Viêm khớp không đặc hiệu là gì? Nguyên nhân và cách phòng ngừa hiệu quả

Viêm khớp không đặc hiệu là thuật ngữ được sử dụng để chỉ tình trạng viêm khớp chưa được xác định cụ thể về loại hoặc nguyên nhân tại thời điểm chẩn đoán. Trong ICD-10 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tình trạng này tương ứng với M13.9 - Arthritis, unspecified, thuộc nhóm M13 - Other arthritis.

Khác với những bệnh viêm khớp đã xác định rõ như viêm khớp dạng thấp, viêm khớp vảy nến hay viêm khớp do bệnh gút, chẩn đoán viêm khớp không đặc hiệu chủ yếu cho biết người bệnh đang có tình trạng viêm tại khớp nhưng các thông tin hiện có chưa cho phép xác định một thể bệnh cụ thể. Vì vậy, đây không nhất thiết là một bệnh riêng biệt với nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh duy nhất.

Người bệnh có thể xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện tại khớp như đau, sưng, hạn chế vận động hoặc cứng khớp. Tuy nhiên, những triệu chứng này cũng có thể gặp trong nhiều bệnh lý cơ xương khớp khác nhau. Việc xác định nguyên nhân thường cần dựa trên sự kết hợp giữa bệnh sử, đặc điểm tổn thương khớp, thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm hoặc phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp.

Trong quá trình theo dõi, chẩn đoán ban đầu có thể được thay đổi hoặc cụ thể hóa khi có thêm bằng chứng về nguyên nhân. Chẳng hạn, một trường hợp ban đầu chỉ được ghi nhận là viêm khớp không đặc hiệu có thể về sau được xác định thuộc một bệnh viêm khớp cụ thể nếu xuất hiện đầy đủ các đặc điểm lâm sàng, xét nghiệm hoặc hình ảnh học tương ứng.

Cũng cần phân biệt “Arthritis, unspecified” (M13.9) với thuật ngữ “Undifferentiated Arthritis” (viêm khớp chưa phân loại). M13.9 về cơ bản phản ánh việc loại viêm khớp chưa được xác định cụ thể trong chẩn đoán/mã hóa bệnh, trong khi viêm khớp chưa phân loại thường đề cập đến những trường hợp đã xác nhận có viêm khớp nhưng chưa đáp ứng tiêu chuẩn phân loại của một bệnh thấp khớp xác định. Vì vậy, không nên mặc nhiên xem hai thuật ngữ này hoàn toàn đồng nghĩa.

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm khớp không đặc hiệu

Viêm khớp không đặc hiệu có thể biểu hiện với nhiều triệu chứng tại khớp và mức độ khác nhau giữa từng người bệnh. Do đây là thuật ngữ dùng khi loại viêm khớp chưa được xác định cụ thể, các dấu hiệu và triệu chứng dưới đây không đặc hiệu riêng cho M13.9 mà phản ánh những biểu hiện thường gặp của tình trạng viêm tại khớp:

• Đau khớp: Người bệnh có thể cảm thấy đau tại một hoặc nhiều khớp. Cơn đau có thể xuất hiện khi vận động hoặc ngay cả khi nghỉ ngơi và mức độ đau thay đổi tùy tình trạng viêm.
• Sưng khớp: Khớp bị ảnh hưởng có thể sưng do tình trạng viêm và tăng dịch trong hoặc quanh khớp. Sưng có thể khiến khớp trông lớn hơn bình thường và gây khó chịu khi vận động.
• Cứng khớp: Người bệnh có thể cảm thấy khớp khó cử động hoặc kém linh hoạt, đặc biệt sau một khoảng thời gian ít vận động. Thời gian và mức độ cứng khớp có thể khác nhau tùy nguyên nhân.
• Hạn chế vận động: Tình trạng đau, sưng và cứng khớp có thể làm giảm phạm vi vận động, khiến người bệnh gặp khó khăn khi thực hiện các động tác hoặc sinh hoạt thường ngày liên quan đến khớp bị ảnh hưởng.
• Nóng tại khớp: Vùng da phía trên khớp viêm có thể ấm hoặc nóng hơn các khu vực xung quanh do phản ứng viêm tại chỗ.
• Đỏ vùng khớp: Một số trường hợp có thể xuất hiện đỏ da quanh khớp. Tuy nhiên, khớp sưng, nóng, đỏ và đau rõ, đặc biệt khi xuất hiện đột ngột hoặc kèm sốt, cần được đánh giá để loại trừ những nguyên nhân cần xử trí sớm như nhiễm trùng khớp.
• Nhạy đau khi chạm hoặc ấn: Khớp và vùng mô xung quanh có thể trở nên nhạy cảm, gây đau hoặc khó chịu khi chạm, ấn hoặc tạo áp lực lên vùng bị ảnh hưởng.
• Triệu chứng toàn thân: Tùy thuộc vào nguyên nhân thực sự của tình trạng viêm khớp, một số người bệnh có thể có thêm mệt mỏi, khó chịu hoặc sốt. Đây không phải là biểu hiện bắt buộc của viêm khớp không đặc hiệu và cần được đánh giá cùng các triệu chứng khác.

Biến chứng có thể gặp khi mắc phải viêm khớp không đặc hiệu

Biến chứng phụ thuộc nhiều vào nguyên nhân thực sự, mức độ viêm, khớp bị ảnh hưởng và thời gian kéo dài của tình trạng viêm. Nếu viêm khớp tồn tại dai dẳng hoặc không được xác định nguyên nhân và kiểm soát phù hợp, người bệnh có thể gặp một số vấn đề sau:

• Đau khớp kéo dài: Tình trạng viêm có thể khiến đau khớp dai dẳng hoặc tái diễn, từ đó ảnh hưởng đến vận động, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.
• Hạn chế vận động khớp: Đau, sưng và cứng khớp kéo dài có thể làm giảm phạm vi vận động, khiến người bệnh gặp khó khăn khi thực hiện các hoạt động hằng ngày.
• Suy giảm chức năng khớp: Khi tình trạng viêm kéo dài, chức năng của khớp bị ảnh hưởng có thể suy giảm, đặc biệt trong những trường hợp nguyên nhân nền là một bệnh viêm khớp mạn tính.
• Tổn thương cấu trúc khớp: Một số bệnh lý gây viêm khớp có thể dẫn đến tổn thương sụn, xương hoặc các cấu trúc quanh khớp nếu tiến triển kéo dài. Tuy nhiên, đây không phải biến chứng tất yếu của mọi trường hợp M13.9 mà phụ thuộc vào nguyên nhân gây viêm.
• Yếu cơ và giảm khả năng vận động: Đau khớp kéo dài có thể khiến người bệnh hạn chế sử dụng chi hoặc khớp bị ảnh hưởng. Theo thời gian, giảm vận động có thể góp phần làm giảm sức mạnh cơ và khả năng thực hiện các hoạt động thể chất.
• Ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống: Các triệu chứng kéo dài có thể gây khó khăn khi đi lại, làm việc, tập luyện hoặc thực hiện các hoạt động cá nhân, từ đó tác động đến chất lượng cuộc sống.
• Bỏ sót hoặc chậm phát hiện bệnh nguyên: Một vấn đề đáng lưu ý của chẩn đoán “viêm khớp không đặc hiệu” là nguyên nhân ban đầu chưa được xác định cụ thể. Nếu triệu chứng tiếp tục tiến triển, việc đánh giá lại có thể cần thiết để phát hiện một bệnh lý cụ thể đứng sau tình trạng viêm khớp.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám khi các triệu chứng ở khớp xuất hiện kéo dài, tiến triển nặng hơn hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Một số trường hợp cần lưu ý gồm:

• Đau khớp kéo dài: Đau không cải thiện sau vài ngày, thường xuyên tái phát hoặc ngày càng tăng.
• Sưng khớp: Khớp sưng rõ, đau hoặc gây khó khăn khi vận động.
• Cứng hoặc hạn chế vận động: Khớp khó cử động, ảnh hưởng đến đi lại, làm việc hoặc các hoạt động thường ngày.
• Nhiều khớp cùng bị ảnh hưởng: Đau, sưng hoặc cứng xuất hiện đồng thời ở nhiều vị trí.
• Triệu chứng tái phát: Các đợt đau hoặc viêm khớp xuất hiện nhiều lần mà chưa xác định được nguyên nhân.
• Có triệu chứng toàn thân: Đau khớp đi kèm sốt, mệt mỏi hoặc các biểu hiện bất thường khác.
• Khớp đột ngột sưng, nóng, đỏ và đau nhiều: Cần được thăm khám sớm, đặc biệt khi kèm sốt hoặc cảm giác không khỏe, vì có thể liên quan đến những nguyên nhân cần xử trí kịp thời.
• Triệu chứng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống: Đau và hạn chế vận động gây khó ngủ, khó đi lại hoặc cản trở công việc, sinh hoạt.

Viêm khớp không đặc hiệu là chẩn đoán được sử dụng khi tình trạng viêm khớp đã được ghi nhận nhưng loại viêm khớp hoặc nguyên nhân cụ thể chưa được xác định. Vì vậy, không có một nguyên nhân duy nhất gây ra tình trạng này. Một số nhóm nguyên nhân có thể được xem xét gồm:

• Bệnh viêm khớp tự miễn: Một số bệnh lý miễn dịch như viêm khớp dạng thấp, viêm khớp vảy nến hoặc các bệnh mô liên kết có thể biểu hiện ban đầu bằng viêm khớp nhưng chưa đủ đặc điểm để xác định bệnh cụ thể.
• Nhiễm trùng: Vi khuẩn, virus và một số tác nhân nhiễm trùng khác có thể liên quan đến tình trạng viêm tại khớp. Tùy tác nhân, viêm có thể xảy ra trực tiếp tại khớp hoặc xuất hiện trong quá trình cơ thể đáp ứng với nhiễm trùng.
• Lắng đọng tinh thể trong khớp: Sự tích tụ các tinh thể, chẳng hạn tinh thể urat hoặc calci pyrophosphate, có thể kích hoạt phản ứng viêm và gây sưng, nóng, đau khớp.
• Phản ứng sau nhiễm trùng: Viêm khớp có thể xuất hiện sau một số nhiễm trùng ở những cơ quan khác, ngay cả khi tác nhân gây nhiễm trùng không hiện diện trực tiếp trong khớp.
• Bệnh lý viêm hệ thống: Một số bệnh ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể có thể gây viêm khớp như một phần của bệnh cảnh chung.
• Nguyên nhân chưa xác định: Trong một số trường hợp, dù đã được đánh giá, nguyên nhân gây viêm khớp vẫn chưa được làm rõ. Người bệnh có thể cần được theo dõi và đánh giá lại khi triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện thêm các dấu hiệu mới.