Uống xong đợt kháng sinh, có cần bổ sung men vi sinh ngay không?

Sau khi dùng kháng sinh, nhiều người vội uống men vi sinh vì sợ mất hết lợi khuẩn, nhưng không phải ai cũng cần làm vậy. Chỉ một số trường hợp cụ thể mới nên bổ sung, và tốt nhất hãy hỏi ý kiến bác sĩ để được tư vấn phù hợp.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, dù kháng sinh có thể gây mất cân bằng vi sinh đường ruột, nhưng việc bổ sung lợi khuẩn không phải là đơn thuốc chung cho tất cả. Hiệu quả của men vi sinh phụ thuộc vào chủng vi sinh, tình trạng bệnh lý và đối tượng sử dụng.

Vậy khi nào cần bổ sung và chọn lựa sao cho an toàn? Trước tiên, hãy hiểu rõ tác động thực sự của kháng sinh lên hệ vi sinh.

Kháng sinh và tác động đến hệ vi sinh đường ruột

Kháng sinh là công cụ điều trị thiết yếu, nhưng cơ chế tiêu diệt vi khuẩn của chúng không chỉ nhắm vào tác nhân gây bệnh mà còn ảnh hưởng đến cả những vi khuẩn có lợi. Tình trạng này gọi là mất cân bằng vi sinh đường ruột (dysbiosis). Khi sự cân bằng bị phá vỡ, cơ thể có thể bị suy giảm khả năng điều hòa miễn dịch tại ruột, từ đó làm tăng mức độ nhạy cảm với các tình trạng viêm nhiễm.

Hệ quả rõ rệt nhất của sự mất cân bằng vi sinh này là tiêu chảy liên quan đến kháng sinh (AAD), một biến chứng khá phổ biến, đặc biệt ở trẻ em. Một nghiên cứu trên bệnh nhi nhập viện vì viêm phế quản phổi ghi nhận tỷ lệ mắc tiêu chảy lên đến 23,57%, trong đó thời gian dùng kháng sinh từ 7 ngày trở lên là một yếu tố nguy cơ độc lập đáng kể. Tuy nhiên, nghiên cứu này chưa phân biệt được tiêu chảy liên quan đến kháng sinh với tiêu chảy do nhiễm trùng.

Có phải ai sau khi dùng kháng sinh cũng cần bổ sung lợi khuẩn?

Không phải mọi trường hợp dùng kháng sinh đều dẫn đến tiêu chảy hay rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng, và không phải ai cũng cần can thiệp bằng men vi sinh. Đối với nhiều người khỏe mạnh, hệ vi sinh có khả năng tự phục hồi sau điều trị.

Tuy nhiên, với những đối tượng có nguy cơ cao mắc tiêu chảy liên quan đến kháng sinh, đặc biệt là trẻ em, việc sử dụng probiotics có thể mang lại lợi ích. Các bằng chứng cho thấy một số probiotics có thể giúp giảm nguy cơ tiêu chảy liên quan đến kháng sinh ở trẻ em, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào chủng và liều sử dụng.

"Quyết định bổ sung lợi khuẩn nên dựa trên việc đánh giá thực tế: người bệnh có xuất hiện triệu chứng rối loạn tiêu hóa hay không, loại kháng sinh đã dùng là gì và thể trạng hiện tại ra sao. Tự ý bổ sung cho mọi người mà không có chỉ định chuyên môn có thể không hiệu quả." - Bác sĩ Hậu nhấn mạnh.

Phân biệt men vi sinh và thực phẩm lên men: Lựa chọn nào hiệu quả hơn?

Khi quyết định bổ sung lợi khuẩn, người dùng thường phân vân giữa các loại thực phẩm chức năng và thực phẩm tự nhiên. Sự khác biệt giữa hai loại này không chỉ nằm ở hình thức mà còn ở mục đích sử dụng.

Men vi sinh (Probiotics) là các vi sinh vật sống, có thể được bào chế dưới dạng viên nang, viên nén, bột hoặc lỏng với số lượng đủ để tạo hiệu quả sức khỏe. Một số chủng men vi sinh được sử dụng để dự phòng tiêu chảy liên quan đến kháng sinh ở trẻ em, như Lactobacillus rhamnosus GG hoặc Saccharomyces boulardii, tùy đánh giá của nhân viên y tế.

Ngược lại, thực phẩm lên men như sữa chua, kim chi, miso hay kombucha vốn có mục đích ban đầu là để bảo quản thực phẩm, kéo dài thời hạn sử dụng và cải thiện hương vị. Dù chúng chứa lợi khuẩn và mang lại nhiều lợi ích sức khỏe, nhưng nồng độ và chủng loại vi khuẩn trong thực phẩm tự nhiên thường không được chuẩn hóa như trong các chế phẩm men vi sinh.

Hướng dẫn lựa chọn và sử dụng men vi sinh an toàn

Vì lợi ích của mỗi chủng vi sinh là khác nhau, không có một loại men vi sinh nào là tốt nhất cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn cần căn cứ vào triệu chứng cụ thể và tư vấn từ nhân viên y tế để đảm bảo chọn đúng chủng lợi khuẩn có bằng chứng hiệu quả cho tình trạng của bạn.

Với men vi sinh chứa vi khuẩn, thường nên uống cách kháng sinh khoảng hai giờ và theo hướng dẫn của từng chế phẩm. Men vi sinh chứa nấm men Saccharomyces boulardii không bị kháng sinh kháng khuẩn tiêu diệt, nên không áp dụng máy móc quy tắc này.

Những lưu ý quan trọng và đối tượng cần thận trọng khi dùng lợi khuẩn

Mặc dù thường được coi là an toàn, men vi sinh không dành cho tất cả mọi người. Những người đang trong tình trạng bệnh nặng, suy giảm miễn dịch nghiêm trọng hoặc người có đặt catheter tĩnh mạch trung tâm cần cực kỳ thận trọng, vì có nguy cơ hiếm gặp là vi khuẩn từ chế phẩm gây nhiễm trùng huyết.

Ngoài ra, người dùng cần phân biệt giữa tiêu chảy nhẹ do mất cân bằng vi sinh và các tình trạng nghiêm trọng hơn. Ví dụ, nhiễm Clostridium difficile (CDI) là một biến chứng nặng sau khi dùng kháng sinh, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người nằm viện.

• Nếu xuất hiện tiêu chảy trong hoặc sau đợt dùng kháng sinh, nhất là kèm đau bụng hoặc sốt, cần liên hệ nhân viên y tế để được đánh giá.
• Nếu tiêu chảy nhiều gây mất nước, đau bụng dữ dội, bụng chướng rõ, lơ mơ hoặc có dấu hiệu sốc, cần cấp cứu ngay; không tự điều trị bằng men vi sinh.

Việc bổ sung lợi khuẩn sau kháng sinh không phải là một công thức chung cho mọi trường hợp. Thay vì tự ý áp dụng, hãy lắng nghe cơ thể và tham khảo ý kiến chuyên gia để có lựa chọn an toàn và phù hợp nhất với sức khỏe của chính mình.

Bạn có thể trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để xác định chủng men vi sinh phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình sau đợt điều trị kháng sinh.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.