Áp xe tuyến tiền liệt là gì? Nguyên nhân và cách phòng ngừa hiệu quả

Áp xe là hậu quả của phản ứng viêm tại chỗ trước tình trạng nhiễm trùng, trong đó hình thành một ổ chứa mủ gồm bạch cầu, vi khuẩn hoặc các tác nhân gây nhiễm trùng khác, mảnh vụn tế bào và mô bị hoại tử, hóa lỏng. Khi quá trình này xảy ra trong tuyến tiền liệt, tình trạng được gọi là áp xe tuyến tiền liệt (Prostatic Abscess).

Áp xe tuyến tiền liệt được hiểu là một hoặc nhiều ổ dịch mủ khu trú hình thành bên trong nhu mô tuyến tiền liệt, thường xuất hiện như một biến chứng của viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn. Trong quá trình nhiễm trùng, tình trạng viêm và tổn thương mô có thể tiến triển, tạo thành những ổ mủ nhỏ; các ổ này sau đó có thể hợp nhất thành ổ áp xe lớn hơn.

Đây là bệnh lý tương đối hiếm gặp trong thực hành hiện nay nhưng cần được lưu ý vì biểu hiện ban đầu có thể tương tự viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn. Người bệnh có thể xuất hiện sốt, rét run, mệt mỏi, đau vùng tầng sinh môn, tiểu buốt, tiểu khó, tiểu nhiều lần hoặc bí tiểu. Do sự tương đồng về biểu hiện lâm sàng, việc phân biệt hai tình trạng chỉ dựa vào triệu chứng, tiền sử và thăm khám có thể gặp nhiều khó khăn. Trong những trường hợp tiến triển, ổ nhiễm trùng tại tuyến tiền liệt có khả năng trở thành nguồn gây nhiễm trùng toàn thân, dẫn đến nhiễm trùng huyết hoặc sốc nhiễm trùng nếu không được phát hiện và xử trí thích hợp.

Về lịch sử, áp xe tuyến tiền liệt đã được mô tả trong y văn từ thế kỷ XIX. Trước thời kỳ kháng sinh, bệnh có tiên lượng nặng hơn và nguy cơ biến chứng cao. Sự ra đời và sử dụng rộng rãi kháng sinh trong điều trị nhiễm khuẩn đường tiết niệu cũng như viêm tuyến tiền liệt đã làm thay đổi đáng kể dịch tễ học của bệnh.

Những dấu hiệu và triệu chứng của áp xe tuyến tiền liệt

Các biểu hiện của áp xe tuyến tiền liệt thường không đặc hiệu và có thể tương tự viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn, bao gồm cả triệu chứng đường tiết niệu và biểu hiện nhiễm trùng toàn thân. Đáng chú ý, ở một số người bệnh, triệu chứng có thể kéo dài hoặc không cải thiện sau điều trị viêm tuyến tiền liệt, đặc biệt khi có các yếu tố nguy cơ như suy giảm miễn dịch hoặc bệnh lý nền. Những dấu hiệu và triệu chứng thường được ghi nhận gồm:

• Tiểu nhiều lần: Người bệnh có nhu cầu đi tiểu thường xuyên hơn bình thường, có thể đi tiểu nhiều lần nhưng lượng nước tiểu mỗi lần không nhiều.
• Tiểu gấp: Xuất hiện cảm giác buồn tiểu đột ngột, khó trì hoãn việc đi tiểu, phản ánh tình trạng kích thích đường tiết niệu do quá trình viêm nhiễm.
• Tiểu khó: Người bệnh có thể phải rặn khi tiểu, dòng tiểu yếu hoặc cảm thấy khó bắt đầu dòng tiểu do tình trạng viêm, phù nề ở tuyến tiền liệt ảnh hưởng đến đường thoát nước tiểu.
• Nóng rát khi tiểu: Cảm giác đau hoặc bỏng rát dọc niệu đạo trong lúc đi tiểu có thể xuất hiện cùng các triệu chứng nhiễm trùng đường tiết niệu khác.
• Bí tiểu: Trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể gặp khó khăn đáng kể khi đi tiểu hoặc không thể tự tiểu được, dẫn đến bí tiểu cấp tính.
• Đau hoặc khó chịu vùng đáy chậu: Cảm giác đau, tức hoặc khó chịu ở vùng giữa bìu và hậu môn là biểu hiện đáng chú ý, gợi ý tình trạng viêm nhiễm có nguồn gốc từ tuyến tiền liệt.
• Sốt và ớn lạnh: Quá trình nhiễm trùng có thể gây sốt kèm rét run hoặc ớn lạnh, đặc biệt khi tình trạng nhiễm khuẩn tiến triển.
• Đau cơ và đau vùng lưng dưới: Người bệnh có thể xuất hiện đau nhức cơ thể hoặc đau vùng thắt lưng cùng với các biểu hiện nhiễm trùng toàn thân.
• Tiểu ra máu: Máu có thể xuất hiện trong nước tiểu; trong đó, tiểu máu cuối bãi là một biểu hiện có thể gặp nhưng không phổ biến.
• Dịch mủ từ niệu đạo: Một số trường hợp có thể xuất hiện dịch tiết niệu đạo có mủ, mặc dù đây không phải biểu hiện thường xuyên của áp xe tuyến tiền liệt.
• Tuyến tiền liệt đau và nhạy cảm khi thăm khám: Khi thăm trực tràng bằng ngón tay, tuyến tiền liệt có thể sưng, đau và nhạy cảm. Tuy nhiên, dấu hiệu này cũng gặp trong viêm tuyến tiền liệt nên không đủ để khẳng định có áp xe.
• Vùng mềm nhũn tại tuyến tiền liệt: Khi ổ mủ hình thành, đôi khi có thể phát hiện vùng mềm hoặc có cảm giác bập bềnh trong tuyến tiền liệt khi thăm khám. Tuy nhiên, dấu hiệu này chỉ xuất hiện ở một tỷ lệ nhỏ người bệnh nên việc không phát hiện được không thể loại trừ áp xe.
• Dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân: Một số người bệnh có thể biểu hiện chủ yếu bằng các dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân thay vì triệu chứng tiết niệu rõ rệt. Trường hợp nặng có nguy cơ tiến triển thành nhiễm trùng huyết.

Biến chứng có thể gặp khi mắc phải áp xe tuyến tiền liệt

Nếu không được phát hiện và xử trí phù hợp, ổ áp xe có thể tiếp tục tiến triển, lan rộng ra các mô xung quanh hoặc trở thành nguồn nhiễm khuẩn toàn thân. Một số biến chứng đáng chú ý của áp xe tuyến tiền liệt gồm:

• Nhiễm trùng huyết: Vi khuẩn từ ổ áp xe có thể xâm nhập vào tuần hoàn, gây đáp ứng nhiễm trùng toàn thân. Đây là một trong những biến chứng nghiêm trọng cần được nhận biết và xử trí kịp thời.
• Sốc nhiễm trùng: Nhiễm trùng nặng có thể tiến triển thành sốc nhiễm trùng, gây rối loạn tuần hoàn và suy chức năng các cơ quan, đe dọa tính mạng người bệnh.
• Vỡ ổ áp xe: Khi ổ mủ tăng kích thước và không được dẫn lưu, áp xe có thể vỡ vào các cấu trúc lân cận như niệu đạo, bàng quang, trực tràng hoặc vùng tầng sinh môn, làm nhiễm trùng trở nên phức tạp hơn.
• Nhiễm trùng lan rộng: Vi khuẩn và dịch mủ có thể lan từ tuyến tiền liệt sang các mô hoặc cơ quan lân cận, tạo thành những ổ nhiễm trùng thứ phát và khiến việc điều trị khó khăn hơn.
• Bí tiểu cấp: Tình trạng viêm, phù nề và khối áp xe tại tuyến tiền liệt có thể gây chèn ép niệu đạo, cản trở dòng nước tiểu và khiến người bệnh không thể tự đi tiểu.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát hoặc kéo dài: Ổ áp xe chưa được kiểm soát có thể đóng vai trò như một ổ chứa vi khuẩn, khiến tình trạng nhiễm khuẩn tiết niệu khó điều trị dứt điểm hoặc tái phát.
• Tổn thương tuyến tiền liệt và đường tiết niệu: Quá trình viêm nhiễm kéo dài, hoại tử mô hoặc các thủ thuật cần thiết để dẫn lưu áp xe có thể gây tổn thương tại tuyến tiền liệt và các cấu trúc đường tiết niệu liên quan.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám sớm nếu xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ nhiễm trùng tuyến tiền liệt, đặc biệt trong những trường hợp sau:

• Sốt cao hoặc rét run: Đặc biệt khi sốt đi kèm đau vùng đáy chậu hoặc các triệu chứng bất thường khi đi tiểu.
• Tiểu buốt, tiểu rắt hoặc tiểu khó kéo dài: Các triệu chứng đường tiết niệu xuất hiện dai dẳng hoặc ngày càng nghiêm trọng.
• Không thể đi tiểu: Bí tiểu cấp cần được đánh giá và xử trí y tế kịp thời.
• Đau nhiều vùng đáy chậu hoặc vùng chậu: Cơn đau tăng dần hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt.
• Có máu hoặc dịch mủ bất thường: Xuất hiện máu trong nước tiểu hoặc dịch mủ từ niệu đạo.
• Điều trị viêm tuyến tiền liệt nhưng không cải thiện: Triệu chứng vẫn kéo dài hoặc trở nên nặng hơn dù đã được điều trị.
• Có biểu hiện nhiễm trùng nặng: Sốt kèm mệt lả, lú lẫn, khó thở, choáng hoặc tình trạng toàn thân xấu đi cần được cấp cứu, vì có thể liên quan đến nhiễm trùng huyết.
• Thuộc nhóm nguy cơ cao: Người mắc đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc có tiền sử can thiệp đường tiết niệu nên đi khám sớm khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ nhiễm trùng.

Áp xe tuyến tiền liệt chủ yếu hình thành do nhiễm trùng tại tuyến tiền liệt tiến triển, gây tổn thương mô và tạo thành ổ mủ. Các nguyên nhân có thể được chia thành một số nhóm chính:

Nhiễm khuẩn tuyến tiền liệt và đường tiết niệu

Đây là nguyên nhân thường gặp của áp xe tuyến tiền liệt. Bệnh có thể xuất hiện khi viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn tiến triển hoặc khi vi khuẩn từ đường tiết niệu xâm nhập vào tuyến tiền liệt. Nước tiểu nhiễm khuẩn trào ngược vào các ống tuyến tiền liệt cũng có thể đưa vi khuẩn vào mô tuyến và gây nhiễm trùng.

Các tác nhân thường gặp chủ yếu là vi khuẩn Gram âm đường ruột, nổi bật là Escherichia coli. Ngoài ra, có thể gặp Klebsiella, Pseudomonas, Proteus, Enterobacter và Serratia. Một số vi khuẩn Gram dương như Staphylococcus aureus và Enterococcus cũng có thể gây bệnh.

Nhiễm trùng liên quan đến thủ thuật

Một số thủ thuật xâm lấn trên tuyến tiền liệt hoặc đường tiết niệu có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào tuyến tiền liệt và hình thành áp xe. Điển hình là sinh thiết tuyến tiền liệt qua đường trực tràng. Trong những trường hợp liên quan đến chăm sóc y tế, các tác nhân như Pseudomonas aeruginosa, Enterococcus và Staphylococcus aureus cần được lưu ý.

Nhiễm trùng lan theo đường máu

Vi khuẩn từ một ổ nhiễm trùng ở vị trí khác trong cơ thể có thể theo đường máu đến tuyến tiền liệt và gây áp xe. Cơ chế này thường được đề cập trong các trường hợp nhiễm Staphylococcus aureus, đặc biệt khi người bệnh có ổ nhiễm trùng ở da, mô mềm hoặc cơ quan khác.

Các nguyên nhân nhiễm trùng ít gặp

Một số tác nhân ít gặp cũng có thể gây áp xe tuyến tiền liệt, như Burkholderia pseudomallei, Mycobacterium tuberculosis và nấm. Các tác nhân lây truyền qua đường tình dục, đặc biệt Neisseria gonorrhoeae, cũng từng được ghi nhận là nguyên nhân gây bệnh.

Ngoài ra, một số vi khuẩn như Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae và Staphylococcus aureus có thể gây áp xe tuyến tiền liệt sinh khí, một thể hiếm gặp có sự hình thành khí trong mô tuyến hoặc trong ổ áp xe.

Tóm lại, áp xe tuyến tiền liệt chủ yếu liên quan đến nhiễm khuẩn tuyến tiền liệt và đường tiết niệu. Ngoài ra, nhiễm trùng có thể xuất hiện sau các thủ thuật xâm lấn hoặc lan đến tuyến tiền liệt theo đường máu. Các vi khuẩn Gram âm đường ruột, đặc biệt Escherichia coli, là nhóm tác nhân quan trọng, trong khi một số vi khuẩn và vi sinh vật khác ít gặp hơn có thể xuất hiện trong những bối cảnh lâm sàng cụ thể.