Virus tay chân miệng có mấy loại? Phân loại và mức độ nguy hiểm cần biết

Không phải mọi trường hợp tay chân miệng đều giống nhau. Mỗi chủng virus gây bệnh có mức độ ảnh hưởng và biểu hiện khác nhau, từ nhẹ đến nguy cơ biến chứng nặng. Việc hiểu rõ từng nhóm virus sẽ giúp cha mẹ chủ động hơn trong phòng ngừa, đồng thời phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Dưới đây là phân loại chi tiết giúp bạn dễ dàng nhận biết và theo dõi tình trạng của trẻ một cách chính xác.

Virus tay chân miệng có mấy loại?

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các virus đường ruột thuộc nhóm Enterovirus, chủ yếu nằm trong loài Enterovirus A. Những tác nhân thường gặp nhất gồm Coxsackievirus A16 (CVA16), Coxsackievirus A6 (CVA6) và Enterovirus 71 (EV - A71). Trong đó, EV - A71 và CVA16 là hai nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây bệnh và cũng liên quan nhiều đến các trường hợp diễn tiến nặng.

Ngoài ra, một số chủng Enterovirus khác ở người như Echovirus 9 (E9), Coxsackievirus A4 (CVA4), Coxsackievirus A10 (CVA10) và Coxsackievirus B5 (CVB5) cũng có khả năng gây ra bệnh tay chân miệng, mặc dù ít gặp hơn.

Trong các tác nhân gây bệnh tay chân miệng, Coxsackievirus A16 là chủng phổ biến nhất, thường gây bệnh với mức độ nhẹ đến trung bình. Ngược lại, Enterovirus 71 được xem là chủng nguy hiểm nhất, có khả năng gây bệnh nặng và dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng ở tim, phổi cũng như hệ thần kinh trung ương.

Coxsackievirus A16

Coxsackievirus A16 (CVA16) là virus RNA sợi đơn dương, không có vỏ bao, với bộ gen dài khoảng 7.400 nucleotide được bao bọc bởi lớp vỏ protein capsid.

Đây là một trong những tác nhân gây bệnh tay chân miệng phổ biến nhất, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Các nghiên cứu cho thấy CVA16 chiếm tỷ lệ lớn trong các ca bệnh liên quan đến tổn thương da và niêm mạc, đồng thời thường gây bệnh với mức độ nhẹ hơn so với Enterovirus 71.

Coxsackievirus A6

Coxsackievirus A6 (CVA6) là một chủng virus thuộc nhóm Enterovirus, ngày càng được ghi nhận là tác nhân quan trọng gây bệnh tay chân miệng trên toàn cầu. Không giống như Coxsackievirus A16, CVA6 thường gây biểu hiện lâm sàng đa dạng và có xu hướng nặng hơn, với sốt cao và tổn thương da lan rộng.

Đặc biệt, các đợt bùng phát liên quan đến CVA6 đã được ghi nhận tại nhiều quốc gia như Singapore, Nhật Bản, Phần Lan và Hoa Kỳ, cho thấy đây là một tác nhân đang nổi lên trong những năm gần đây.

Enterovirus 71

Enterovirus 71 (EV71) là virus RNA sợi đơn dương, thuộc họ Picornaviridae, chi Enterovirus, loài Enterovirus A. Virus có bộ gen dài khoảng 7,4 kb, không có vỏ bọc và mang cấu trúc hình khối nhị thập diện, với kích thước dao động khoảng 20 - 30 nm.

Các chủng Enterovirus 71 (EV71) được phân loại dựa trên trình tự gen thành ít nhất 8 nhóm di truyền (genogroup A - H), nhưng chỉ thuộc một kiểu huyết thanh duy nhất. Trong đó, genogroup B và C được quan tâm nhiều nhất do thường gặp và liên quan đến các đợt dịch tại khu vực Đông Á, mỗi nhóm này tiếp tục được chia thành 5 phân nhóm nhỏ (B1 - B5 và C1 - C5).

Phân nhóm C4 hiện là chủng lưu hành chủ yếu tại Trung Quốc, trong khi các chủng B4, B5 và C5 phổ biến ở một số quốc gia châu Á khác. Ngược lại, các chủng C1 và C2 chủ yếu được ghi nhận tại châu Âu và thường ít gây bệnh nặng. Trong lịch sử dịch tễ, EV - A71 liên quan đến tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao nhất trong số các loại Enterovirus.

Cơ chế lây lan của virus tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng có khả năng lây lan cao, chủ yếu qua tiếp xúc với dịch tiết từ người nhiễm bệnh hoặc các bề mặt nhiễm virus. Các con đường lây truyền chính gồm:

• Hít phải giọt bắn chứa virus khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện;
• Tiếp xúc gần với người nhiễm bệnh như ôm, hôn hoặc dùng chung cốc, dụng cụ ăn uống;
• Chạm vào phân của người bệnh (ví dụ khi thay tã) rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng;
• Tiếp xúc với bề mặt, đồ vật nhiễm virus như tay nắm cửa, đồ chơi… sau đó chạm vào mắt, mũi hoặc miệng.

Đáng chú ý, virus vẫn có thể tồn tại trong phân, nước bọt và dịch mũi họng trong nhiều ngày đến vài tuần sau khi triệu chứng đã hết, khiến người bệnh tiếp tục là nguồn lây. Ngoài ra, thời gian ủ bệnh từ 3 - 7 ngày cũng làm tăng nguy cơ lây lan do người nhiễm chưa có biểu hiện nhưng vẫn có khả năng truyền bệnh.

Một số biến chứng nguy hiểm do virus tay chân miệng gây ra

Bệnh tay chân miệng thường diễn tiến nhẹ trong khoảng một tuần, nhưng một số trường hợp có thể trở nặng và gây biến chứng nguy hiểm như:

• Mất nước: Là biến chứng phổ biến ở trẻ nhỏ do đau miệng khiến trẻ ăn uống kém. Dấu hiệu gồm môi khô, tiểu ít, mệt mỏi và có thể dẫn đến rối loạn điện giải nếu không bù nước kịp thời.
• Loét miệng, họng: Gây đau rát, làm trẻ biếng ăn kéo dài, từ đó tăng nguy cơ suy dinh dưỡng và mất nước.
• Mất móng tay, móng chân: Xuất hiện muộn sau khi khỏi bệnh vài tuần do ảnh hưởng đến mầm móng. Tình trạng này thường lành tính và móng sẽ mọc lại.
• Nhiễm trùng huyết (ở trẻ sơ sinh): Biến chứng nặng với biểu hiện bú kém, lừ đừ, tay chân lạnh, tụt huyết áp, cần cấp cứu kịp thời.
• Phù phổi cấp: Thường liên quan đến Enterovirus 71, gây khó thở, tím tái và nguy cơ tử vong cao nếu không xử trí nhanh.
• Biến chứng thần kinh: Bao gồm viêm màng não, viêm não và các rối loạn thần kinh khác, có thể gây co giật, rối loạn ý thức và để lại di chứng lâu dài.

Cách phòng ngừa bệnh tay chân miệng hiệu quả

Tiêm vắc xin phòng bệnh tay chân miệng giúp giảm đáng kể đến 90% nguy cơ biến chứng nặng và tử vong ở trẻ nhỏ, đặc biệt trước tác nhân gây bệnh nguy hiểm nhất. Vắc xin có khả năng phòng ngừa virus EV71 đây là nguyên nhân chính liên quan đến các trường hợp diễn tiến nặng.

Hiện nay, Việt Nam chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vì vậy phòng bệnh là yếu tố quan trọng. Cần giữ vệ sinh cá nhân, môi trường sạch sẽ để hạn chế lây lan. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi và bề mặt tiếp xúc hằng ngày. Đồng thời, hạn chế tiếp xúc với người nghi mắc bệnh và cho trẻ nghỉ học khi có dấu hiệu để tránh lây nhiễm.

Tóm lại virus tay chân miệng có mấy loại? Virus tay chân miệng có nhiều loại nhưng phổ biến nhất thuộc nhóm Enterovirus, đặc biệt là ba chủng chính gồm Coxsackievirus A16 (CVA16), Coxsackievirus A6 (CVA6) và Enterovirus 71 (EV71). Trong đó, CVA16 thường gặp và gây bệnh nhẹ, CVA6 có xu hướng gây triệu chứng đa dạng hơn, còn EV71 là chủng nguy hiểm nhất do có thể dẫn đến biến chứng nặng.