Bệnh thận mạn không có triệu chứng: Ai nên kiểm tra sớm?

Chúng ta thường có thói quen chỉ đi khám khi cơ thể lên tiếng bằng những dấu hiệu rõ rệt như phù chân, tiểu ít hay mệt mỏi kéo dài. Với sức khỏe thận, nhiều người tin rằng nếu không cảm thấy khó chịu, nghĩa là mọi thứ vẫn đang vận hành ổn định.

Tuy nhiên, bệnh thận mạn thường không có triệu chứng ở giai đoạn đầu. Trong nhiều năm đầu, thận có khả năng bù trừ rất tốt, khiến người bệnh hoàn toàn không nhận ra chức năng lọc đang suy giảm dần cho đến khi tổn thương đã trở nên nghiêm trọng.

Theo bác sĩ Đồng Ngọc Hoàng Anh, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: “Việc chờ đợi triệu chứng xuất hiện mới đi khám thường khiến bệnh nhân bỏ lỡ thời điểm vàng để can thiệp, trong khi các xét nghiệm đơn giản có thể phát hiện bệnh từ rất sớm.”

Để không rơi vào thế bị động, bạn cần biết mình có nằm trong nhóm nguy cơ cao hay không và những chỉ số xét nghiệm nào là chìa khóa để đánh giá chính xác sức khỏe thận.

Vì sao bệnh thận mạn có thể diễn tiến âm thầm?

Thận có khả năng bù trừ chức năng khi một số đơn vị thận bị tổn thương.

Chính cơ chế này giúp cơ thể duy trì trạng thái cân bằng nội môi, khiến người bệnh không cảm thấy bất thường trong một thời gian dài. Sự nguy hiểm nằm ở chỗ, hiện tượng siêu lọc này dù giúp duy trì chức năng tạm thời nhưng về lâu dài lại làm tăng áp lực lên các mao mạch cầu thận, thúc đẩy quá trình xơ hóa và khiến bệnh tiến triển nhanh hơn. Vì vậy, khi các triệu chứng lâm sàng bắt đầu xuất hiện, thường là lúc chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng.

Những ai nên kiểm tra sức khỏe thận?

Do đặc điểm tiến triển âm thầm, việc tầm soát không nên áp dụng đại trà cho mọi đối tượng mà cần tập trung vào những nhóm có nguy cơ cao. Theo hướng dẫn từ Bộ Y tế, có ba nhóm đối tượng chính cần được làm xét nghiệm tầm soát định kỳ hằng năm để phát hiện sớm bệnh thận mạn:

• Người mắc bệnh đái tháo đường: Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương thận.
• Người bị tăng huyết áp: Tình trạng huyết áp cao kéo dài gây áp lực trực tiếp lên hệ thống mạch máu tại thận.
• Người có gia đình có tiền sử mắc bệnh thận: Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong nguy cơ khởi phát bệnh.

Ngoài ra, những người mắc các bệnh lý tim mạch hoặc rối loạn chuyển hóa cũng được khuyến cáo cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chăm sóc ban đầu để tầm soát sớm, nhằm tối ưu hóa việc quản lý bệnh lý phối hợp.

Những xét nghiệm nào giúp đánh giá chức năng thận?

Để đánh giá chức năng thận khi không có triệu chứng, các bác sĩ không dựa vào cảm giác của người bệnh mà dựa trên các chỉ số định lượng từ máu và nước tiểu.

Xét nghiệm máu: Creatinine và eGFR

Creatinine là một sản phẩm phụ từ quá trình chuyển hóa cơ bắp, được thận lọc và đào thải qua nước tiểu. Khi chức năng thận suy giảm, khả năng đào thải creatinine kém đi khiến nồng độ chất này trong máu tăng lên. Tuy nhiên, nồng độ creatinine đơn thuần có thể bị ảnh hưởng bởi khối lượng cơ, tuổi tác và giới tính.

Để có kết quả chính xác hơn, bác sĩ sẽ sử dụng nồng độ creatinine cùng với các thông tin cá nhân để tính toán mức lọc cầu thận ước tính (eGFR). eGFR cho biết thể tích máu được thận lọc trong một phút và là chỉ số then chốt để phân giai đoạn bệnh thận mạn. Chẳng hạn, mức eGFR dưới 60 mL/ph/1,73 m2 kéo dài trên 3 tháng thường là dấu hiệu của bệnh thận mạn.

Xét nghiệm nước tiểu: Albumin niệu

Trong khi eGFR đánh giá khả năng lọc, xét nghiệm albumin niệu lại đánh giá độ toàn vẹn của màng lọc cầu thận. Albumin là một loại protein lớn, bình thường sẽ không lọt qua màng lọc của thận. Khi thận bị tổn thương, albumin sẽ rò rỉ vào nước tiểu.

Chỉ số tỷ lệ Albumin/Creatinine nước tiểu (uACR) được ưu tiên sử dụng trong tầm soát vì có độ nhạy cao, đặc biệt là trong việc phát hiện tổn thương thận ở giai đoạn rất sớm, ngay cả khi mức eGFR vẫn còn trong giới hạn bình thường. Việc phát hiện sớm albumin niệu giúp bác sĩ can thiệp kịp thời để ngăn chặn sự tiến triển của bệnh.

Bao lâu nên kiểm tra chức năng thận một lần?

Tần suất kiểm tra không giống nhau cho tất cả mọi người mà phụ thuộc vào mức độ rủi ro của mỗi cá nhân. Đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao như đái tháo đường hoặc tăng huyết áp, khuyến cáo chung là nên thực hiện tầm soát định kỳ hằng năm.

Theo bác sĩ Đồng Ngọc Hoàng Anh: “Quyết định về thời điểm và tần suất xét nghiệm cần dựa trên sự đánh giá tổng thể của bác sĩ về bệnh lý nền, tốc độ suy giảm chức năng thận và các yếu tố nguy cơ đi kèm của mỗi bệnh nhân”. Vì vậy, bạn không nên tự ý áp dụng một lịch cố định mà cần trao đổi với nhân viên y tế để có lộ trình theo dõi phù hợp.

Dấu hiệu nào cần đi khám để đánh giá sức khỏe thận?

Mặc dù bệnh thận mạn thường không có triệu chứng ở giai đoạn sớm, nhưng khi bệnh tiến triển đến giai đoạn muộn hoặc suy thận giai đoạn cuối, cơ thể sẽ xuất hiện những tín hiệu cảnh báo rõ rệt. Bạn cần đi khám ngay nếu nhận thấy các dấu hiệu sau:

• Phù nề: Thường biểu hiện ở chân, mắt cá chân hoặc quanh mắt do thận không đào thải được muối và nước.
• Mệt mỏi, khó thở: Do thiếu máu hoặc tích tụ độc tố trong máu.
• Thay đổi về da và giấc ngủ: Ngứa toàn thân, khó ngủ hoặc chuột rút cơ bắp.
• Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn hoặc nôn.

Khi những triệu chứng này xuất hiện, có khả năng chức năng thận đã suy giảm đáng kể, dẫn đến hội chứng urê máu. Lúc này, việc thăm khám chuyên sâu là bắt buộc để xác định giai đoạn bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị thay thế thận nếu cần thiết.

Bệnh thận mạn không có triệu chứng: Ai nên kiểm tra sớm? Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận nên chủ động tầm soát định kỳ. Các xét nghiệm creatinine máu, eGFR và uACR giúp phát hiện sớm bất thường, ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Hãy trao đổi với bác sĩ về các xét nghiệm creatinine và albumin niệu nếu bạn thuộc nhóm có nguy cơ cao để bảo vệ sức khỏe thận kịp thời.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.