Viêm phế quản ở trẻ em: Nhận biết sớm để tránh biến chứng hô hấp

Viêm phế quản ở trẻ em là một trong những bệnh lý hô hấp thường gặp, đặc biệt vào thời điểm giao mùa hoặc khi thời tiết lạnh ẩm kéo dài. Nếu không được nhận biết sớm và xử trí đúng cách, bệnh có thể tiến triển nặng, gây ra các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, suy hô hấp hoặc tái phát nhiều lần, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của trẻ.

Viêm phế quản ở trẻ em là gì?

Hệ hô hấp ở trẻ em còn non yếu nên rất dễ bị tác động bởi vi khuẩn, virus và môi trường ô nhiễm. Viêm phế quản ở trẻ em là tình trạng viêm niêm mạc phế quản, chủ yếu do virus đường hô hấp gây ra. Khi phế quản bị viêm, niêm mạc đường thở sưng nề và tăng tiết dịch nhầy, khiến trẻ xuất hiện các triệu chứng điển hình như ho, thở khò khè hoặc khó thở nhẹ.

So với cảm lạnh thông thường, viêm phế quản có biểu hiện ho kéo dài và ảnh hưởng trực tiếp đến đường thở dưới, trong khi cảm lạnh chủ yếu gây sổ mũi, hắt hơi và đau họng. Ngược lại, viêm phổi là tình trạng nhiễm trùng sâu hơn tại nhu mô phổi, thường nghiêm trọng hơn viêm phế quản và có nguy cơ biến chứng cao nếu không điều trị kịp thời.

Nguyên nhân gây viêm phế quản ở trẻ em

Viêm phế quản ở trẻ có thể khởi phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, tìm hiểu rõ sẽ giúp cha mẹ chủ động phòng ngừa và hạn chế nguy cơ bệnh tái phát hoặc tiến triển nặng.

Nhiễm virus và vi khuẩn đường hô hấp

Phần lớn các trường hợp viêm phế quản ở trẻ do virus đường hô hấp gây ra, thường gặp như virus cúm, RSV, adenovirus hoặc rhinovirus. Các virus này lây lan chủ yếu qua đường hô hấp khi trẻ hít phải giọt bắn từ người bệnh hoặc tiếp xúc với bề mặt nhiễm mầm bệnh. Trong một số trường hợp, vi khuẩn có thể xâm nhập thứ phát khi niêm mạc phế quản đã bị tổn thương do virus, khiến bệnh kéo dài và triệu chứng nặng hơn.

Yếu tố môi trường và thói quen sinh hoạt

Môi trường sống ô nhiễm là yếu tố làm tăng nguy cơ viêm phế quản ở trẻ. Khói bụi, hút thuốc lá thụ động và các chất kích thích trong không khí có thể gây tổn thương niêm mạc đường thở, làm giảm khả năng tự bảo vệ của phế quản. Bên cạnh đó, thời tiết lạnh, ẩm hoặc thay đổi đột ngột khiến đường hô hấp của trẻ dễ bị kích ứng. Trẻ thường xuyên sinh hoạt ở nơi đông người như nhà trẻ, trường học cũng có nguy cơ lây nhiễm cao hơn.

Yếu tố cơ địa và bệnh lý nền

Một số trẻ có nguy cơ mắc viêm phế quản cao hơn do yếu tố cơ địa và tình trạng sức khỏe nền. Trẻ sinh non, suy dinh dưỡng hoặc có sức đề kháng kém thường khó chống lại các tác nhân gây bệnh đường hô hấp. Ngoài ra, trẻ có tiền sử hen phế quản, viêm mũi dị ứng hoặc các bệnh lý dị ứng khác dễ bị viêm phế quản tái phát. Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện khiến cơ thể trẻ phản ứng yếu hơn trước virus và vi khuẩn.

Dấu hiệu và triệu chứng viêm phế quản ở trẻ em

Các biểu hiện viêm phế quản ở trẻ em thường diễn tiến theo từng giai đoạn, từ triệu chứng nhẹ ban đầu đến những dấu hiệu rõ rệt hơn khi bệnh tiến triển. Nhận biết sớm các triệu chứng giúp cha mẹ theo dõi sát tình trạng hô hấp của trẻ và can thiệp kịp thời.

Triệu chứng khởi phát sớm

Ở giai đoạn đầu, trẻ thường xuất hiện ho khan hoặc ho kèm ít đờm, dễ bị nhầm với cảm lạnh thông thường. Trẻ có thể sổ mũi, nghẹt mũi và sốt nhẹ. Một số trẻ trở nên mệt mỏi, quấy khóc nhiều hơn, ăn uống kém hoặc biếng ăn do cảm giác khó chịu ở đường hô hấp.

Triệu chứng điển hình khi bệnh tiến triển

Khi viêm phế quản tiến triển, cơn ho của trẻ thường tăng về tần suất và mức độ, ho thành từng cơn dài, đờm đặc hơn và khó khạc ra. Trẻ có thể thở khò khè, thở nhanh hoặc cảm giác nặng ngực. Sốt có xu hướng tăng cao hơn, đặc biệt về đêm, khiến trẻ khó ngủ và dễ mệt.

Dấu hiệu cảnh báo biến chứng hô hấp

Một số dấu hiệu cho thấy viêm phế quản có nguy cơ biến chứng, cha mẹ cần đặc biệt lưu ý như trẻ thở rút lõm lồng ngực, môi hoặc đầu ngón tay tím tái. Trẻ có thể lơ mơ, bỏ bú, mệt nhiều hoặc thở khó rõ rệt. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, cần đưa trẻ đi khám ngay hoặc nhập viện để được theo dõi và điều trị kịp thời.

Viêm phế quản ở trẻ em có nguy hiểm không?

Phần lớn các trường hợp viêm phế quản cấp ở trẻ em có thể hồi phục hoàn toàn nếu được phát hiện sớm, chăm sóc đúng cách và tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Tuy nhiên, việc chậm trễ điều trị có thể dẫn đến một số biến chứng hô hấp nghiêm trọng, nhất là ở trẻ nhỏ.

Viêm phổi

Viêm phổi là biến chứng thường gặp khi tình trạng viêm lan từ phế quản xuống các phế nang trong phổi. Khi đó, trẻ có thể sốt cao kéo dài, ho nhiều hơn, thở nhanh, thở khó và mệt rõ rệt. Nếu không được điều trị kịp thời, viêm phổi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng hô hấp và sức khỏe tổng thể của trẻ.

Suy hô hấp

Suy hô hấp là biến chứng nặng, thường gặp ở trẻ nhỏ hoặc trẻ có bệnh lý nền. Khi đường thở bị viêm, phù nề và tiết nhiều đờm, khả năng trao đổi oxy bị suy giảm. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu thở khó, tím tái và can thiệp kịp thời đóng vai trò quyết định trong việc phòng ngừa biến chứng nguy hiểm này.

Điều trị viêm phế quản ở trẻ em

Việc điều trị viêm phế quản ở trẻ cần dựa trên mức độ bệnh, độ tuổi và tình trạng hô hấp của trẻ. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể điều trị ngoại trú, nhưng cha mẹ cần đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay khi trẻ sốt cao kéo dài, ho nặng không cải thiện, thở nhanh, thở khò khè, khó thở hoặc mệt nhiều, ăn uống kém.

Nguyên tắc điều trị chung

Điều trị viêm phế quản ở trẻ chủ yếu là điều trị triệu chứng kết hợp chăm sóc hỗ trợ nhằm giúp đường thở thông thoáng và cải thiện thể trạng. Trẻ cần được hạ sốt đúng cách, giảm ho, long đờm và theo dõi sát nhịp thở. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì đa số trường hợp do virus gây ra.

Điều trị bằng thuốc theo chỉ định bác sĩ

Viêm phế quản dùng thuốc gì? Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hạ sốt, thuốc long đờm,... Kháng sinh hầu như không được chỉ định trong viêm phế quản cấp ở trẻ em, trừ khi có bằng chứng rõ ràng của nhiễm khuẩn như viêm phổi hoặc bệnh lý nhiễm trùng khác được bác sĩ chẩn đoán. Thuốc giãn phế quản chỉ được cân nhắc trong trường hợp trẻ có biểu hiện co thắt phế quản rõ hoặc có tiền sử hen.

Chăm sóc và theo dõi tại nhà

Chăm sóc tại nhà đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục. Cha mẹ cần giữ ấm cơ thể trẻ, đặc biệt vùng cổ và ngực, vệ sinh mũi họng bằng dung dịch phù hợp để giảm tiết nhầy. Ngoài việc cho trẻ uống đủ nước, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, cha mẹ cũng cần theo dõi sát các triệu chứng hô hấp hàng ngày để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.

Cách phòng ngừa viêm phế quản ở trẻ em hiệu quả

Phòng ngừa viêm phế quản ở trẻ cần được thực hiện chủ động và duy trì hằng ngày, đặc biệt ở trẻ nhỏ có hệ hô hấp và miễn dịch còn non yếu. Cha mẹ có thể kết hợp các biện pháp sau:

• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt khi thời tiết lạnh: Giữ ấm giúp hạn chế tình trạng co thắt đường thở và giảm nguy cơ virus, vi khuẩn xâm nhập khi niêm mạc hô hấp bị lạnh và khô.
• Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với khói thuốc và môi trường ô nhiễm: Khói thuốc và không khí ô nhiễm gây kích thích niêm mạc phế quản, làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên và tăng nguy cơ viêm nhiễm đường hô hấp.
• Tăng cường dinh dưỡng, nâng cao sức đề kháng: Chế độ ăn đầy đủ năng lượng, vitamin và khoáng chất giúp hệ miễn dịch của trẻ hoạt động hiệu quả hơn trong việc chống lại các tác nhân gây viêm phế quản.
• Tiêm phòng đầy đủ các bệnh đường hô hấp: Tiêm chủng giúp phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng như cúm, ho gà, sởi, vốn là những nguyên nhân phổ biến làm khởi phát hoặc nặng thêm viêm phế quản ở trẻ.
• Vệ sinh tay và đồ dùng cá nhân thường xuyên: Giữ vệ sinh giúp giảm lây nhiễm virus và vi khuẩn qua đường tiếp xúc, từ đó hạn chế các đợt nhiễm trùng hô hấp.

Viêm phế quản ở trẻ em sẽ được kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách. Cha mẹ cần theo dõi sát các dấu hiệu hô hấp bất thường, tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ và chủ động phòng ngừa để bảo vệ hệ hô hấp còn non nớt của trẻ, hạn chế nguy cơ biến chứng về sau. Cho trẻ tiêm vắc xin RSV, vắc xin phế cầu cũng là một cách giúp trẻ phòng bệnh viêm phế quản hiệu quả.