Xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B là gì? Khi nào cần thực hiện?

Nhiều người nhiễm viêm gan B nhưng không có triệu chứng rõ ràng, dẫn đến chủ quan và phát hiện bệnh muộn. Xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B là phương pháp quan trọng giúp xác định tình trạng nhiễm virus, khả năng lây truyền và mức độ cần theo dõi, điều trị.

Xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B là gì?

Xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B là phương pháp xét nghiệm máu nhằm phát hiện sự hiện diện của các kháng nguyên do virus viêm gan B (HBV) tạo ra trong cơ thể.

Trong viêm gan B, hai loại kháng nguyên thường được nhắc đến là HBsAg và HBeAg. HBsAg là kháng nguyên bề mặt của virus HBV, đóng vai trò chỉ điểm quan trọng nhất để phát hiện người đang nhiễm viêm gan B. Nếu HBsAg dương tính kéo dài trên 6 tháng, người bệnh có nguy cơ mắc viêm gan B mạn tính.

Bên cạnh đó, HBeAg (kháng nguyên “e”) phản ánh mức độ hoạt động và nhân lên của virus trong cơ thể. HBeAg dương tính thường cho thấy virus đang nhân lên mạnh và khả năng lây nhiễm sang người khác cao hơn. Tuy nhiên, trong tầm soát ban đầu và khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm HBsAg vẫn là xét nghiệm phổ biến và quan trọng nhất để xác định tình trạng nhiễm HBV.

Xét nghiệm này được thực hiện bằng cách lấy máu tĩnh mạch, thường ở vùng cánh tay. Mẫu máu sau đó được phân tích bằng các phương pháp xét nghiệm miễn dịch hiện đại để phát hiện sự hiện diện của HBsAg hoặc các kháng nguyên khác. Thời gian trả kết quả có thể dao động từ vài giờ đến 1 - 2 ngày, tùy vào phương pháp xét nghiệm và cơ sở y tế thực hiện.

Ý nghĩa của xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B

Xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B không chỉ giúp phát hiện sự hiện diện của virus trong cơ thể mà còn cung cấp nhiều thông tin quan trọng để đánh giá tình trạng bệnh và định hướng theo dõi, điều trị phù hợp.

Phát hiện sớm nhiễm virus viêm gan B

Xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B, đặc biệt là HBsAg, đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm tình trạng nhiễm virus HBV ngay cả khi người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Việc xét nghiệm sớm giúp chẩn đoán kịp thời, can thiệp sớm, đặc biệt cần thiết đối với các nhóm đối tượng nguy cơ cao.

Đánh giá khả năng lây nhiễm viêm gan B

Kết quả xét nghiệm HBsAg và HBeAg có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá khả năng lây truyền virus viêm gan B sang người khác. HBsAg dương tính cho thấy người bệnh đang mang virus và có nguy cơ lây nhiễm, trong khi HBeAg dương tính thường phản ánh virus đang nhân lên mạnh và khả năng lây lan cao hơn.

Hỗ trợ theo dõi và điều trị viêm gan B

Xét nghiệm này không chỉ giúp chẩn đoán mà còn hỗ trợ theo dõi diễn tiến bệnh từ giai đoạn viêm gan B cấp tính sang mãn tính. Thông qua việc theo dõi sự thay đổi của HBsAg và HBeAg, bác sĩ có thể đánh giá mức độ hoạt động của virus và hiệu quả của các biện pháp điều trị kháng virus. Đây cũng là cơ sở quan trọng để chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu như HBV-DNA, men gan (ALT, AST) hoặc siêu âm gan.

Góp phần phòng ngừa biến chứng gan nguy hiểm

Việc phát hiện sớm thông qua xét nghiệm kháng nguyên giúp giảm đáng kể nguy cơ tiến triển thành các biến chứng viêm gan B nguy hiểm như xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan. Khi được chẩn đoán và theo dõi đúng cách, người bệnh có thể kiểm soát tốt bệnh lý, điều chỉnh lối sống và điều trị kịp thời nhằm bảo vệ chức năng gan.

Khi nào cần thực hiện xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B?

Xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B được khuyến nghị thực hiện cho các nhóm nguy cơ cao gồm:

• Người chưa tiêm phòng vắc xin viêm gan B hoặc không rõ tình trạng tiêm;
• Người có người thân mắc viêm gan B, đặc biệt là khi sống chung;
• Nhân viên y tế, người thường xuyên tiếp xúc với máu và dịch cơ thể như nhân viên xét nghiệm, nha khoa, thẩm mỹ, xăm hình.

Xét nghiệm này nên được thực hiện ngay khi nghi ngờ triệu chứng viêm gan B như mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, vàng da, vàng mắt hoặc đau tức vùng hạ sườn phải. Bên cạnh đó, phụ nữ trước khi mang thai hoặc trong thai kỳ cần được xét nghiệm để phòng ngừa nguy cơ lây truyền virus từ mẹ sang con. Xét nghiệm này cũng thường được chỉ định trước phẫu thuật, hiến máu hoặc khi chuẩn bị làm việc trong những môi trường đặc thù.

Cách đọc kết quả xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B

Kết quả HBsAg âm tính thường cho thấy chưa phát hiện sự hiện diện của virus viêm gan B tại thời điểm xét nghiệm. Tuy nhiên, trong một số trường hợp như giai đoạn cửa sổ hoặc nhiễm HBV thể ẩn, cần phối hợp thêm các xét nghiệm khác để đánh giá chính xác. Đôi khi người bệnh cần làm thêm xét nghiệm kháng thể Anti-HBs để đánh giá chính xác khả năng miễn dịch và mức độ bảo vệ của cơ thể đối với virus HBV.

Kết quả HBsAg dương tính cho thấy virus viêm gan B đang hiện diện trong cơ thể và người bệnh đang ở tình trạng nhiễm HBV. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào thời gian nhiễm và mức độ hoạt động của virus. Nếu HBsAg dương tính trong thời gian ngắn (dưới 6 tháng), người bệnh có thể đang nhiễm viêm gan B cấp tính, với khả năng tự hồi phục nếu được theo dõi và chăm sóc đúng cách. Ngược lại, nếu HBsAg dương tính kéo dài trên 6 tháng, đây là dấu hiệu của viêm gan B mãn tính, cần được quản lý và điều trị lâu dài.

Lưu ý khi xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B

Để kết quả xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B phản ánh chính xác tình trạng nhiễm virus, người bệnh cần nắm rõ và tuân thủ một số lưu ý sau:

• Xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B không bắt buộc nhịn ăn, vì không bị ảnh hưởng bởi thức ăn thông thường.
• Trường hợp xét nghiệm kết hợp men gan, mỡ máu, người bệnh nên nhịn ăn 8 - 12 giờ để đảm bảo độ chính xác.
• Người bệnh nên thông báo cho bác sĩ biết các thuốc đang sử dụng trước khi lấy máu xét nghiệm.
• Xét nghiệm quá sớm sau khi phơi nhiễm HBV có thể cho kết quả âm tính giả do virus chưa đủ nồng độ phát hiện.
• Một số rất hiếm trường hợp xét nghiệm ngay sau tiêm vắc xin viêm gan B, HBsAg có thể dương tính thoáng qua. Vì vậy người bệnh nên thông báo tiền sử tiêm vắc xin cho nhân viên y tế.
• Một số bệnh lý nền hoặc rối loạn miễn dịch cũng có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của xét nghiệm.
• Nên thực hiện xét nghiệm tại cơ sở y tế, phòng xét nghiệm đạt chuẩn, có trang thiết bị và quy trình kiểm soát chất lượng.
• Kết quả cần được bác sĩ chuyên khoa giải thích, tránh tự suy đoán gây lo lắng không cần thiết.
• Tư vấn y tế đầy đủ giúp người bệnh hiểu đúng kết quả và có hướng theo dõi phù hợp.

Hiểu rõ xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B là gì, ý nghĩa và thời điểm cần thực hiện sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc tầm soát, phát hiện sớm và kiểm soát bệnh hiệu quả. Việc xét nghiệm đúng lúc không chỉ hỗ trợ điều trị kịp thời mà còn góp phần ngăn ngừa lây nhiễm và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.