Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có cần tiêm vắc xin không?

Với người có bệnh hô hấp mạn tính, phòng ngừa nhiễm trùng là một phần quan trọng trong chăm sóc lâu dài. Bên cạnh dùng thuốc và kiểm soát các yếu tố nguy cơ, tiêm chủng phù hợp giúp bảo vệ người bệnh trước một số tác nhân có thể gây biến chứng.

Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có cần tiêm vắc xin không?

Có. Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) nên tiêm những vắc xin phù hợp với tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng, sau khi được khám sàng lọc.

COPD gây giới hạn luồng khí thở và ảnh hưởng đến khả năng hô hấp. Khi mắc thêm nhiễm trùng, người bệnh có thể ho nhiều hơn, tăng khạc đờm hoặc khó thở. Một số nhiễm trùng hô hấp có thể khởi phát đợt cấp, khiến người bệnh cần thay đổi điều trị hoặc nhập viện.

WHO khuyến nghị người mắc COPD tiêm vắc xin cúm hằng năm, vắc xin phòng bệnh phế cầu và cập nhật tiêm chủng COVID-19 phù hợp. GOLD 2026 cũng nhấn mạnh việc tiêm chủng theo hướng dẫn tại địa phương, bao gồm RSV ở nhóm đủ điều kiện.

Tiêm chủng giúp phòng một số bệnh truyền nhiễm và giảm nguy cơ bệnh nặng, nhưng không thay thế thuốc điều trị COPD hoặc phòng được mọi nguyên nhân gây đợt cấp.

Người mắc COPD nên tiêm những vắc xin nào?

Các vắc xin cần được xem xét gồm cúm, phế cầu, COVID-19 và RSV. Người bệnh có thể cần thêm những vắc xin khác theo lịch dành cho người trưởng thành.

Vắc xin cúm

Cúm có thể gây bệnh nặng và làm triệu chứng hô hấp của người mắc COPD tăng lên. Vì vậy, tiêm vắc xin cúm hằng năm là một biện pháp phòng bệnh cần được duy trì.

Miễn dịch sau tiêm có thể giảm theo thời gian, trong khi các chủng virus cúm lưu hành thay đổi. Tiêm định kỳ giúp duy trì khả năng bảo vệ, dù hiệu quả còn phụ thuộc vào tuổi, tình trạng sức khỏe và sự phù hợp giữa vắc xin với virus lưu hành.

Vắc xin phế cầu

Phế cầu có thể gây viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não. Người mắc COPD cần được đánh giá nhu cầu tiêm vắc xin phế cầu vì có bệnh phổi mạn tính.

GOLD 2026 khuyến nghị PCV20 hoặc PCV21 trong chiến lược tiêm chủng cho người mắc COPD. Tuy nhiên, không nên hiểu đây là lựa chọn bắt buộc cho mọi người bệnh tại Việt Nam. Sản phẩm và lịch tiêm thực tế phải phù hợp với vắc xin được cấp phép, hướng dẫn đang áp dụng và các liều đã tiêm trước đó.

Vắc xin phế cầu bảo vệ trước các chủng phế cầu có trong thành phần, không phòng được tất cả nguyên nhân gây viêm phổi.

Vắc xin COVID-19

Người mắc COPD thuộc nhóm cần quan tâm đến nguy cơ COVID-19 diễn biến nặng. Tiêm vắc xin phù hợp giúp giảm nguy cơ bệnh nặng và tử vong do nhiễm SARS-CoV-2.

Khuyến nghị về sản phẩm, số liều và thời điểm tiêm có thể thay đổi. Người bệnh nên trao đổi với nhân viên y tế dựa trên tuổi, các bệnh đi kèm và tiền sử tiêm chủng để được hướng dẫn theo khuyến cáo hiện hành.

Vắc xin RSV

Virus hợp bào hô hấp (RSV) có thể gây bệnh đường hô hấp dưới nghiêm trọng ở người lớn tuổi và người mắc bệnh phổi mạn tính.

Theo CDC Hoa Kỳ, vắc xin RSV được khuyến nghị cho:

• Tất cả người từ 75 tuổi trở lên.
• Người từ 50 - 74 tuổi có nguy cơ cao mắc RSV nặng, trong đó có người mắc COPD.

CDC hiện khuyến nghị một liều cho người đủ điều kiện; RSV chưa phải vắc xin cần tiêm hằng năm. Đây là khuyến cáo tại Hoa Kỳ. Khi tiêm tại Việt Nam, cần căn cứ vào chỉ định được phê duyệt của sản phẩm và hướng dẫn chuyên môn đang áp dụng.

Một số vắc xin khác

Ngoài những vắc xin trên, người mắc COPD cần được rà soát lịch tiêm dành cho người trưởng thành. Vắc xin bạch hầu, uốn ván, ho gà và zona có thể được xem xét theo tuổi, tiền sử tiêm và các yếu tố nguy cơ. Bác sĩ sẽ xác định những mũi còn thiếu hoặc cần tiêm nhắc.

Người mắc COPD nên tiêm vắc xin vào thời điểm nào?

Người bệnh nên trao đổi về tiêm chủng trong các lần khám định kỳ để chủ động lựa chọn thời điểm phù hợp.

Nếu đang có bệnh cấp tính mức độ vừa hoặc nặng, kể cả khi không sốt, việc tiêm thường cần được trì hoãn đến khi tình trạng cải thiện. Vì vậy, người đang trong đợt cấp COPD cần được bác sĩ đánh giá trước khi tiêm.

Ngược lại, bệnh nhẹ không tự động là lý do phải hoãn mọi mũi tiêm. Quyết định cần dựa vào mức độ triệu chứng và loại vắc xin dự kiến sử dụng.

Lưu ý khi tiêm vắc xin cho người mắc COPD

Để được tư vấn đúng và theo dõi phù hợp, người bệnh cần chuẩn bị thông tin sức khỏe trước mỗi lần tiêm.

Mang theo lịch sử tiêm chủng

Sổ tiêm, giấy xác nhận hoặc thông tin điện tử giúp nhân viên y tế xác định những vắc xin đã sử dụng và thời điểm tiêm. Điều này đặc biệt hữu ích khi xây dựng lịch tiêm phế cầu hoặc bổ sung các mũi còn thiếu.

Nếu không nhớ rõ, người bệnh nên liên hệ cơ sở từng tiêm để tra cứu, thay vì tự ước lượng ngày tiêm hoặc áp dụng lịch của người khác.

Thông báo bệnh sử và thuốc đang dùng

Người bệnh cần cung cấp thông tin về mức độ kiểm soát COPD, bệnh đi kèm, các thuốc đang sử dụng và tiền sử phản ứng nghiêm trọng sau tiêm.

Nếu gần đây khó thở tăng, sốt hoặc có thay đổi bất thường, hãy thông báo khi khám sàng lọc. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá thời điểm tiêm và các chống chỉ định, thận trọng của từng vắc xin.

Tiếp tục kiểm soát COPD

Bên cạnh tiêm chủng, người bệnh cần duy trì điều trị theo hướng dẫn, bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc và hạn chế tiếp xúc với ô nhiễm không khí. Hoạt động thể chất phù hợp cũng góp phần hỗ trợ kiểm soát bệnh.

Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có cần tiêm vắc xin? Câu trả lời là có, nếu phù hợp với chỉ định và kết quả khám sàng lọc. Người bệnh nên chủ động rà soát lịch tiêm cùng nhân viên y tế, đồng thời duy trì điều trị COPD. Việc kết hợp phòng bệnh và kiểm soát bệnh nền giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài.