Triệu chứng giãn dây chằng đầu gối là gì? Cách xử trí

“Giãn dây chằng đầu gối” là cách gọi phổ biến để chỉ tình trạng bong gân hoặc tổn thương dây chằng quanh khớp gối. Tổn thương có thể từ dây chằng bị kéo căng quá mức, rách một phần đến rách hoàn toàn, tùy mức độ nghiêm trọng. Vì vậy, không nên mặc định giãn dây chằng luôn là một chấn thương nhẹ.

Triệu chứng giãn dây chằng đầu gối

Khớp gối có bốn dây chằng chính gồm dây chằng chéo trước (ACL), dây chằng chéo sau (PCL), dây chằng bên trong (MCL) và dây chằng bên ngoài (LCL). Khi một hoặc nhiều dây chằng bị tổn thương, biểu hiện có thể khác nhau tùy vị trí và mức độ chấn thương.

Một số triệu chứng thường gặp gồm:

• Đau đầu gối: Đau có thể xuất hiện ngay sau chấn thương và tăng khi đứng, đi lại hoặc vận động. Vị trí đau có thể khác nhau tùy dây chằng và các cấu trúc bị ảnh hưởng.
• Sưng quanh khớp gối: Đầu gối có thể sưng sau chấn thương, gây căng tức và khó vận động. Thời điểm và mức độ sưng có thể khác nhau tùy loại tổn thương.
• Khớp gối mất vững: Người bệnh có thể cảm thấy đầu gối lỏng, không chắc chắn hoặc dễ khuỵu khi đứng, đi lại, chạy hay đổi hướng.
• Hạn chế vận động: Đau và sưng có thể khiến người bệnh khó gập hoặc duỗi gối, đi bộ, lên xuống cầu thang hoặc thực hiện các hoạt động thường ngày.
• Tiếng “rắc” hoặc “pop”: Một số người có thể nghe hoặc cảm thấy tiếng “pop” tại thời điểm chấn thương, đặc biệt trong tổn thương ACL. Tuy nhiên, dấu hiệu này không đủ để tự kết luận dây chằng đã bị đứt.
• Bầm tím hoặc đau khi ấn: Vùng quanh đầu gối có thể đau khi chạm vào hoặc xuất hiện bầm tím tùy mức độ tổn thương.

Biểu hiện cũng có thể khác nhau tùy dây chằng bị tổn thương:

• Tổn thương MCL: Thường gây đau ở mặt trong đầu gối.
• Tổn thương LCL: Thường gây đau ở mặt ngoài đầu gối.
• Tổn thương ACL: Thường liên quan đến sưng, cảm giác khớp mất vững và đôi khi có tiếng “pop”.

Tuy nhiên, các triệu chứng có thể chồng lấp nên không thể xác định chính xác dây chằng bị tổn thương chỉ dựa vào vị trí đau.

Người bệnh nên đi khám nếu đầu gối đau hoặc sưng nhiều, không thể chịu lực lên chân bị thương, khớp thường xuyên khuỵu hoặc khó gập duỗi bình thường. Cần được đánh giá cấp cứu nếu đầu gối biến dạng sau chấn thương hoặc chân/bàn chân xuất hiện tê, châm chích, lạnh hay thay đổi màu sắc.

Nguyên nhân thường gặp

Giãn hoặc tổn thương dây chằng có thể xảy ra khi khớp gối chịu lực vượt quá khả năng chịu đựng của dây chằng. Một số nguyên nhân và cơ chế chấn thương thường gặp gồm:

• Chấn thương khi chơi thể thao: Các môn như bóng đá, bóng rổ, bóng chuyền, cầu lông hoặc tennis có nhiều động tác chạy, nhảy, xoay và đổi hướng nhanh, làm tăng nguy cơ tổn thương dây chằng đầu gối.
• Dừng hoặc đổi hướng đột ngột: Dừng nhanh, chuyển hướng đột ngột hoặc tiếp đất không phù hợp sau khi nhảy có thể gây tổn thương, đặc biệt ở dây chằng chéo trước (ACL). Chấn thương có thể xảy ra ngay cả khi không có va chạm.
• Va chạm trực tiếp: Lực tác động mạnh vào đầu gối có thể làm tổn thương dây chằng. Chẳng hạn, lực tác động vào mặt ngoài đầu gối có thể ảnh hưởng đến MCL, trong khi lực mạnh vào phía trước cẳng chân khi gối đang gập có thể gây tổn thương PCL.
• Té ngã hoặc tai nạn: Té ngã, tai nạn giao thông hoặc tai nạn trong sinh hoạt có thể khiến đầu gối bị xoắn, gập quá mức hoặc chịu lực mạnh, từ đó gây tổn thương dây chằng.

Xử trí thế nào khi bị giãn dây chằng đầu gối?

Sau chấn thương, người bệnh nên ngừng hoạt động gây đau và tránh tiếp tục chơi thể thao hoặc thực hiện những động tác khiến đầu gối chịu lực nhiều. Việc cố gắng vận động khi khớp đau hoặc mất vững có thể làm tổn thương trở nên phức tạp hơn.

Trong giai đoạn đầu, một số biện pháp có thể được áp dụng để hỗ trợ kiểm soát triệu chứng:

• Nghỉ ngơi và bảo vệ đầu gối: Hạn chế những hoạt động gây đau hoặc tạo áp lực lên khớp.
• Chườm lạnh: Có thể chườm lạnh khoảng 15 - 20 phút mỗi lần, vài lần trong ngày để hỗ trợ giảm đau và sưng. Không đặt đá trực tiếp lên da.
• Băng ép: Một số trường hợp có thể sử dụng băng đàn hồi để hỗ trợ kiểm soát sưng, nhưng cần tránh quấn quá chặt.
• Kê cao chân: Khi nghỉ, có thể kê chân cao để hỗ trợ giảm sưng.

Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định nẹp hỗ trợ, nạng hoặc vật lý trị liệu. Phục hồi chức năng có vai trò quan trọng trong việc cải thiện phạm vi vận động, sức mạnh cơ và độ ổn định của đầu gối.

Không phải trường hợp tổn thương dây chằng nào cũng cần phẫu thuật. Nhiều trường hợp có thể được điều trị bảo tồn. Ngược lại, phẫu thuật có thể được cân nhắc ở một số tổn thương nặng, khớp mất vững đáng kể, tổn thương phối hợp hoặc khi yêu cầu vận động của người bệnh cao.

Do đó, người bệnh không nên tự nắn, kéo giãn khớp hoặc tập luyện mạnh khi chưa xác định mức độ tổn thương. Nếu đau, sưng hoặc mất vững đáng kể, nên thăm khám chuyên khoa để được đánh giá.

Một số câu hỏi thường gặp

Dưới đây là những thắc mắc phổ biến liên quan đến tình trạng giãn dây chằng đầu gối:

Giãn dây chằng đầu gối có tự khỏi không?

Tổn thương nhẹ có thể cải thiện với điều trị bảo tồn và phục hồi chức năng phù hợp. Trường hợp nặng hoặc khớp mất vững cần được bác sĩ đánh giá và điều trị.

Giãn dây chằng và đứt dây chằng có giống nhau không?

Tổn thương dây chằng có nhiều mức độ: Độ 1 là dây chằng bị kéo giãn nhẹ nhưng còn nguyên vẹn; độ 2 thường là rách một phần; độ 3 là rách hoàn toàn. Trong ngôn ngữ thông thường, "giãn dây chằng" thường được dùng cho tổn thương nhẹ hơn, nhưng cần đánh giá mức độ cụ thể thay vì chỉ dựa vào tên gọi.

Giãn dây chằng đầu gối bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục phụ thuộc vào dây chằng bị tổn thương, mức độ tổn thương, phương pháp điều trị và khả năng đáp ứng phục hồi chức năng của từng người. Tổn thương nhẹ có thể cải thiện trong vài tuần, trong khi tổn thương nặng có thể cần vài tháng hoặc lâu hơn. Người bệnh chỉ nên trở lại thể thao khi chức năng khớp gối đã phục hồi phù hợp và được nhân viên y tế đánh giá.

Nhìn chung, triệu chứng giãn dây chằng đầu gối thường gồm đau, sưng, hạn chế vận động và cảm giác khớp không vững. Tổn thương có thể xảy ra do chơi thể thao, té ngã, va chạm hoặc những động tác xoắn và đổi hướng đột ngột. Nếu đầu gối sưng nhiều, mất vững, không thể chịu lực hoặc triệu chứng kéo dài, người bệnh nên đi khám để xác định mức độ tổn thương và có hướng điều trị phù hợp.