Đứt gân gót chân: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Gân gót chân giữ vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ và giúp cơ thể di chuyển linh hoạt. Khi gân bị đứt, người bệnh có thể gặp tình trạng đau nhói vùng cổ chân, khó đứng nhón chân hoặc đi lại bình thường. Đây là chấn thương cần được phát hiện sớm để tránh biến chứng ảnh hưởng đến chức năng vận động. Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị đứt gân gót chân hiệu quả.

Đứt gân gót chân là gì?

Đứt gân gót chân, hay còn gọi là đứt gân Achilles (Achilles tendon rupture), là tình trạng gân Achilles bị rách một phần hoặc đứt hoàn toàn do chịu lực kéo căng quá mức. Đây là một trong những chấn thương thường gặp ở vùng cổ chân - cẳng chân, đặc biệt ở người thường xuyên chơi thể thao hoặc vận động mạnh.

Gân Achilles là cấu trúc gân lớn và khỏe nhất cơ thể, có nhiệm vụ nối nhóm cơ bắp chân với xương gót chân. Bộ phận này đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động vận động như đi bộ, chạy, bật nhảy, leo cầu thang hay đứng nhón chân. Khi gân bị tổn thương, người bệnh có thể mất khả năng nâng gót hoặc di chuyển bình thường.

Tình trạng đứt gân gót chân có thể xảy ra đột ngột sau một cú bật nhảy, đổi hướng nhanh hoặc vận động sai tư thế, cần được chẩn đoán và điều trị sớm để tránh ảnh hưởng lâu dài đến khả năng vận động.

Nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ đứt gân gót chân

Chấn thương gót chân thường xảy ra khi gân Achilles phải chịu lực kéo căng đột ngột vượt quá khả năng chịu tải. Tình trạng này không chỉ liên quan đến chấn thương trong vận động mà còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau. Dưới đây là những nguyên nhân và yếu tố phổ biến làm tăng nguy cơ đứt gân gót chân:

• Tăng cường độ vận động đột ngột: Việc tập luyện hoặc chơi thể thao quá sức, đặc biệt là các môn cần bật nhảy, tăng tốc hay đổi hướng nhanh như bóng đá, bóng rổ, cầu lông… có thể khiến gân Achilles bị quá tải và dẫn đến rách hoặc đứt gân.
• Chấn thương khi tiếp đất sai tư thế: Những tình huống như nhảy từ trên cao xuống, tiếp đất bằng gan bàn chân hoặc bước hụt chân có thể tạo áp lực lớn lên vùng gân gót.
• Viêm gân Achilles kéo dài: Tình trạng viêm mạn tính khiến cấu trúc gân suy yếu, giảm độ đàn hồi và dễ bị tổn thương khi vận động mạnh.
• Yếu tố tuổi tác và giới tính: Đứt gân Achilles thường gặp ở người từ 30 - 40 tuổi. Nam giới có nguy cơ gặp chấn thương này cao hơn nữ giới do tần suất hoạt động thể lực mạnh nhiều hơn.
• Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể lớn làm tăng áp lực lên vùng cổ chân và gân gót trong quá trình di chuyển, đặc biệt khi chạy hoặc nhảy.
• Sử dụng thuốc chứa corticoid: Lạm dụng corticoid có thể làm thoái hóa, xơ hóa tổ chức gân và mô mềm xung quanh, làm tăng nguy cơ đứt gân.
• Tác dụng phụ của thuốc kháng sinh nhóm fluoroquinolon: Một số thuốc như ciprofloxacin hoặc levofloxacin có liên quan đến nguy cơ tổn thương và đứt gân Achilles, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có bệnh nền.

Những triệu chứng cảnh báo đứt gân gót chân

Đứt gân gót chân Achilles thường xảy ra đột ngột trong lúc vận động mạnh, chơi thể thao hoặc di chuyển sai tư thế. Nhiều trường hợp ban đầu chỉ nghĩ là bong gân thông thường nên dễ chủ quan, làm chậm thời điểm điều trị. Dưới đây là những dấu hiệu điển hình cảnh báo tổn thương gân Achilles:

• Xuất hiện cơn đau nhói đột ngột ở vùng cổ chân hoặc dưới bắp chân, người bệnh thường có cảm giác như bị ai đá mạnh từ phía sau vào chân.
• Khó khăn khi đi lại, đặc biệt là khi kiễng chân, chạy hoặc đẩy bàn chân về phía trước. Một số trường hợp không thể đứng bằng mũi chân bên bị chấn thương.
• Sưng nề và đau quanh vùng gót chân, có thể kèm bầm tím sau vài giờ hoặc vài ngày kể từ khi chấn thương xảy ra.
• Giảm hoặc mất khả năng gập bàn chân xuống dưới (động tác gập chân).
• Có thể nghe hoặc cảm nhận tiếng “rắc”, “bụp” hoặc âm thanh lộp bộp tại thời điểm gân bị đứt.
• Cảm giác yếu lực rõ rệt ở cẳng chân, mất khả năng bật nhảy hoặc chạy nhanh như bình thường.

Ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đứt gân gót chân, đặc biệt là tình trạng đau dữ dội kèm mất khả năng vận động, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được thăm khám và điều trị sớm.

Cách phòng ngừa chấn thương gân Achilles

Gân Achilles là cấu trúc chịu lực lớn trong các hoạt động đi lại, chạy và bật nhảy. Dưới đây là một số biện pháp giúp giảm nguy cơ tổn thương gân Achilles:

• Thường xuyên thực hiện các bài tập kéo giãn cơ chân và gân Achilles nhằm tăng độ linh hoạt, cải thiện khả năng chịu lực của gân và hạn chế nguy cơ rách gân khi vận động.
• Khởi động kỹ trước khi chơi thể thao hoặc tập luyện cường độ cao để làm nóng cơ - gân - khớp, giúp hệ vận động thích nghi tốt hơn với áp lực vận động.
• Điều chỉnh cường độ tập luyện từ từ, tránh tăng đột ngột thời gian, tốc độ hoặc quãng đường vận động. Các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên tăng cường độ luyện tập khoảng 10% mỗi tuần.
• Hạn chế các môn thể thao tạo áp lực lớn lên vùng gót chân như chạy đường dốc, bật nhảy liên tục hoặc đổi hướng đột ngột khi cơ thể đang mệt mỏi.
• Ưu tiên các bài tập ít tác động như bơi lội hoặc đạp xe khi có dấu hiệu quá tải vùng cổ chân - cẳng chân.
• Mang giày thể thao phù hợp, có lớp đệm hỗ trợ vùng gót chân và hạn chế luyện tập trên bề mặt quá cứng hoặc trơn trượt.
• Duy trì cân nặng hợp lý để giảm áp lực cơ học lên gân Achilles trong quá trình vận động hằng ngày.

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về đứt gân gót chân, bao gồm nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết cũng như các biện pháp phòng ngừa chấn thương hiệu quả. Đây là tổn thương có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Vì vậy, khi xuất hiện các triệu chứng như đau vùng gót chân, khó đi lại hoặc mất khả năng kiễng chân sau chấn thương, người bệnh nên chủ động thăm khám sớm tại cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và can thiệp phù hợp.