Những tác hại của đậu phụ khi lạm dụng không phải ai cũng biết

Nhiều người lựa chọn đậu phụ như một nguồn protein thực vật lành mạnh để thay thế thực phẩm có nguồn gốc động vật. Dù vậy, cũng như nhiều loại thực phẩm khác, lạm dụng đậu phụ có thể tiềm ẩn những tác động bất lợi đối với sức khỏe.

Tác hại của đậu phụ khi lạm dụng

Đậu phụ là thực phẩm giàu dinh dưỡng và mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, tuy nhiên nếu sử dụng quá mức hoặc không đúng cách, nó cũng có thể gây ra một số ảnh hưởng không mong muốn đối với cơ thể.

Gây khó tiêu và đầy bụng

Một trong những tác hại thường gặp khi ăn quá nhiều đậu phụ là tình trạng đầy hơi và khó tiêu. Đậu nành chứa một số loại carbohydrate khó tiêu hóa hoàn toàn trong ruột non. Khi các chất này đi xuống ruột già, vi khuẩn đường ruột sẽ lên men và tạo ra khí.

Kết quả là người ăn có thể gặp các triệu chứng như:

• Chướng bụng;
• Đầy hơi;
• Ợ hơi;
• Khó chịu vùng bụng;
• Tăng nhu động ruột.

Những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm hoặc mắc hội chứng ruột kích thích thường dễ gặp tình trạng này hơn.

Có thể ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp

Đậu nành chứa các hợp chất goitrogen có thể ảnh hưởng đến quá trình sử dụng i-ốt của tuyến giáp. Tuy nhiên, ở người khỏe mạnh được cung cấp đủ i-ốt, việc tiêu thụ đậu phụ với lượng hợp lý thường không gây ảnh hưởng đáng kể đến chức năng tuyến giáp.

Có thể gây dị ứng

Dị ứng đậu nành là một trong những dạng dị ứng thực phẩm tương đối phổ biến.

Người dị ứng với đậu nành có thể xuất hiện các triệu chứng như:

• Ngứa;
• Nổi mề đay;
• Phát ban;
• Buồn nôn;
• Đau bụng;
• Khó thở.

Trong trường hợp nghiêm trọng, phản ứng dị ứng có thể tiến triển thành sốc phản vệ và cần được cấp cứu kịp thời. Nếu từng có tiền sử dị ứng với đậu nành hoặc các sản phẩm từ đậu nành, người bệnh nên tránh sử dụng đậu phụ.

Có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận ở một số người

Đậu phụ có chứa oxalat, tuy nhiên hàm lượng không quá cao so với nhiều thực phẩm khác. Người có tiền sử sỏi thận canxi oxalat nên trao đổi với bác sĩ về chế độ ăn phù hợp thay vì chỉ hạn chế riêng đậu phụ.

Ảnh hưởng đến cân bằng hormone khi tiêu thụ quá mức

Đậu phụ chứa isoflavone, các phytoestrogen có cấu trúc tương tự estrogen nhưng hoạt tính yếu hơn rất nhiều. Phần lớn nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ đậu nành ở mức thông thường là an toàn và không gây rối loạn nội tiết ở đa số người khỏe mạnh. Tuy nhiên, việc sử dụng với lượng rất lớn trong thời gian dài có thể cần được cân nhắc ở một số đối tượng đặc biệt.

Tăng nguy cơ thừa calo khi chế biến không hợp lý

Bản thân đậu phụ không phải là thực phẩm có hàm lượng calo quá cao. Tuy nhiên, nhiều món ăn từ đậu phụ được chế biến bằng cách:

• Chiên ngập dầu;
• Tẩm bột chiên;
• Sốt nhiều đường;
• Kết hợp với thực phẩm giàu chất béo.

Những cách chế biến này có thể làm tăng đáng kể lượng calo tiêu thụ, từ đó góp phần gây tăng cân nếu ăn thường xuyên.

Ăn đậu phụ như thế nào là hợp lý?

Đậu phụ là thực phẩm giàu protein thực vật, ít chất béo bão hòa và có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe nếu sử dụng đúng cách. Tuy nhiên, để đảm bảo cân bằng dinh dưỡng, người trưởng thành nên ăn ở mức vừa phải, khoảng 2 - 4 bữa mỗi tuần, mỗi lần khoảng 80 - 150g, tùy theo nhu cầu năng lượng và tổng lượng protein trong khẩu phần ăn.

Nên ưu tiên các cách chế biến lành mạnh như hấp, luộc, nấu canh hoặc sốt ít dầu mỡ để hạn chế tăng năng lượng không cần thiết. Đậu phụ có thể kết hợp với rau xanh, cá hoặc ngũ cốc để tăng giá trị dinh dưỡng và giúp bữa ăn cân đối hơn.

Những người có dị ứng với đậu nành cần tránh sử dụng hoàn toàn. Với các trường hợp mắc bệnh gout, bệnh thận mạn tính hoặc rối loạn tiêu hóa, nên ăn với lượng phù hợp và theo tư vấn của nhân viên y tế để tránh ảnh hưởng đến tình trạng bệnh.

Những đối tượng nên thận trọng khi ăn đậu phụ

Đậu phụ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, tuy nhiên một số người có bệnh lý nền hoặc cơ địa đặc biệt nên sử dụng thực phẩm này một cách hợp lý:

• Người mắc bệnh gout: Đậu phụ làm từ đậu nành, có chứa purin nhưng ở mức thấp đến trung bình so với thực phẩm như thịt đỏ hay nội tạng. Tuy nhiên, ở người bị gout, việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu đạm thực vật vẫn có thể góp phần làm tăng acid uric nhẹ. Vì vậy, người bệnh nên ăn với lượng vừa phải và ưu tiên chế độ ăn kiểm soát purin tổng thể.
• Người mắc bệnh thận mạn tính: Đậu phụ chứa protein thực vật, khi chuyển hóa tạo ra các sản phẩm chứa nitơ cần thận đào thải. Ở người suy thận, đặc biệt giai đoạn trung bình đến nặng, việc ăn nhiều thực phẩm giàu đạm có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa. Tuy nhiên, đậu phụ thường được xem là nguồn đạm “dễ kiểm soát” hơn so với đạm động vật, nên vẫn có thể sử dụng theo khẩu phần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng điều chỉnh.
• Người bị rối loạn tiêu hóa (viêm dạ dày, đầy bụng, khó tiêu): Đậu phụ tương đối dễ tiêu, nhưng ở một số người có dạ dày nhạy cảm hoặc đang trong giai đoạn viêm cấp, việc ăn quá nhiều có thể gây cảm giác đầy hơi hoặc khó chịu do quá trình lên men carbohydrate từ đậu nành trong ruột. Nên ăn lượng vừa phải và theo dõi khả năng dung nạp cá nhân.
• Người mắc loét dạ dày - tá tràng: Không có bằng chứng cho thấy đậu phụ trực tiếp làm tăng tiết acid dạ dày đáng kể. Tuy nhiên, trong giai đoạn triệu chứng cấp, người bệnh có thể nhạy cảm với nhiều loại thực phẩm giàu đạm. Vì vậy, cần ăn với lượng phù hợp và tránh các cách chế biến nhiều dầu mỡ hoặc cay nóng đi kèm.

Đậu phụ là thực phẩm giàu dinh dưỡng và có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Tuy nhiên, một số tác hại của đậu phụ có thể xuất hiện khi tiêu thụ quá mức hoặc không phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người. Vì vậy, nên sử dụng đậu phụ với lượng hợp lý và kết hợp cùng chế độ ăn uống cân đối để đảm bảo sức khỏe.