Trẻ sinh mổ có miễn dịch yếu hơn? Nguyên nhân và cách chăm sóc đúng

Sinh mổ là phương pháp sinh an toàn và cần thiết trong nhiều trường hợp có chỉ định y khoa. Việc hiểu rõ nguyên nhân, mức độ tác động và cách chăm sóc phù hợp sẽ giúp cha mẹ chủ động hơn trong việc xây dựng nền tảng miễn dịch vững vàng cho trẻ sinh mổ.

Tại sao trẻ sinh mổ có miễn dịch yếu hơn?

Nhiều nghiên cứu y khoa cho thấy trẻ sinh mổ có nguy cơ gặp bất lợi về miễn dịch trong giai đoạn đầu đời so với trẻ sinh thường. Sự khác biệt này không xuất phát từ bản thân trẻ, mà chủ yếu liên quan đến quá trình hình thành hệ vi sinh đường ruột và sự “khởi động” của hệ miễn dịch ngay sau sinh.

Trẻ sinh mổ không được tiếp xúc với lợi khuẩn từ đường sinh dục của mẹ

Khi sinh thường, trẻ đi qua ống sinh và được tiếp xúc trực tiếp với hệ vi khuẩn có lợi từ âm đạo và ruột của mẹ, đặc biệt là các nhóm vi khuẩn như Lactobacillus và Bifidobacterium. Đây là những vi sinh vật đóng vai trò nền tảng trong việc thiết lập hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.

Ngược lại, trẻ sinh mổ không trải qua quá trình này nên bỏ lỡ giai đoạn “cấy vi khuẩn tự nhiên” quan trọng ngay khi chào đời. Sự thiếu hụt lợi khuẩn ban đầu khiến hệ vi sinh đường ruột của trẻ sinh mổ hình thành chậm hơn, từ đó ảnh hưởng đến quá trình phát triển và điều hòa miễn dịch.

Hệ vi sinh đường ruột của trẻ sinh mổ hình thành chậm và kém đa dạng hơn

Đường ruột được xem là “trung tâm miễn dịch” của cơ thể, nơi tập trung khoảng 70% tế bào miễn dịch. Hệ vi sinh đường ruột không chỉ hỗ trợ tiêu hóa mà còn tham gia trực tiếp vào việc huấn luyện và kích hoạt các phản ứng miễn dịch.

Các nghiên cứu cho thấy trẻ sinh mổ thường có độ đa dạng vi sinh đường ruột thấp hơn trong những tháng đầu đời và phải mất từ 6 tháng đến 1 năm để hệ vi sinh này tiệm cận với trẻ sinh thường. Trong giai đoạn hệ vi sinh chưa ổn định, khả năng bảo vệ cơ thể trước vi khuẩn và virus của trẻ sinh mổ có thể kém hiệu quả hơn.

Trẻ sinh mổ dễ tiếp xúc với vi khuẩn môi trường bệnh viện

Thay vì tiếp xúc chủ yếu với lợi khuẩn từ mẹ, trẻ sinh mổ có xu hướng tiếp xúc sớm với các vi khuẩn từ môi trường bệnh viện như bề mặt dụng cụ y tế, phòng mổ hoặc không khí xung quanh. Điều này có thể làm tăng nguy cơ mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột ngay từ đầu.

Sự hiện diện sớm của các vi khuẩn không có lợi có thể gây cạnh tranh với lợi khuẩn, khiến quá trình ổn định hệ vi sinh của trẻ sinh mổ trở nên khó khăn hơn, từ đó ảnh hưởng gián tiếp đến khả năng miễn dịch.

Ảnh hưởng từ việc sử dụng kháng sinh trong quá trình sinh mổ

Trong sinh mổ, mẹ thường được chỉ định dùng kháng sinh dự phòng để giảm nguy cơ nhiễm trùng hậu phẫu. Kháng sinh có thể đi qua nhau thai hoặc ảnh hưởng gián tiếp đến trẻ sau sinh, khiến trẻ sinh mổ tiếp xúc với kháng sinh rất sớm trong đời.

Kháng sinh không chỉ tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh mà còn có thể làm suy giảm lợi khuẩn đường ruột. Việc tiếp xúc kháng sinh sớm được xem là một yếu tố góp phần làm chậm quá trình thiết lập hệ vi sinh cân bằng và ảnh hưởng đến miễn dịch lâu dài của trẻ.

Trẻ sinh mổ có nguy cơ bú sữa mẹ muộn hoặc ít hơn trong những ngày đầu

Sữa mẹ, đặc biệt là sữa non, chứa nhiều kháng thể và yếu tố miễn dịch quan trọng giúp bảo vệ trẻ sơ sinh trước các tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, sau sinh mổ, người mẹ thường cần thời gian hồi phục lâu hơn, khiến việc da kề da và cho trẻ bú sớm có thể bị trì hoãn.

Việc không được bú sữa non đầy đủ trong những giờ hoặc ngày đầu có thể làm giảm nguồn cung cấp kháng thể tự nhiên cho trẻ sinh mổ, từ đó ảnh hưởng đến khả năng phòng vệ miễn dịch trong giai đoạn sơ sinh.

Hệ miễn dịch của trẻ sinh mổ cần nhiều thời gian hơn để hoàn thiện

Hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh vốn chưa hoàn thiện và cần được “đào tạo” thông qua tiếp xúc với vi sinh vật có lợi. Do những khác biệt về hệ vi sinh và dinh dưỡng ban đầu, trẻ sinh mổ thường cần nhiều thời gian hơn để hệ miễn dịch thích nghi và phát triển đầy đủ.

Điều này lý giải vì sao một số nghiên cứu ghi nhận trẻ sinh mổ có nguy cơ cao hơn mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp hoặc tiêu hóa trong những năm đầu đời, đặc biệt là khi chưa được hỗ trợ miễn dịch đúng cách.

Cách tăng cường miễn dịch cho trẻ sinh mổ

Để giúp trẻ sinh mổ xây dựng hệ miễn dịch khỏe mạnh, cha mẹ cần áp dụng các biện pháp chăm sóc và dinh dưỡng khoa học ngay từ những năm tháng đầu đời.

Cho trẻ bú sữa mẹ sớm và duy trì càng lâu càng tốt

Sữa mẹ là nguồn cung cấp tự nhiên các kháng thể và yếu tố miễn dịch quan trọng cho trẻ sơ sinh. Trong sữa non có nhiều immunoglobulin (đặc biệt là IgA), lactoferrin và các tế bào miễn dịch giúp bảo vệ niêm mạc ruột, hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn và virus.

Đối với trẻ sinh mổ, việc cho bú sớm và duy trì bú mẹ trong ít nhất 6 tháng đầu đời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp bù đắp phần nào sự thiếu hụt miễn dịch ban đầu và hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột phát triển theo hướng có lợi.

Hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột bằng probiotic và prebiotic phù hợp

Hệ vi sinh đường ruột đóng vai trò trung tâm trong việc điều hòa miễn dịch. Trẻ sinh mổ thường cần được hỗ trợ để hệ vi sinh sớm ổn định và đa dạng hơn. Probiotic (lợi khuẩn sống) giúp bổ sung các vi khuẩn có lợi, trong khi prebiotic (chất xơ hòa tan) đóng vai trò là “thức ăn” nuôi dưỡng lợi khuẩn phát triển. Việc bổ sung probiotic và prebiotic cần phù hợp với độ tuổi của trẻ và nên được thực hiện thông qua sữa mẹ, sữa công thức hoặc chế phẩm dành riêng cho trẻ nhỏ, theo tư vấn của nhân viên y tế.

Lựa chọn dinh dưỡng phù hợp khi trẻ cần dùng sữa công thức

Trong trường hợp mẹ gặp khó khăn khi cho con bú, sữa công thức là nguồn dinh dưỡng thay thế cần được lựa chọn cẩn trọng. Với trẻ sinh mổ, ưu tiên các sản phẩm có thành phần hỗ trợ tiêu hóa và miễn dịch, giúp giảm gánh nặng cho hệ ruột còn non nớt. Một chế độ dinh dưỡng cân đối, dễ tiêu hóa sẽ góp phần duy trì hệ vi sinh ổn định, từ đó hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn trong giai đoạn đầu đời.

Đảm bảo trẻ được tiêm chủng đầy đủ theo lịch khuyến cáo

Tiêm chủng là biện pháp bảo vệ miễn dịch chủ động và hiệu quả nhất cho trẻ nhỏ. Trẻ sinh mổ cần được tiêm vaccine đầy đủ và đúng lịch để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như viêm gan B, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, cúm và nhiều bệnh khác. Việc tuân thủ lịch tiêm không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn hỗ trợ hệ miễn dịch của trẻ học cách nhận diện và chống lại tác nhân gây bệnh một cách an toàn.

Tăng cường tiếp xúc da kề da sau sinh

Tiếp xúc da kề da giữa mẹ và trẻ mang lại nhiều lợi ích cho miễn dịch và sức khỏe tổng thể. Hoạt động này giúp trẻ tiếp nhận vi khuẩn có lợi từ da mẹ, ổn định thân nhiệt, nhịp tim và hỗ trợ việc bú mẹ sớm. Với trẻ sinh mổ, da kề da có thể bị trì hoãn, nhưng vẫn nên được thực hiện sớm nhất có thể khi điều kiện y tế cho phép, nhằm hỗ trợ sự thích nghi sinh lý và miễn dịch của trẻ.

Những lưu ý khi chăm sóc trẻ sinh mổ

Việc chăm sóc trẻ sinh mổ cần được thực hiện thận trọng và khoa học, nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm trùng và hỗ trợ hệ miễn dịch đang trong quá trình hoàn thiện. Cha mẹ nên lưu ý một số điểm quan trọng sau:

• Theo dõi sát các dấu hiệu nhiễm trùng như sốt, bỏ bú, tiêu chảy, ho kéo dài và đưa trẻ đi khám khi cần thiết.
• Giữ môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng nhưng tránh lạm dụng các biện pháp vô trùng quá mức làm hạn chế tiếp xúc tự nhiên cần thiết cho miễn dịch.
• Thực hiện vệ sinh tay đúng cách trước khi chăm sóc hoặc cho trẻ bú để giảm nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh.
• Tuân thủ lịch khám sức khỏe định kỳ để theo dõi sự phát triển thể chất và miễn dịch của trẻ.
• Không tự ý sử dụng kháng sinh hoặc các sản phẩm tăng đề kháng khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.
• Đảm bảo chế độ dinh dưỡng phù hợp theo từng giai đoạn phát triển, giúp trẻ tăng trưởng toàn diện và hỗ trợ miễn dịch lâu dài.

Bài viết trên của Nhà thuốc Long Châu đã giúp bạn hiểu rõ hơn liệu trẻ sinh mổ có miễn dịch yếu hơn hay không, cũng như những nguyên nhân và yếu tố ảnh hưởng đến hệ miễn dịch của trẻ trong giai đoạn đầu đời. Việc nắm đúng thông tin sẽ giúp cha mẹ chủ động lựa chọn phương pháp chăm sóc, dinh dưỡng và theo dõi sức khỏe phù hợp, từ đó hỗ trợ trẻ sinh mổ xây dựng nền tảng miễn dịch vững vàng và phát triển khỏe mạnh lâu dài.