẩn phổ biến bao gồm:

• Salmonella: Thường được tìm thấy trong thịt gia cầm sống, trứng, sữa chưa tiệt trùng và các sản phẩm từ chúng. Vi khuẩn này gây ra các triệu chứng như sốt, đau bụng và tiêu chảy.
• Campylobacter: Chủ yếu có trong thịt gà sống hoặc chưa nấu chín và sữa chưa tiệt trùng.
• Escherichia coli (E. coli): Một số chủng E. coli có thể gây bệnh nặng, thường liên quan đến thịt bò xay chưa nấu chín, rau sống không được rửa sạch.
• Listeria monocytogenes: Có khả năng phát triển ở nhiệt độ tủ lạnh. Vi khuẩn có thể liên quan đến sữa hoặc phô mai làm từ sữa chưa tiệt trùng, thịt nguội và một số thực phẩm ăn liền bảo quản lạnh bị nhiễm bẩn.
• Clostridium perfringens: Thường gây bệnh khi thực phẩm được nấu với số lượng lớn và được giữ ở nhiệt độ không an toàn hoặc làm nguội quá chậm trước khi ăn, ví dụ như tại các bữa tiệc, nhà hàng.

Virus

Virus cũng là một tác nhân gây bệnh phổ biến, có thể dễ dàng lây lan từ người sang người hoặc qua thực phẩm bị nhiễm bẩn. Các loại virus thường gặp là:

• Norovirus: Là nguyên nhân rất phổ biến gây viêm dạ dày ruột cấp tính. Virus này rất dễ lây lan, chỉ cần một lượng nhỏ cũng có thể gây bệnh.
• Virus viêm gan A: Có thể lây truyền qua thực phẩm hoặc nước uống bị nhiễm phân của người bệnh. Virus này gây viêm gan, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng gan.

Ký sinh trùng và độc tố

Ngoài vi khuẩn và virus, ký sinh trùng và độc tố cũng là những tác nhân nguy hiểm. Ký sinh trùng là những sinh vật sống nhờ vào vật chủ, có thể có trong thực phẩm như thịt chưa nấu chín (ví dụ như sán dây lợn, giun xoắn) hoặc nước bị ô nhiễm.

Độc tố có thể do vi sinh vật sinh ra trong thực phẩm (ví dụ độc tố botulinum của vi khuẩn Clostridium botulinum) hoặc có sẵn trong tự nhiên như một số loại nấm độc, cá nóc. Các độc tố này có thể gây liệt cơ, suy hô hấp và đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Các triệu chứng thường gặp

Hầu hết các bệnh truyền qua thực phẩm đều gây ra các triệu chứng liên quan đến đường tiêu hóa. Các dấu hiệu này có thể xuất hiện sau vài giờ hoặc vài ngày kể từ khi ăn phải thực phẩm nhiễm bẩn. Một số triệu chứng phổ biến bao gồm:

• Buồn nôn và nôn mửa.
• Tiêu chảy, có thể kèm theo máu hoặc chất nhầy.
• Đau quặn bụng và co thắt dạ dày.
• Sốt và ớn lạnh.
• Nhức đầu và đau cơ.
• Mệt mỏi và suy nhược.

Cách phòng ngừa bệnh truyền qua thực phẩm

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Việc tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm là cách tốt nhất để bảo vệ bạn và gia đình khỏi các bệnh truyền qua thực phẩm. Dưới đây là những biện pháp quan trọng cần thực hiện:

• Rửa sạch: Luôn rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước, trong và sau khi chế biến thực phẩm, cũng như trước khi ăn. Rửa sạch các bề mặt, dụng cụ nấu ăn và rau củ quả dưới vòi nước chảy.
• Để riêng: Tách biệt thịt, gia cầm, hải sản sống ra khỏi các loại thực phẩm khác trong giỏ hàng, tủ lạnh và trên thớt. Sử dụng thớt, dao, đĩa riêng cho thực phẩm sống và thực phẩm đã nấu chín để tránh lây nhiễm chéo.
• Nấu chín: Nấu thực phẩm đến nhiệt độ đủ cao để tiêu diệt các mầm bệnh có hại. Sử dụng nhiệt kế thực phẩm để đảm bảo thịt, gia cầm, trứng và hải sản được nấu chín kỹ.
• Bảo quản lạnh: Cho thực phẩm vào tủ lạnh ngay trong vòng 2 giờ sau khi nấu hoặc mua về. Không để thực phẩm ở nhiệt độ phòng quá lâu vì đây là điều kiện lý tưởng để vi khuẩn phát triển. Rã đông thực phẩm trong tủ lạnh, trong nước lạnh hoặc trong lò vi sóng, không rã đông ở nhiệt độ phòng.

Khi nào cần đến cơ sở y tế?

Mặc dù hầu hết các trường hợp ngộ độc thực phẩm có thể tự khỏi sau vài ngày, một số tình huống đòi hỏi sự can thiệp y tế ngay lập tức. Bạn nên đi khám bác sĩ nếu gặp bất kỳ triệu chứng nào sau đây:

• Sốt cao trên 39°C.
• Nôn mửa liên tục, không thể giữ lại bất kỳ chất lỏng nào.
• Tiêu chảy kéo dài hơn 3 ngày hoặc có máu trong phân.
• Các dấu hiệu mất nước nghiêm trọng như khô miệng, khát nước dữ dội, đi tiểu ít hoặc không đi tiểu, nước tiểu sẫm màu, suy nhược, chóng mặt.
• Các triệu chứng thần kinh như nhìn mờ, yếu cơ, khó nuốt, yếu liệt hoặc khó thở.

Hiểu rõ bệnh truyền qua thực phẩm được hiểu như thế nào, các tác nhân và triệu chứng là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình. Bằng cách áp dụng các biện pháp phòng ngừa đơn giản trong khâu chế biến và bảo quản, chúng ta có thể giảm thiểu đáng kể nguy cơ mắc phải những căn bệnh không mong muốn này.