Dịch Nipah tại Ấn Độ và nỗi lo lây lan trên toàn thế giới

Dù không phải virus mới, Nipah vẫn luôn được xếp vào nhóm mầm bệnh có khả năng gây khủng hoảng y tế nghiêm trọng. Mỗi ổ dịch xuất hiện đều làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lây lan vượt ra ngoài phạm vi khu vực, nhất là trong bối cảnh di chuyển xuyên biên giới ngày càng phổ biến. Điều này buộc các cơ quan y tế toàn cầu phải theo dõi sát mọi diễn biến liên quan.

Nguồn gốc và sự lây nhiễm của virus Nipah Ấn Độ

Virus Nipah là bệnh truyền từ động vật sang người, với vật chủ tự nhiên là các loài dơi ăn quả thuộc chi Pteropus. Dơi mang virus nhưng không biểu hiện triệu chứng, song có thể phát tán mầm bệnh ra môi trường thông qua nước bọt, nước tiểu và phân.

Con người có thể nhiễm virus khi tiếp xúc trực tiếp với dơi, động vật trung gian như lợn, hoặc sử dụng thực phẩm bị nhiễm dịch tiết của dơi. Trái cây tươi hoặc nhựa cây chưa qua xử lý là con đường phơi nhiễm thường gặp tại nhiều khu vực Nam Á.

Ngoài ra, Nipah còn có khả năng lây từ người sang người. Việc tiếp xúc gần với dịch tiết của bệnh nhân, đặc biệt trong gia đình hoặc cơ sở y tế, làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm nếu không áp dụng đầy đủ biện pháp bảo hộ.

Triệu chứng khó nhận biết, diễn tiến nhanh

Triệu chứng ban đầu của Nipah thường không đặc hiệu và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh nhiễm virus thông thường. Người bệnh có thể sốt cao, đau đầu, mệt mỏi và đau cơ, khiến việc phát hiện sớm gặp nhiều khó khăn.

Ở giai đoạn sau, một số trường hợp xuất hiện triệu chứng hô hấp như ho hoặc khó thở. Mức độ biểu hiện không đồng đều giữa các ca bệnh, làm tăng nguy cơ bỏ sót nguồn lây trong cộng đồng.

Khi virus tấn công hệ thần kinh trung ương, bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh. Rối loạn ý thức, co giật và hôn mê là những dấu hiệu nguy hiểm, đẩy bệnh nhân vào tình trạng nguy kịch trong thời gian ngắn.

Tỷ lệ tử vong cao và di chứng bệnh kéo dài

Các dữ liệu dịch tễ cho thấy tỷ lệ tử vong do virus Nipah được ghi nhận ở mức cao trong nhiều đợt dịch so với nhiều bệnh truyền nhiễm khác, khiến mỗi ca mắc đều trở thành gánh nặng lớn cho hệ thống y tế. Mức độ nguy hiểm này đòi hỏi việc theo dõi sát sao và can thiệp kịp thời ngay từ giai đoạn đầu của bệnh.

Ngay cả những bệnh nhân sống sót cũng có thể đối mặt với các di chứng kéo dài như suy giảm nhận thức, thay đổi hành vi hoặc co giật tái diễn. Một số trường hợp hiếm còn ghi nhận tình trạng viêm não tái phát sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, cho thấy nhu cầu theo dõi sức khỏe lâu dài là cần thiết.

Các ổ dịch tại Nam Á và Đông Nam Á

Kể từ khi được phát hiện, Nipah chủ yếu gây bệnh tại Nam Á và Đông Nam Á. Bangladesh thường xuyên ghi nhận các ca nhiễm rải rác theo mùa, trong khi Ấn Độ từng nhiều lần đối mặt với các ổ dịch nghiêm trọng, đặc biệt tại bang Kerala.

Philippines cũng từng báo cáo các trường hợp liên quan đến virus Nipah hoặc chủng tương tự. Các nghiên cứu cho thấy nhiều loài dơi tại châu Á mang kháng thể chống virus, phản ánh nguy cơ tồn tại lâu dài trong tự nhiên. Dù các ổ dịch ở người hiện vẫn giới hạn trong khu vực, giới chuyên gia cảnh báo rằng biến đổi môi trường và sự di chuyển toàn cầu có thể làm tăng nguy cơ lan rộng.

Chưa có thuốc đặc trị, phòng ngừa virus Nipah là giải pháp duy nhất

Hiện nay, y học chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vắc xin được cấp phép sử dụng rộng rãi. Việc điều trị chủ yếu mang tính hỗ trợ, tập trung kiểm soát triệu chứng và hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Trong bối cảnh đó, phòng ngừa được xem là biện pháp hiệu quả nhất. Giữ vệ sinh an toàn thực phẩm, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây, sử dụng đồ bảo hộ khi chăm sóc người bệnh và kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế đóng vai trò then chốt.

Sự xuất hiện của các ca bệnh mới là lời cảnh báo rõ ràng về mức độ nguy hiểm của mầm bệnh này trong bối cảnh thế giới ngày càng kết nối chặt chẽ. Dịch Nipah tại Ấn Độ và nỗi lo lây lan trên toàn thế giới cho thấy tầm quan trọng của việc giám sát dịch bệnh chủ động, nâng cao năng lực ứng phó y tế và phát hiện sớm nguy cơ bùng phát. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia và tổ chức y tế, cộng đồng toàn cầu mới có thể giảm thiểu rủi ro từ những mầm bệnh nguy hiểm trong tương lai.