Nhiệt miệng dưới lưỡi: Nguyên nhân, cách điều trị hiệu quả

Nhiệt miệng dưới lưỡi là tình trạng xuất hiện các vết loét nhỏ, gây đau rát và khó chịu khi ăn uống, nói chuyện hoặc nuốt. Hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng phương pháp điều trị hiện tượng nhiệt miệng phù hợp không chỉ giúp vết loét nhanh lành mà còn giảm nguy cơ tái phát.

Nguyên nhân gây nhiệt miệng dưới lưỡi

Nhiệt miệng dưới lưỡi có thể là kết quả của nhiều yếu tố như chấn thương tại chỗ, thiếu hụt dinh dưỡng, rối loạn miễn dịch hoặc một số bệnh lý toàn thân.

Tổn thương niêm mạc miệng

Chấn thương niêm mạc có thể làm xuất hiện vết loét hoặc khởi phát nhiệt miệng ở những người có cơ địa dễ mắc bệnh. Vô tình cắn vào lưỡi, đánh răng quá mạnh, sử dụng mắc cài chỉnh nha hoặc có răng sắc nhọn cọ xát vào niêm mạc đều có thể làm tổn thương lớp niêm mạc mỏng dưới lưỡi.

Ngoài ra, ăn thực phẩm cứng hoặc có cạnh sắc cũng làm tăng nguy cơ xuất hiện các vết loét. Những tổn thương này thường lành sau một thời gian, nhưng ở một số người có cơ địa nhạy cảm, chúng có thể khởi phát nhiệt miệng.

Thiếu vitamin và khoáng chất

Thiếu hụt một số vitamin và khoáng chất có thể làm suy giảm khả năng tái tạo niêm mạc miệng và tăng nguy cơ bị nhiệt lưỡi. Vậy nhiệt miệng thiếu vitamin gì? Các chất thường liên quan gồm vitamin B12, acid folic (vitamin B9), sắt và kẽm. Người có chế độ ăn thiếu cân đối, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh lý đường tiêu hóa hoặc rối loạn hấp thu có nguy cơ thiếu các vi chất này cao hơn.

Căng thẳng, thiếu ngủ

Căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ là những yếu tố thường gặp ở người bị nhiệt miệng tái phát. Stress có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và làm giảm khả năng bảo vệ của niêm mạc miệng, từ đó tạo điều kiện cho các vết loét xuất hiện. Ngủ không đủ giấc hoặc làm việc quá sức cũng làm cơ thể suy nhược, khiến quá trình lành vết thương diễn ra chậm hơn.

Liên quan đến bệnh lý toàn thân

Loét miệng tái phát hoặc kéo dài có thể liên quan đến một số bệnh lý toàn thân như bệnh Behçet, bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, bệnh Celiac hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch. Những bệnh lý này thường không chỉ gây loét miệng mà còn kèm theo các triệu chứng ở nhiều cơ quan khác.

Triệu chứng của nhiệt miệng dưới lưỡi

Triệu chứng của nhiệt miệng dưới lưỡi có thể khác nhau tùy thuộc vào kích thước, số lượng vết loét và nguyên nhân gây bệnh. Dấu hiệu điển hình của nhiệt miệng dưới lưỡi là một hoặc nhiều vết loét nông xuất hiện ở mặt dưới lưỡi hoặc vùng sàn miệng. Vết loét thường có hình tròn hoặc bầu dục, phần trung tâm màu trắng hoặc vàng nhạt, xung quanh có viền đỏ do phản ứng viêm. Phần lớn vết loét có kích thước dưới 1cm, trường hợp vết loét lớn hơn 1cm ít gặp hơn và có thể mất nhiều tuần để lành.

Người bệnh thường cảm thấy đau rát, đặc biệt khi ăn các thực phẩm cay, nóng, chua hoặc mặn, khi ăn uống, nói chuyện, nuốt hoặc khi lưỡi cử động. Mặc dù gây nhiều khó chịu, đa số các vết loét lành tính và sẽ tự lành sau khoảng 7 - 14 ngày mà không để lại sẹo.

Cần làm gì để nhiệt miệng dưới lưỡi nhanh khỏi?

Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương, nhiệt miệng dưới lưỡi thường có thể tự khỏi sau 1 - 2 tuần. Áp dụng cách chăm sóc dưới đây sẽ giúp giảm đau, thúc đẩy vết loét mau lành và hạn chế nguy cơ tái phát:

• Giữ vệ sinh răng miệng sạch sẽ, chải răng nhẹ nhàng và súc miệng bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Tránh ăn đồ cay, nóng, chua, mặn hoặc thực phẩm cứng có thể làm vết loét đau hơn.
• Uống đủ nước và duy trì chế độ ăn cân bằng, bổ sung vitamin và khoáng chất nếu có thiếu hụt.
• Sử dụng thuốc bôi bảo vệ niêm mạc hoặc thuốc giảm đau tại chỗ theo chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Trong trường hợp loét nhiều, đau nhiều hoặc tái phát thường xuyên, bác sĩ có thể chỉ định corticosteroid bôi tại chỗ, gel bôi trị nhiệt miệng hoặc sản phẩm hỗ trợ giảm đau nhiệt miệng.
• Điều trị nguyên nhân nền nếu nhiệt miệng liên quan đến thiếu vi chất, bệnh lý toàn thân hoặc tác dụng phụ của thuốc.
• Không tự ý dùng kháng sinh hoặc thuốc chống nấm nếu chưa có chỉ định, vì đa số trường hợp nhiệt miệng không do vi khuẩn hoặc nấm gây ra.

Nhiệt miệng dưới lưỡi khi nào cần đi khám?

Phần lớn trường hợp nhiệt miệng dưới lưỡi sẽ tự lành nhưng người bệnh nên đi khám nếu:

• Nếu vết loét kéo dài quá 2 tuần hoặc có xu hướng lan rộng, bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân.
• Cơn đau dữ dội có thể khiến người bệnh ăn uống kém và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
• Nhiệt miệng tái phát thường xuyên có thể liên quan đến thiếu vi chất, căng thẳng hoặc một số bệnh lý toàn thân. Việc thăm khám giúp tìm nguyên nhân và có biện pháp điều trị cũng như phòng ngừa tái phát.
• Vết loét có dấu hiệu nhiễm trùng như sưng, đỏ, chảy mủ hoặc sốt có thể đã bị bội nhiễm, cần được bác sĩ đánh giá và điều trị kịp thời để tránh biến chứng.
• Vết nhiệt miệng kèm theo nổi hạch vùng cổ, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc mệt mỏi kéo dài có thể gợi ý một bệnh lý toàn thân hoặc bệnh lý nghiêm trọng hơn nhiệt miệng thông thường.
• Vết loét có kích thước lớn (thường trên 1cm), bờ cứng hoặc chảy máu bất thường là những đặc điểm không điển hình của nhiệt miệng thông thường. Bác sĩ có thể cần thực hiện thêm các xét nghiệm hoặc sinh thiết nếu nghi ngờ tổn thương ác tính.
• Người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch có thể chậm lành vết loét và dễ gặp biến chứng hơn, vì vậy nên đi khám khi loét kéo dài hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
• Nếu tổn thương kéo dài trên 2 - 3 tuần, có hình dạng bất thường hoặc không đáp ứng với các biện pháp chăm sóc thông thường, cần đi khám chuyên khoa.

Phần lớn trường hợp nhiệt miệng dưới lưỡi sẽ tự lành sau 7 - 14 ngày nếu được chăm sóc đúng cách và loại bỏ các yếu tố kích thích. Điều trị nhiệt lưỡi đúng nguyên nhân kết hợp duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, vệ sinh răng miệng tốt và lối sống lành mạnh sẽ giúp vết loét nhanh hồi phục và hạn chế tái phát.