Đường huyết ở mức tiền tiểu đường có thể trở lại bình thường không?

Một người vừa nhận kết quả xét nghiệm sức khỏe định kỳ với dòng chữ tiền tiểu đường thường dễ rơi vào hai thái cực cảm xúc. Một bên là sự lo lắng tột độ, coi đây như một bản án chắc chắn rằng mình sẽ mắc bệnh tiểu đường trong tương lai gần. Bên kia lại là sự chủ quan, vì cơ thể vẫn cảm thấy khỏe mạnh, không hề có những triệu chứng điển hình như khát nước hay sụt cân.

Thực tế, việc chủ quan bỏ qua giai đoạn này có thể đẩy nhanh tiến trình bệnh lý. Tuy nhiên, việc hoảng loạn hay coi đây là điều không thể thay đổi lại khiến nhiều người bỏ lỡ thời điểm vàng để can thiệp, khi cơ thể vẫn còn khả năng phục hồi.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thùy Trang, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: “Tiền tiểu đường không phải là một bản án chắc chắn dẫn đến tiểu đường type 2, mà thực chất là một cửa sổ cơ hội để đưa chỉ số đường huyết trở lại mức bình thường thông qua thay đổi lối sống và theo dõi y tế.”

Vậy cụ thể đường huyết ở mức tiền tiểu đường có thể trở lại bình thường không? Câu trả lời nằm ở những thay đổi chiến lược trong sinh hoạt và sự phối hợp chặt chẽ với chuyên gia.

Tiền đái tháo đường: Hồi chuông cảnh báo trước ngưỡng cửa bệnh lý

Để hiểu vì sao có thể đảo ngược tình trạng này, trước hết cần biết điều gì đang xảy ra bên trong cơ thể. Tiền tiểu đường là giai đoạn mà các khiếm khuyết về chức năng tế bào beta của tuyến tụy bắt đầu xuất hiện so với độ nhạy của insulin.

Tiền đái tháo đường thường liên quan đến sự phối hợp giữa giảm độ nhạy insulin và suy giảm dần khả năng đáp ứng của tế bào beta tụy. Mức độ và vị trí kháng insulin có thể khác nhau giữa người có rối loạn glucose lúc đói và người có rối loạn dung nạp glucose.

Việc xác định một người có đang ở giai đoạn tiền tiểu đường hay không dựa trên các chỉ số xét nghiệm cụ thể theo tiêu chuẩn của Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA).

Sự khác biệt về chỉ số đường huyết giữa tiền tiểu đường và tiểu đường type 2

Lưu ý chuyên môn: Các ngưỡng trên áp dụng theo tiêu chuẩn chẩn đoán của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Nếu không có triệu chứng tăng đường huyết rõ ràng, kết quả thường cần được xác nhận bằng xét nghiệm lặp lại theo chỉ định của bác sĩ.

Đường huyết tiền tiểu đường có thể trở lại bình thường không?

Câu trả lời là có. Tiền tiểu đường có thể đảo ngược về trạng thái đường huyết bình thường (normoglycemia). Điều này có nghĩa là một người có thể đưa các chỉ số xét nghiệm trở về mức an toàn, từ đó thoát khỏi danh sách nhóm nguy cơ cao.

Nếu dùng các ngưỡng ADA, glucose trở về phạm vi không còn đáp ứng tiêu chí tiền đái tháo đường khi HbA1c <5,7%, FPG <100 mg/dL (<5,6 mmol/L) và, nếu thực hiện OGTT, glucose 2 giờ <140 mg/dL (<7,8 mmol/L). Tuy nhiên, các xét nghiệm này không phải lúc nào cũng đồng thuận và người từng có tiền đái tháo đường vẫn cần theo dõi. Giảm cân và giảm vòng eo ở người thừa cân/béo phì có thể cải thiện độ nhạy insulin và giảm nguy cơ tiến triển.

Các chiến lược giúp đảo ngược tình trạng tiền tiểu đường

Quá trình đảo ngược tiền tiểu đường không dựa trên một “phương thuốc” tức thời mà là kết quả của một lộ trình can thiệp lối sống nghiêm túc. Trong DPP, ở người thừa cân có nguy cơ cao và rối loạn dung nạp glucose, chương trình thay đổi lối sống tích cực làm giảm khoảng 58% nguy cơ xuất hiện đái tháo đường trong gần 3 năm so với nhóm placebo.

Thay đổi chế độ dinh dưỡng

Kiểm soát những gì nạp vào cơ thể là bước then chốt để giảm tải cho tuyến tụy và cải thiện độ nhạy insulin. Việc ưu tiên các thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp, hạn chế tinh bột tinh chế và đường đơn giúp ngăn chặn tình trạng tăng đường huyết đột ngột sau ăn. Đồng thời, kiểm soát tổng lượng calo nạp vào để duy trì cân nặng hợp lý là điều kiện cần để đưa đường huyết về mức bình thường.

Hoạt động thể chất bền vững

Vận động không chỉ giúp tiêu hao năng lượng mà còn trực tiếp giúp cơ bắp sử dụng glucose hiệu quả hơn mà không cần quá nhiều insulin.

Đối với người tiền tiểu đường, khuyến nghị chung là duy trì hoạt động thể lực cường độ trung bình tối thiểu 30 phút/ngày, ít nhất 5 ngày mỗi tuần. Một số hướng dẫn khác gợi ý duy trì tổng thời gian vận động ít nhất 150 phút/tuần.

Việc kết hợp cả tập luyện aerobic (như đi bộ nhanh, bơi lội) và tập kháng lực (như nâng tạ, tập gym) cho thấy hiệu quả cao trong việc kiểm soát và đảo ngược rối loạn dung nạp glucose.

Nguy cơ tiến triển thành tiểu đường type 2 nếu chủ quan

Dù có khả năng đảo ngược, nhưng tiền tiểu đường không thể bị xem nhẹ. Tiền đái tháo đường có diễn tiến khác nhau giữa từng người: Một số tiến triển thành đái tháo đường, một số duy trì ở ngưỡng tiền đái tháo đường và một số có thể trở lại mức glucose bình thường. Nguy cơ cao hơn khi chỉ số glucose nằm gần ngưỡng đái tháo đường hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ đi kèm. Tốc độ tiến triển này nhanh hay chậm tùy thuộc vào các yếu tố nguy cơ của mỗi cá nhân.

Những người có các đặc điểm sau thường đối mặt với nguy cơ chuyển sang tiểu đường type 2 cao hơn:

• Yếu tố sinh học: Tuổi cao, giới tính nam hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tiểu đường.
• Tình trạng sức khỏe kèm theo: Thừa cân, béo phì (BMI ≥ 23), tăng huyết áp, rối loạn lipid máu hoặc hội chứng buồng trứng đa nang.
• Lối sống: Ít vận động thể lực.

Vai trò của việc theo dõi y tế và tầm soát định kỳ

Thay đổi lối sống là cốt lõi, nhưng sự giám sát của y tế là kim chỉ nam để đảm bảo lộ trình đi đúng hướng. Người đã được xác định tiền đái tháo đường nên được kiểm tra tiến triển thành đái tháo đường ít nhất mỗi năm; khoảng theo dõi có thể cá thể hóa theo mức glucose và nguy cơ. Ngoài theo dõi glucose/HbA1c, bác sĩ nên đánh giá các yếu tố nguy cơ tim mạch và chuyển hóa như cân nặng, huyết áp, lipid máu và, tùy bệnh nền/nguy cơ, chức năng gan hoặc thận.

Trong một số trường hợp, thay đổi lối sống đơn thuần là chưa đủ. Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thùy Trang, Metformin có thể được cân nhắc ở một số người tiền đái tháo đường có nguy cơ tiến triển cao, đặc biệt người 25 - 59 tuổi với BMI ≥35 kg/m², FPG khoảng ≥110 mg/dL, HbA1c ≥6,0% hoặc có tiền sử đái tháo đường thai kỳ.

Tiền tiểu đường không phải là một bản án chắc chắn dẫn đến tiểu đường type 2, mà là cơ hội quý giá để bạn thay đổi lối sống và đưa đường huyết trở lại mức bình thường.

Trao đổi với bác sĩ chuyên khoa nội tiết để xây dựng lộ trình thay đổi lối sống và lịch tầm soát định kỳ phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.