Xét nghiệm máu có phát hiện lao phổi không? Vai trò trong chẩn đoán lao

Lao phổi là một trong những bệnh lý hô hấp cần được phát hiện sớm để hạn chế lây lan và biến chứng nguy hiểm. Ngoài chụp X-quang phổi, xét nghiệm đờm, liệu xét nghiệm máu có giúp phát hiện được lao phổi không? Bài viết dưới đây sẽ làm rõ vai trò và giới hạn của xét nghiệm máu trong chẩn đoán lao phổi.

Xét nghiệm máu có phát hiện lao phổi không?

Xét nghiệm máu có thể phát hiện lao phổi không? Câu trả lời là xét nghiệm máu không phải phương pháp chẩn đoán đặc hiệu để phát hiện lao phổi. Các xét nghiệm máu thông thường không thể xác định trực tiếp sự hiện diện của vi khuẩn lao trong phổi, do đó không đủ căn cứ để kết luận một người có mắc lao phổi hay không nếu chỉ dựa vào kết quả xét nghiệm máu.

Nguyên nhân là vì vi khuẩn lao chủ yếu khu trú tại phổi và đường hô hấp, đặc biệt trong nhu mô phổi hoặc đờm của người bệnh. Để chẩn đoán chính xác lao phổi, cần sử dụng các phương pháp có khả năng phát hiện trực tiếp vi khuẩn lao hoặc vật liệu di truyền của chúng như: Xét nghiệm đờm AFB, xét nghiệm GeneXpert hoặc nuôi cấy vi khuẩn lao. Những phương pháp này có độ đặc hiệu cao hơn nhiều so với xét nghiệm máu.

Tuy không có giá trị chẩn đoán đặc hiệu, xét nghiệm máu vẫn đóng vai trò hỗ trợ quan trọng trong quá trình đánh giá bệnh lao phổi. Các chỉ số trong xét nghiệm máu giúp bác sĩ nhận định tình trạng viêm, phản ứng miễn dịch của cơ thể và sức khỏe toàn thân của người bệnh. Ngoài ra, xét nghiệm máu còn cần thiết để theo dõi chức năng gan, thận trong quá trình điều trị lao, góp phần đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị lâu dài.

Các loại xét nghiệm máu thường được sử dụng khi nghi ngờ lao phổi

Khi nghi ngờ lao phổi, các xét nghiệm máu được sử dụng chủ yếu nhằm hỗ trợ sàng lọc, đánh giá đáp ứng miễn dịch và tình trạng viêm, chứ không thay thế các xét nghiệm chẩn đoán trực tiếp. Những xét nghiệm máu thường được chỉ định gồm:

Xét nghiệm IGRA

IGRA test đo lượng interferon-gamma do tế bào T tiết ra khi tiếp xúc với kháng nguyên đặc hiệu của vi khuẩn lao. Xét nghiệm này có độ đặc hiệu cao, ít bị ảnh hưởng bởi tiêm BCG và thường được sử dụng để phát hiện nhiễm lao (đặc biệt là lao tiềm ẩn). IGRA không phân biệt được lao tiềm ẩn và lao hoạt động, do đó không dùng để chẩn đoán xác định lao phổi.

Công thức máu (CBC)

Xét nghiệm máu có phát hiện lao phổi không? Xét nghiệm công thức máu giúp đánh giá tình trạng thiếu máu, bạch cầu tăng hoặc giảm, từ đó phản ánh mức độ viêm, nhiễm trùng và tình trạng toàn thân của người bệnh. Tuy không đặc hiệu cho lao phổi, nhưng kết quả CBC cung cấp thông tin nền quan trọng trong quá trình theo dõi.

Tốc độ lắng máu (ESR)

ESR thường tăng ở bệnh nhân lao phổi do phản ứng viêm kéo dài. Chỉ số này có giá trị gợi ý và thường được sử dụng để theo dõi diễn tiến bệnh và đáp ứng điều trị.

CRP (C-reactive protein)

CRP là dấu ấn viêm, có thể tăng trong lao phổi, đặc biệt ở giai đoạn bệnh hoạt động hoặc có biến chứng, nhưng không đặc hiệu và không tăng đồng đều ở mọi trường hợp. Xét nghiệm này giúp đánh giá mức độ viêm và hỗ trợ phân biệt với một số bệnh lý nhiễm trùng khác khi kết hợp cùng các phương pháp chẩn đoán khác.

Xét nghiệm sinh hóa máu

Các xét nghiệm như chức năng gan, thận, protein máu thường được chỉ định để đánh giá tình trạng toàn thân và làm cơ sở theo dõi an toàn khi điều trị thuốc lao kéo dài.

Vai trò của xét nghiệm máu trong phát hiện lao phổi

Xét nghiệm máu có phát hiện lao phổi không đến đây bạn đã biết. Vậy nó có vai trò gì trong việc hỗ trợ đánh giá toàn diện tình trạng bệnh lao phổi?

• Thông qua các chỉ số viêm như CRP, tốc độ lắng máu (ESR) và công thức máu, bác sĩ có thể nhận định mức độ nhiễm trùng cũng như đáp ứng viêm của cơ thể. Những thông tin này giúp theo dõi diễn tiến bệnh và đánh giá mức độ nghiêm trọng của tình trạng viêm trong quá trình chẩn đoán và điều trị.
• Xét nghiệm máu cũng có vai trò thiết yếu trong theo dõi tác dụng phụ của thuốc kháng lao. Phác đồ điều trị lao thường kéo dài nhiều tháng và có thể ảnh hưởng đến gan, thận. Việc định kỳ kiểm tra men gan, bilirubin, ure và creatinin giúp phát hiện sớm tổn thương cơ quan, từ đó bác sĩ kịp thời điều chỉnh liều thuốc hoặc thay đổi phác đồ để đảm bảo an toàn cho người bệnh.
• Xét nghiệm máu còn góp phần đánh giá hiệu quả điều trị trong suốt quá trình dùng thuốc kéo dài. Các chỉ số viêm dần trở về mức bình thường, sức khỏe toàn thân được cải thiện, là dấu hiệu cho thấy cơ thể đáp ứng tốt với điều trị. Kết hợp với các xét nghiệm chuyên biệt khác, xét nghiệm máu giúp bác sĩ theo dõi tiến triển bệnh một cách liên tục và toàn diện.

Giới hạn của xét nghiệm máu trong phát hiện lao phổi

Xét nghiệm máu có phát hiện lao phổi không? Câu trả lời là xét nghiệm máu tồn tại nhiều giới hạn trong phát hiện lao phổi. Trước hết, các xét nghiệm máu không xác định trực tiếp được vi khuẩn lao, cũng như không phát hiện được vật liệu di truyền của Mycobacterium tuberculosis. Vì vậy, xét nghiệm máu không đủ căn cứ để chẩn đoán xác định một người có mắc lao phổi hay không.

Những thay đổi trong xét nghiệm máu như tăng bạch cầu, CRP hay tốc độ lắng máu không mang tính đặc hiệu cho lao phổi. Các chỉ số này cũng có thể tăng trong nhiều bệnh lý khác như viêm phổi, nhiễm trùng đường hô hấp, bệnh viêm mạn tính hoặc bệnh tự miễn. Điều này khiến xét nghiệm máu dễ gây nhầm lẫn nếu không được đánh giá song song với triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm chuyên sâu.

Cần làm xét nghiệm nào để chẩn đoán lao phổi?

Để chẩn đoán chính xác lao phổi, người bệnh có thể cần làm phối hợp nhiều phương pháp xét nghiệm khác nhau.

• Soi đờm tìm vi khuẩn kháng acid (AFB): Phát hiện trực tiếp vi khuẩn lao, có giá trị chẩn đoán cao khi dương tính.
• Xét nghiệm GeneXpert (Xpert MTB/RIF): Phát hiện ADN vi khuẩn lao và đánh giá nhanh tình trạng kháng rifampicin; hiện được coi là xét nghiệm ưu tiên trong chẩn đoán lao phổi.
• Nuôi cấy vi khuẩn lao: Là tiêu chuẩn vàng, giúp xác định chính xác vi khuẩn lao và làm kháng sinh đồ, nhưng thời gian chờ kết quả kéo dài.
• Chụp X-quang phổi: Giúp phát hiện tổn thương nghi ngờ lao phổi (thâm nhiễm, hang lao, xơ hóa…).
• CT scan phổi: Được chỉ định khi X-quang chưa rõ hoặc cần đánh giá tổn thương chi tiết hơn.
• Nội soi phế quản, rửa phế quản - phế nang: Áp dụng khi người bệnh không khạc được đờm hoặc kết quả đờm âm tính nhưng vẫn nghi ngờ cao.
• Sinh thiết phổi hoặc hạch: Khi nghi lao nhưng không xác định được bằng các phương pháp thông thường.

Xét nghiệm máu có phát hiện lao phổi không? Xét nghiệm này không thể phát hiện trực tiếp và khẳng định lao phổi, nhưng lại giữ vai trò quan trọng trong sàng lọc, hỗ trợ chẩn đoán, theo dõi điều trị. Việc hiểu đúng vai trò của xét nghiệm máu sẽ giúp người bệnh chủ động lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp, tránh tâm lý chủ quan hoặc lo lắng không cần thiết.