Người lớn tuổi hay quên: Đâu là dấu hiệu cần được chú ý?

Hay quên ở người lớn tuổi có đáng lo không?

Khả năng ghi nhớ và xử lý thông tin có thể thay đổi khi tuổi tác tăng lên. Một người đôi khi cần nhiều thời gian hơn để nhớ lại thông tin hoặc xử lý một vấn đề phức tạp. Vì vậy, chỉ dựa vào một vài lần đãng trí để cho rằng một người mắc sa sút trí tuệ là chưa đủ.

Điểm cần quan tâm là sự thay đổi so với khả năng trước đây của chính người đó. Nếu thỉnh thoảng quên nhưng vẫn có thể nhớ lại, tiếp tục làm việc, giao tiếp, đi lại và tự chăm sóc bản thân, tình trạng này có thể chưa ảnh hưởng đáng kể đến chức năng hằng ngày.

Ngược lại, nếu trí nhớ hoặc các khả năng nhận thức khác giảm dần và khiến những công việc vốn quen thuộc trở nên khó khăn, người bệnh nên được đánh giá.

Khi nào tình trạng hay quên cần được chú ý?

Khi theo dõi sự thay đổi về nhận thức ở người lớn tuổi, có ba yếu tố đáng chú ý là tần suất, xu hướng tiến triển và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Một vài lần quên rải rác sẽ khác với tình trạng nhầm lẫn xuất hiện liên tục trong nhiều hoạt động. Tương tự, việc thỉnh thoảng cần người khác nhắc một thông tin cũng khác với việc ngày càng phụ thuộc vào người thân để hoàn thành những công việc trước đây vẫn có thể tự thực hiện. Gia đình có thể chú ý đến những thay đổi như:

• Khó tự sắp xếp và sử dụng thuốc đúng như trước.
• Thường xuyên nhầm lẫn khi tính toán hoặc quản lý các khoản chi tiêu.
• Gặp khó khăn khi lập kế hoạch và hoàn thành một công việc gồm nhiều bước.
• Không còn thực hiện thành thạo một số hoạt động sinh hoạt vốn rất quen thuộc.
• Khả năng tự chăm sóc bản thân giảm so với trước đây.

Những biểu hiện này không tự động đồng nghĩa với sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, nếu chúng xuất hiện thường xuyên hoặc tăng dần, việc thăm khám có thể giúp tìm nguyên nhân.

Suy giảm nhận thức không chỉ biểu hiện bằng trí nhớ

Một quan niệm khá phổ biến là sa sút trí tuệ đồng nghĩa với “quên nhiều”. Trên thực tế, nhận thức bao gồm nhiều chức năng khác nhau và trí nhớ chỉ là một phần trong số đó. Người bệnh có thể xuất hiện những thay đổi ở các khả năng khác như:

• Ngôn ngữ: Khó tìm từ phù hợp, khó diễn đạt suy nghĩ hoặc khó theo kịp cuộc trò chuyện.
• Định hướng: Nhầm lẫn về thời gian, địa điểm hoặc gặp khó khăn khi di chuyển ở những khu vực vốn quen thuộc.
• Lập kế hoạch: Khó sắp xếp thứ tự các bước để hoàn thành một nhiệm vụ.
• Giải quyết vấn đề: Những việc từng xử lý dễ dàng nay mất nhiều thời gian hoặc thường xuyên xảy ra sai sót.
• Hành vi và cảm xúc: Xuất hiện những thay đổi đáng kể về tâm trạng, cách ứng xử hoặc mức độ tham gia các hoạt động thường ngày.

Vì vậy, ngoài trí nhớ, những thay đổi về giao tiếp, tư duy và khả năng duy trì sinh hoạt độc lập cũng đáng được chú ý. Việc thăm khám có thể được cân nhắc khi các biểu hiện kéo dài, tăng dần hoặc khác rõ so với khả năng trước đây của người đó.

Chủ động chăm sóc sức khỏe não bộ mỗi ngày

Một số thói quen lành mạnh có thể góp phần duy trì sức khỏe tổng thể và chức năng nhận thức ở người lớn tuổi, gồm:

• Vận động phù hợp: Duy trì hoạt động thể chất tùy theo tình trạng sức khỏe.
• Duy trì giao tiếp: Thường xuyên kết nối với gia đình, bạn bè và tham gia các hoạt động xã hội.
• Giữ tư duy hoạt động: Đọc sách, chơi cờ, giải câu đố hoặc tham gia những hoạt động yêu thích có sử dụng tư duy.
• Ăn uống và nghỉ ngơi hợp lý: Duy trì chế độ ăn cân đối và ngủ đủ giấc.
• Kiểm soát bệnh mạn tính: Theo dõi và điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường cùng các bệnh lý đang mắc theo hướng dẫn y tế.

Người lớn tuổi hay quên không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của bệnh lý. Tuy nhiên, nếu khả năng nhận thức giảm dần so với trước đây và bắt đầu ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân. Chủ động theo dõi những thay đổi về trí nhớ, ngôn ngữ, định hướng và khả năng tự chăm sóc sẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề cần được đánh giá.