Gợi ý 11 cách tống đờm ra khỏi cổ mà bạn có thể tham khảo

Hãy hình dung cảm giác thức dậy với chất nhầy đặc bám chặt ở cổ họng, khiến người bệnh phải gắng sức khạc nhổ vì tin rằng dùng lực mạnh sẽ tống đờm nhanh hơn; sự khó chịu này không chỉ gây phiền toái mà còn tạo tâm lý lo lắng về các bệnh lý tiềm ẩn.

Tuy nhiên, việc cố gắng khạc mạnh hoặc kìm nén cơn ho không phải lúc nào cũng mang lại kết quả. Thực tế, đờm không đơn thuần là chất bẩn cần loại bỏ mà là một phần của cơ chế bảo vệ tự nhiên, giúp bẫy vi khuẩn và bụi bẩn. Khi dịch nhầy trở nên quá đặc, nỗ lực tống xuất bằng lực thô bạo đôi khi chỉ làm tổn thương niêm mạc họng mà không giải quyết được gốc rễ vấn đề.

Theo bác sĩ Nguyễn Lê Mai Anh - thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, chìa khóa để tống đờm không nằm ở lực khạc, mà nằm ở việc làm loãng dịch nhầy. Khi độ nhớt của đờm giảm xuống, cơ thể sẽ dễ dàng đào thải chúng ra ngoài thông qua các phản xạ tự nhiên hoặc kỹ thuật hỗ trợ mà không gây áp lực lên đường hô hấp.

Để giải phóng đường thở, chúng ta cần hiểu rõ tại sao đờm lại trở nên đặc quánh và những phương pháp nào thực sự hỗ trợ quá trình làm sạch này.

11 cách tống đờm ra khỏi cổ

Uống nhiều nước ấm

Nước đóng vai trò then chốt trong việc điều chỉnh độ nhớt của dịch nhầy. Chất nhầy là một dạng chất lỏng giống như thạch xuất hiện khắp cơ thể nhằm mục đích bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa nhiễm trùng. Khi cơ thể thiếu nước, lớp chất lỏng bề mặt đường hô hấp bị giảm độ sâu, khiến dịch tiết trở nên đặc và khó khạc ra hơn. Do đó, việc uống đủ nước ấm giúp duy trì độ ẩm, làm loãng đờm, tạo điều kiện cho lông chuyển trong đường hô hấp hoạt động hiệu quả hơn để đẩy dịch tiết ra ngoài.

Súc họng bằng nước muối sinh lý

Súc miệng và họng bằng nước muối (0,9%) là phương pháp truyền thống nhưng có cơ sở y khoa vững chắc. Nước muối ấm giúp làm dịu niêm mạc hầu họng đang bị kích ứng, hỗ trợ làm bong lớp dịch nhầy bám dính ở thành sau họng và rửa trôi các tác nhân gây viêm tại chỗ, giúp cổ họng thông thoáng hơn.

Xông hơi / hít hơi nước ấm

Hơi nước ấm đi vào đường hô hấp trên, cung cấp độ ẩm trực tiếp để làm dịu niêm mạc mũi họng. Khi tiếp xúc với độ ẩm này, mạng lưới sợi mucin (thành phần chính tạo độ nhầy của đờm) sẽ ngậm nước, giúp giảm độ đặc quánh, giảm kết dính và trở nên loãng hơn. Điều này đặc biệt hữu ích cho những người cảm thấy đờm bám chặt ở vùng sâu trong cổ họng, khiến việc tống xuất trở nên nhẹ nhàng hơn thông qua những cơn ho tự nhiên. Lưu ý: Chỉ nên hít hơi nước ở nhiệt độ ấm vừa phải (như hơi ấm khi tắm vòi sen), giữ khoảng cách an toàn để tránh bỏng nhiệt niêm mạc và không áp dụng nước quá nóng cho trẻ nhỏ hoặc người có tiền sử hen.

Sử dụng máy tạo độ ẩm không khí

Không khí khô (đặc biệt khi nằm phòng điều hòa hoặc trong mùa lạnh) dễ làm khô lớp dịch bề mặt đường thở, khiến đờm quánh đặc lại. Sử dụng máy tạo độ ẩm không khí (duy trì ở mức 40 - 60%) giúp giữ ẩm liên tục cho niêm mạc hô hấp, hỗ trợ làm mềm dịch nhầy khi ngủ. Lưu ý dùng nước sạch và vệ sinh bình chứa hằng ngày để ngăn nấm mốc, vi khuẩn phát tán vào đường thở.

Không kìm hãm cơn ho

Ho là phản xạ bảo vệ tự nhiên của cơ thể để tống xuất các chất kích thích và dịch nhầy ra ngoài. Khi bạn cố tình kìm hãm cơn ho, đờm sẽ bị ứ đọng lâu hơn trong phế quản, tăng nguy cơ nhiễm trùng hoặc gây cản trở đường thở. Thay vì ngăn chặn, hãy tập trung vào việc làm loãng đờm để mỗi cơn ho trở nên hiệu quả hơn, đưa dịch tiết ra ngoài mà không cần phải gắng sức quá mức.

Tắm với nước ấm

Tương tự như xông hơi, tắm nước ấm tạo ra môi trường hơi nước bao quanh, giúp làm dịu đường hô hấp. Sự kết hợp giữa nhiệt độ ấm và độ ẩm vừa phải giúp làm dịu niêm mạc mũi họng, làm mềm dịch nhầy và thư giãn các cơ hô hấp, từ đó giúp người bệnh dễ dàng khạc đờm hơn sau khi tắm.

Dùng tinh dầu khuynh diệp

Tinh dầu khuynh diệp thường được sử dụng trong các liệu pháp hỗ trợ hô hấp nhờ khả năng tạo cảm giác thông thoáng. Khi xông hoặc massage nhẹ nhàng với tinh dầu, các hoạt chất có thể giúp làm dịu niêm mạc, hỗ trợ giảm cảm giác vướng víu ở cổ họng, từ đó gián tiếp hỗ trợ quá trình tống đờm. Lưu ý: Không bôi trực tiếp tinh dầu nguyên chất lên niêm mạc và thận trọng khi dùng cho trẻ nhỏ hoặc người có tiền sử hen suyễn, dị ứng.

Bổ sung thực phẩm hỗ trợ tiêu đờm

Một số thực phẩm giàu vitamin C hoặc các loại trà thảo mộc ấm có thể hỗ trợ làm dịu họng. Việc lựa chọn các món ăn lỏng, ấm và dễ nuốt giúp giảm kích ứng cổ họng, đồng thời hỗ trợ cung cấp nước cho cơ thể, góp phần làm giảm độ đặc của dịch tiết.

Áp dụng kỹ thuật ho có kiểm soát (huff cough)

Kỹ thuật ho huff (ho dồn hơi) giúp di chuyển đờm từ đường hô hấp dưới lên vùng họng nhờ giữ cho thanh môn mở, tránh tình trạng xẹp đường thở nhỏ thường gặp khi ho gồng quá mạnh. Người bệnh hít vào một hơi vừa phải, dùng cơ bụng đẩy hơi thở ra nhanh, mạnh qua miệng mở kèm âm thanh "hà" (giống như đang hà hơi làm mờ mặt kính), giúp đẩy đờm lên cao mà không gây rát họng hay kiệt sức.

Vỗ rung lồng ngực và thay đổi tư thế dẫn lưu đờm

Đây là kỹ thuật thường được áp dụng cho những người có lượng đờm nhiều hoặc đặc. Kỹ thuật khum bàn tay vỗ nhịp nhàng lên thành ngực - lưng kết hợp với tư thế nằm nghiêng phù hợp giúp sóng rung cơ học và trọng lực hỗ trợ đờm bong ra, di chuyển từ các nhánh phế quản về phía khí quản. Lưu ý: Chỉ thực hiện khi bụng đói (trước ăn hoặc sau ăn ít nhất 1,5 - 2 giờ); không áp dụng tư thế đầu thấp cho người bị trào ngược dạ dày, tăng huyết áp hoặc suy tim.

Dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ

Trong một số trường hợp, các biện pháp tự nhiên không đủ để giải quyết tình trạng tăng tiết dịch nhầy. Khi đó, bác sĩ có thể chỉ định các thuốc long đờm hoặc thuốc tiêu nhầy. Ví dụ, N-acetylcysteine (NAC) được ghi nhận là một chất tiêu nhầy có khả năng tác động lên độ nhớt của dịch tiết và hỗ trợ làm sạch đường thở. Tuy nhiên, việc tự ý dùng thuốc mà không có chỉ định có thể gây ra những tác dụng phụ không mong muốn.

Theo bác sĩ Nguyễn Lê Mai Anh - thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, việc lựa chọn phương pháp tống đờm cần dựa trên nguyên nhân gây bệnh. Việc sử dụng thuốc ức chế ho khi có nhiều đờm cần được cân nhắc kỹ lưỡng và thực hiện theo chỉ định của bác sĩ để tránh ảnh hưởng đến quá trình tống xuất dịch tiết ra ngoài. Hãy bắt đầu từ việc cấp nước và thay đổi thói quen sinh hoạt trước khi cân nhắc đến can thiệp dược lý.

Những điều nên tránh khi bị đờm ở cổ họng

• Hút thuốc lá hoặc hít khói thuốc thụ động: Khói thuốc không chỉ kích thích các tế bào hình đài sản xuất quá mức dịch nhầy mà còn làm tê liệt hệ thống lông chuyển trong đường thở, khiến đờm bị ứ đọng lâu ngày.
• Uống quá ít nước: Thiếu nước là nguyên nhân trực tiếp khiến đờm trở nên đặc và dính, biến việc tống xuất thành một cuộc chiến mệt mỏi.
• Lạm dụng thuốc giảm ho: Như đã đề cập, việc dùng thuốc cắt cơn ho khi có đờm sẽ ngăn cản cơ chế đào thải tự nhiên của cơ thể.
• Tiêu thụ thực phẩm quá nhiều đường hoặc sữa (ở một số người): Một số người cảm thấy sữa khiến đờm có cảm giác đặc hơn, dù điều này tùy thuộc vào cơ địa mỗi người.

Khi nào bị đờm cần gặp bác sĩ?

Đờm là phản ứng bình thường của cơ thể, nhưng nó cũng có thể là tín hiệu của những bệnh lý nghiêm trọng hơn như viêm phế quản mạn tính, COPD hoặc giãn phế quản. Bạn cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Đờm có lẫn máu hoặc có màu hồng bọt: Đây là dấu hiệu cảnh báo quan trọng cần được thăm khám y tế sớm để loại trừ các tổn thương nghiêm trọng tại phổi và đường hô hấp.
• Đờm đổi màu vàng đậm, xanh hoặc nâu gỉ sắt kèm mùi hôi: Đặc biệt khi tình trạng này tiến triển nặng dần sau nhiều ngày.
• Kèm theo sốt cao hoặc khó thở: Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng đường hô hấp dưới hoặc viêm phổi.
• Ho kéo dài không dứt: Tình trạng vướng đờm kéo dài trên 3 tuần dù đã áp dụng các biện pháp hỗ trợ.
• Có tiếng khò khè khi thở: Cho thấy đường thở đang bị cản trở nghiêm trọng.

Một số nguyên nhân phổ biến gây tăng tiết dịch nhầy bao gồm virus, vi khuẩn hoặc dị ứng, do đó người bệnh nên thăm khám bác sĩ để được tư vấn phương pháp xử lý phù hợp.

Đừng để cảm giác vướng víu ở cổ họng khiến bạn lo lắng hay kiệt sức vì những nỗ lực khạc nhổ sai cách. Hãy nhớ rằng, mục tiêu không phải là dùng lực để tống đờm, mà là dùng độ ẩm để làm loãng chúng. Chỉ một thay đổi nhỏ trong cách uống nước và kỹ thuật ho có thể giúp bạn giải phóng đường thở một cách nhẹ nhàng hơn.

Trao đổi với bác sĩ chuyên khoa hô hấp để xác định nguyên nhân gây đờm và nhận hướng dẫn điều trị phù hợp.