Bộ Y tế phát đi cảnh báo về mối nguy hiểm từ virus Nipah

Dù chưa bùng phát trên diện rộng, virus Nipah vẫn được xếp vào nhóm tác nhân gây bệnh nguy cơ cao và được các cơ quan y tế quốc tế giám sát chặt chẽ. Việc hiểu đúng về virus Nipah, đặc biệt trong bối cảnh xuất hiện ca bệnh tại Ấn Độ, giúp nâng cao hiệu quả phòng, chống dịch bệnh và hạn chế những lo ngại không cần thiết trong cộng đồng.

Virus Nipah là gì? Vì sao Bộ Y tế cảnh báo nguy cơ cao?

Virus Nipah (tên khoa học Henipavirus nipahense) là một bệnh truyền nhiễm lây từ động vật sang người, đồng thời có khả năng lây truyền trực tiếp giữa người với người thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết và dịch bài tiết. Theo WHO, virus Nipah được xếp vào nhóm tác nhân gây bệnh mới nổi có nguy cơ cao đối với sức khỏe cộng đồng.

Bộ Y tế Việt Nam cảnh báo về virus Nipah xuất phát từ các đặc điểm then chốt sau:

• Chưa có vắc xin phòng ngừa;
• Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật;
• Tỉ lệ tử vong cao, dao động từ 40 - 75% ở các trường hợp nhập viện, tùy thuộc từng đợt bùng phát và điều kiện chăm sóc y tế.

Ngoài nguy cơ tử vong, bệnh do virus Nipah có thể tiến triển nhanh và nặng, đặc biệt khi virus gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, dẫn đến viêm não cấp và suy hô hấp. Với những yếu tố này, virus Nipah được xếp vào nhóm A - nhóm bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, đòi hỏi các biện pháp giám sát và phòng, chống nghiêm ngặt.

Virus Nipah lây truyền như thế nào?

Virus Nipah có thể lây truyền qua ba con đường chính:

Lây từ động vật sang người

Dơi ăn quả thuộc chi Pteropus được xác định là vật chủ tự nhiên của virus Nipah. Con người có thể nhiễm virus khi tiếp xúc trực tiếp với dơi hoặc sử dụng thực phẩm, đồ uống bị nhiễm nước bọt, nước tiểu hoặc phân của dơi.

Lây qua động vật trung gian

Virus có thể lây từ dơi sang các loài động vật khác như lợn, bò, dê, sau đó truyền sang người trong quá trình chăm sóc, giết mổ hoặc xử lý động vật nhiễm bệnh mà không có biện pháp bảo hộ phù hợp.

Lây từ người sang người

Virus Nipah có thể lây từ người sang người chủ yếu thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp, nước bọt, máu hoặc các chất bài tiết của người bệnh.

Triệu chứng và diễn tiến bệnh do nhiễm virus Nipah

Thời gian ủ bệnh của virus Nipah thường kéo dài từ 4 - 21 ngày, trong một số trường hợp hiếm gặp có thể dài hơn. Các triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng thông thường.

Người bệnh có thể xuất hiện sốt, đau đầu, đau cơ, đau họng, mệt mỏi, buồn nôn hoặc nôn mửa. Một số trường hợp có biểu hiện ho, khó thở hoặc viêm phổi với mức độ khác nhau.

Khi bệnh tiến triển nặng, virus Nipah có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, dẫn đến chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức, co giật và viêm não cấp tính. Nhiều trường hợp diễn tiến nhanh sang hôn mê và tử vong chỉ trong vòng 24 - 48 giờ sau khi xuất hiện các triệu chứng thần kinh.

Theo các báo cáo y tế quốc tế, một tỷ lệ đáng kể người sống sót sau nhiễm virus Nipah có thể gặp di chứng thần kinh lâu dài, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Việt Nam tăng cường giám sát tình hình virus Nipah

Tính đến ngày 26/01/2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah.

Tuy nhiên, trước diễn biến dịch bệnh tại Ấn Độ, Bộ Y tế đã chỉ đạo:

• Tăng cường giám sát tại cửa khẩu.
• Theo dõi chặt chẽ tại cơ sở y tế.
• Chủ động giám sát trong cộng đồng.
• Sẵn sàng các phương án đáp ứng khi có tình huống xảy ra.

Khuyến cáo phòng, chống bệnh do virus Nipah

Bộ Y tế khuyến cáo người dân:

• Hạn chế đến các khu vực đang ghi nhận ca bệnh nếu không thực sự cần thiết
• Tự theo dõi sức khỏe trong 14 ngày và liên hệ ngay với cơ sở y tế nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ nếu trở về từ vùng có dịch
• Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm: Ăn chín, uống sôi; rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị dơi hoặc động vật khác cắn
• Tránh tiếp xúc gần với các loài động vật có nguy cơ lây truyền cao, đặc biệt là dơi ăn quả
• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi tiếp xúc với động vật hoặc môi trường nguy cơ

Virus Nipah là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm với tỉ lệ tử vong cao và hiện chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu. Dù Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc, việc Bộ Y tế phát đi cảnh báo và tăng cường giám sát trước diễn biến dịch bệnh do virus Nipah tại Ấn Độ là cần thiết nhằm chủ động phòng ngừa, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và sẵn sàng ứng phó với nguy cơ dịch bệnh trong bối cảnh giao lưu, đi lại quốc tế ngày càng gia tăng.