Sốt rét giảm mạnh nhưng nguy cơ từ ca bệnh ngoại lai vẫn hiện hữu: Ai cần đặc biệt cảnh giác?

Khi sốt rét nội địa giảm, nguy cơ lại đến từ các ca bệnh ngoại lai

Những năm gần đây, công tác phòng chống sốt rét tại Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực. Nhiều địa phương đã loại trừ thành công bệnh sốt rét và số ca mắc trên toàn quốc giảm đáng kể so với trước đây. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc nguy cơ đã hoàn toàn biến mất.

Thực tế cho thấy, phần lớn các trường hợp sốt rét hiện nay liên quan đến người trở về từ những khu vực vẫn còn lưu hành bệnh, đặc biệt là một số quốc gia ở châu Phi. Đây được gọi là các ca sốt rét ngoại lai.

Sự thay đổi này cho thấy "bộ mặt" của bệnh sốt rét đang khác trước. Nếu trước đây nguy cơ chủ yếu tập trung ở vùng rừng núi hoặc khu vực có muỗi truyền bệnh lưu hành, thì hiện nay việc di chuyển, lao động và giao lưu quốc tế khiến nguy cơ có thể xuất hiện ngay cả tại những địa phương đã loại trừ sốt rét.

Điều quan trọng là cộng đồng không nên chủ quan chỉ vì số ca bệnh thấp. Với một số trường hợp, việc phát hiện chậm có thể dẫn đến diễn tiến nặng và đe dọa tính mạng.

Vì sao sốt rét ngoại lai vẫn là mối đe dọa sức khỏe đáng lưu ý?

Sốt rét là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi Anopheles nhiễm bệnh. Khi ký sinh trùng xâm nhập cơ thể, người bệnh có thể xuất hiện các đợt sốt, rét run và nhiều triệu chứng toàn thân khác.

Điều đáng lo ngại là một số người nhiễm bệnh ở nước ngoài nhưng chỉ phát bệnh sau khi đã trở về Việt Nam. Trong giai đoạn đầu, các biểu hiện thường khá giống cảm cúm hoặc sốt virus thông thường nên dễ bị bỏ sót.

Đặc biệt, ký sinh trùng Plasmodium falciparum là tác nhân thường gặp ở nhiều ca sốt rét ngoại lai hiện nay. Loại ký sinh trùng này có thể gây sốt rét ác tính với diễn tiến nhanh, dẫn đến suy gan, suy thận, tổn thương não hoặc tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Những dấu hiệu sốt rét không nên bỏ qua sau khi trở về từ vùng lưu hành bệnh

Nhiều trường hợp sốt rét được phát hiện muộn do người bệnh nghĩ rằng mình chỉ bị cảm cúm hoặc sốt thông thường. Vì vậy, việc nhận biết các dấu hiệu nghi ngờ có ý nghĩa rất quan trọng.

Một số triệu chứng thường gặp gồm:

• Sốt từng cơn hoặc sốt liên tục.
• Rét run, ớn lạnh.
• Vã mồ hôi nhiều.
• Đau đầu.
• Mệt mỏi, đau nhức cơ thể.
• Buồn nôn hoặc chán ăn.

Bên cạnh đó, một số biểu hiện có thể cảnh báo bệnh diễn tiến nặng như vàng da, lơ mơ, khó thở, tiểu ít hoặc suy kiệt nhanh.

Nếu xuất hiện sốt sau khi trở về từ khu vực có sốt rét lưu hành, người bệnh nên đi khám sớm và chủ động thông báo lịch sử đi lại cho nhân viên y tế. Thông tin này giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán và chỉ định xét nghiệm phù hợp, tránh bỏ sót bệnh.

Làm gì để phòng ngừa sốt rét và giảm nguy cơ diễn tiến nặng?

Mặc dù sốt rét đã giảm mạnh tại Việt Nam, các biện pháp phòng bệnh vẫn rất cần thiết đối với nhóm nguy cơ.

Trước khi đến khu vực có sốt rét lưu hành, người dân nên tìm hiểu thông tin dịch tễ và chuẩn bị các biện pháp bảo vệ cá nhân phù hợp.

Trong môi trường có nguy cơ, nên:

• Ngủ màn thường xuyên, đặc biệt khi ngủ qua đêm.
• Sử dụng màn tẩm hóa chất hoặc các biện pháp chống muỗi phù hợp.
• Mặc quần áo dài tay vào buổi tối.
• Hạn chế để muỗi đốt.

Đối với những người vừa trở về từ vùng nguy cơ, việc theo dõi sức khỏe trong thời gian sau chuyến đi là rất quan trọng. Không nên chủ quan với các cơn sốt kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

Hiện nay, các biện pháp phòng muỗi đốt, phát hiện sớm và điều trị kịp thời vẫn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh sốt rét. Việc chủ động bảo vệ bản thân giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế các biến chứng nguy hiểm.

Sự sụt giảm số ca sốt rét mặc dù là tín hiệu tích cực trong nỗ lực phòng chống bệnh, tuy nhiên nguy cơ từ các ca bệnh ngoại lai vẫn hiện hữu, đặc biệt ở những người từng sinh sống hoặc làm việc tại vùng có sốt rét lưu hành. Chủ động phòng muỗi đốt, theo dõi sức khỏe sau khi trở về từ vùng nguy cơ và đi khám sớm khi có triệu chứng nghi ngờ là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe.