Tiêu chảy kéo dài là như thế nào? Khi nào cần đi khám?

Tiêu chảy là tình trạng rối loạn tiêu hóa thường gặp, biểu hiện chủ yếu bằng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước, số lần đi tiêu tăng lên trong ngày và thường kèm theo đau bụng, quặn bụng, nhất là vùng khung đại tràng. Ở những trường hợp nhẹ, các triệu chứng này chỉ kéo dài 1–2 ngày, người bệnh có thể tự hồi phục khi nghỉ ngơi, bù nước và điều chỉnh ăn uống hợp lý.

Tiêu chảy kéo dài là như thế nào?

Khi tình trạng tiêu chảy không thuyên giảm mà kéo dài dai dẳng, đây được gọi là tiêu chảy kéo dài. Về mặt y khoa, tiêu chảy kéo dài được xác định khi các triệu chứng đi ngoài phân lỏng xảy ra liên tục trên 14 ngày.

Dựa vào thời gian mắc bệnh và mức độ diễn tiến, tiêu chảy thường được phân thành ba nhóm: Tiêu chảy cấp, tiêu chảy bán cấp và tiêu chảy mạn tính. Trong thực hành lâm sàng, để dễ nhận biết và xử trí, tình trạng này thường được chia gọn thành tiêu chảy cấp và tiêu chảy mạn tính.

Tiêu chảy cấp là tình trạng tiêu chảy kéo dài từ vài ngày đến khoảng 2 - 3 tuần. Nguyên nhân phổ biến thường do nhiễm khuẩn, virus, ngộ độc thực phẩm hoặc thay đổi đột ngột chế độ ăn uống. Nếu được chăm sóc và điều trị đúng cách, đa số trường hợp tiêu chảy cấp sẽ hồi phục hoàn toàn mà không để lại biến chứng.

Trong khi đó, tiêu chảy mạn tính là tình trạng tiêu chảy kéo dài trên nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng. Người bệnh thường xuyên gặp tình trạng đi ngoài lỏng tái đi tái lại, kèm theo mệt mỏi, sụt cân, rối loạn hấp thu dinh dưỡng. Tiêu chảy mạn tính không thể điều trị dứt điểm bằng các biện pháp thông thường nếu không xác định rõ nguyên nhân, bởi đây có thể là dấu hiệu của các bệnh lý tiềm ẩn như rối loạn chức năng ruột, viêm ruột, nhiễm ký sinh trùng, không dung nạp thực phẩm hoặc bệnh lý chuyển hóa.

Nguyên nhân bị tiêu chảy kéo dài

Tiêu chảy kéo dài là tình trạng đi ngoài phân lỏng tái diễn nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần, gây mệt mỏi, sụt cân và rối loạn điện giải nếu không được xử trí đúng cách. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp dẫn đến tiêu chảy kéo dài mà người bệnh cần lưu ý.

Nhiễm khuẩn, virus và ký sinh trùng

Đây là nguyên nhân phổ biến hàng đầu. Các virus đường ruột như noro virus, rota virus thường lây qua đường tay - miệng, dễ bùng phát khi vệ sinh kém. Ngoài tiêu chảy, người bệnh có thể buồn nôn, nôn ói, mệt mỏi.

Bên cạnh đó, vi khuẩn và ký sinh trùng như E. coli, Salmonella, Shigella, Campylobacter, Giardia lamblia, Cryptosporidium… thường xâm nhập qua thực phẩm hoặc nước uống không đảm bảo vệ sinh. Trường hợp này, tiêu chảy có thể kèm sốt, đau bụng nhiều, thậm chí phân lẫn máu. Tiêu chảy du lịch là ví dụ điển hình. Ngoài ra, bơi lội tại ao hồ, sông suối ô nhiễm cũng làm tăng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng gây tiêu chảy kéo dài ở cả trẻ em và người lớn.

Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc có thể gây tiêu chảy kéo dài như thuốc kháng axit chứa magiê, thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc ung thư hoặc lạm dụng thuốc nhuận tràng.

Đặc biệt, tiêu chảy do kháng sinh khá thường gặp. Kháng sinh tiêu diệt cả vi khuẩn có lợi trong đường ruột, gây mất cân bằng hệ vi sinh, từ đó dẫn đến tiêu chảy kéo dài nếu không được bổ sung men vi sinh hoặc điều chỉnh kịp thời.

Không dung nạp thực phẩm

Không dung nạp thực phẩm xảy ra khi cơ thể khó tiêu hóa một thành phần nào đó, gây đau bụng, đầy hơi và tiêu chảy sau ăn. Phổ biến nhất là:

• Không dung nạp lactose: gặp khi uống sữa và các sản phẩm từ sữa.
• Không dung nạp fructose: có trong trái cây, nước ép, mật ong.
• Không dung nạp gluten: protein trong lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen.
• Nếu tiếp tục sử dụng thực phẩm “không hợp”, tình trạng tiêu chảy có thể kéo dài dai dẳng.

Các bệnh lý đường tiêu hóa

Tiêu chảy kéo dài, tái đi tái lại có thể là dấu hiệu của bệnh tiêu hóa mạn tính như hội chứng ruột kích thích, viêm loét đại tràng, bệnh Crohn hoặc loạn khuẩn đường ruột.

Với hội chứng ruột kích thích, phân thường không có máu, nội soi không phát hiện tổn thương, triệu chứng dễ bùng phát khi căng thẳng, lo âu. Ngược lại, viêm loét đại tràng và bệnh Crohn có thể gây tiêu chảy kèm đau bụng dữ dội, sốt và phân lẫn máu.

Nguyên nhân hiếm gặp khác

Trong một số trường hợp ít gặp, tiêu chảy kéo dài có thể liên quan đến rối loạn tuyến tụy (suy tụy, xơ nang) hoặc cường giáp, gây rối loạn hấp thu và tăng nhu động ruột.

Tóm lại, tiêu chảy kéo dài xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Khi tình trạng này kéo dài trên 2 tuần hoặc kèm dấu hiệu bất thường, người bệnh nên thăm khám sớm để xác định nguyên nhân và điều trị đúng hướng.

Tiêu chảy kéo dài khi nào cần đi khám?

Tiêu chảy kéo dài không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ như mất nước, rối loạn điện giải, suy dinh dưỡng và các bệnh lý tiêu hóa nghiêm trọng. Người bệnh không nên chủ quan, đặc biệt khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

Tiêu chảy kéo dài trên 14 ngày

Nếu tình trạng đi ngoài phân lỏng diễn ra liên tục hoặc tái phát nhiều lần trong hơn 2 tuần mà không cải thiện, đây được xem là tiêu chảy kéo dài và cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Số lần đi tiêu tăng nhiều trong ngày

Đi ngoài phân lỏng nhiều lần, khó kiểm soát, ảnh hưởng đến sinh hoạt và giấc ngủ là dấu hiệu cho thấy đường tiêu hóa đang gặp vấn đề nghiêm trọng.

Phân có máu, chất nhầy hoặc màu sắc bất thường

Sự xuất hiện của máu, nhầy, phân đen hoặc mùi tanh nặng có thể liên quan đến viêm loét ruột, nhiễm khuẩn hoặc tổn thương đường tiêu hóa.

Đau bụng dữ dội hoặc đau bụng kéo dài

Cơn đau quặn bụng liên tục, đau tăng dần hoặc đau không thuyên giảm sau khi đi tiêu là dấu hiệu cảnh báo cần được kiểm tra y tế.

Sốt, buồn nôn hoặc nôn nhiều

Tiêu chảy kèm sốt cao, nôn ói liên tục có thể gây mất nước nhanh, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Dấu hiệu mất nước và suy kiệt

Khát nhiều, khô miệng, da khô, tiểu ít, mệt mỏi, chóng mặt là những biểu hiện mất nước nghiêm trọng cần được can thiệp sớm.

Sụt cân không rõ nguyên nhân

Tiêu chảy kéo dài kèm giảm cân nhanh, chán ăn có thể là dấu hiệu của rối loạn hấp thu hoặc bệnh lý mạn tính đường ruột.

Tiêu chảy xảy ra ở đối tượng nguy cơ cao

Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền (tiểu đường, suy giảm miễn dịch) cần đi khám sớm khi bị tiêu chảy kéo dài.

Tiêu chảy không đáp ứng với điều trị thông thường

Nếu đã áp dụng các biện pháp bù nước, ăn uống hợp lý nhưng tình trạng không cải thiện, người bệnh không nên tự ý dùng thuốc kéo dài.

Tóm lại, khi tiêu chảy kéo dài kèm bất kỳ dấu hiệu bất thường nào nêu trên, việc đi khám sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân, điều trị kịp thời và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe.

Bị tiêu chảy kéo dài nên làm gì?

Tiêu chảy kéo dài không chỉ gây khó chịu mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng như mất nước, rối loạn điện giải, suy dinh dưỡng và nhiễm trùng nặng, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ và người sức khỏe yếu. Khi gặp tình trạng này, người bệnh cần xử trí đúng cách và kịp thời theo các nguyên tắc sau:

Chủ động đi khám sớm, không tự điều trị kéo dài

Khi tiêu chảy diễn ra dai dẳng, người bệnh không nên tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc dân gian. Việc thăm khám giúp bác sĩ xác định đúng nguyên nhân và đưa ra hướng điều trị phù hợp, tránh biến chứng nguy hiểm. Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 4 tháng tuổi, cần được đưa đi khám ngay khi có dấu hiệu tiêu chảy kéo dài.

Ưu tiên bù nước và điện giải

Nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong điều trị tiêu chảy kéo dài là điều chỉnh rối loạn nước - điện giải. Người bệnh cần được bù nước sớm để phòng ngừa mất nước và sốc.

Uống dung dịch ORS đúng cách, chia nhiều lần trong ngày.

Trường hợp không dung nạp hoặc không hấp thu được glucose, bác sĩ sẽ chỉ định truyền dịch tĩnh mạch cho đến khi cơ thể đáp ứng trở lại.

Đánh giá mức độ bệnh và xử trí ban đầu

Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng mất nước theo các phác đồ điều trị (A, B, C) để lựa chọn phương pháp bù dịch phù hợp. Với các ca nặng, quá trình xử trí ban đầu có thể phức tạp hơn và cần theo dõi sát tại cơ sở y tế.

Điều trị đặc hiệu theo nguyên nhân

Sau khi ổn định tình trạng chung, bác sĩ sẽ tiến hành xét nghiệm phân nhằm xác định nguyên nhân gây tiêu chảy kéo dài (vi khuẩn, ký sinh trùng, viêm ruột…). Dựa vào kết quả, bệnh nhân sẽ được chỉ định thuốc phù hợp, có thể bao gồm kháng sinh đường ruột, thuốc điều hòa nhu động ruột hoặc thuốc đặc trị cho bệnh lý nền.

Bổ sung vitamin và khoáng chất

Tiêu chảy kéo dài làm cơ thể mất nhiều vi chất quan trọng. Việc bổ sung vitamin và khoáng chất như kẽm, sắt, magne, folate, vitamin A… giúp tăng sức đề kháng, cải thiện khả năng hồi phục và rút ngắn thời gian bệnh.

Theo dõi sát diễn tiến bệnh

Người bệnh cần được theo dõi hằng ngày về cân nặng, thân nhiệt, lượng ăn uống, số lần và tính chất phân. Đối với trẻ em, việc theo dõi này đặc biệt quan trọng để đánh giá hiệu quả điều trị và quyết định thời điểm xuất viện an toàn.

Cách phòng ngừa tiêu chảy kéo dài

Tiêu chảy kéo dài có thể gây nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu không được phòng ngừa đúng cách. Chủ động xây dựng lối sống lành mạnh, đảm bảo vệ sinh ăn uống và chăm sóc sức khỏe hợp lý là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa tiêu chảy kéo dài cần được thực hiện thường xuyên:

Thực hiện ăn chín, uống sôi

Luôn đảm bảo thực phẩm được nấu chín kỹ và sử dụng nước đun sôi hoặc nước sạch đạt chuẩn. Tránh ăn các món tái, sống hoặc chưa được chế biến kỹ vì dễ nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng gây bệnh đường ruột.

Không sử dụng thực phẩm ôi thiu, mốc hỏng

Tuyệt đối không ăn thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng, đổi màu, mùi lạ. Những thực phẩm này có thể chứa vi khuẩn và độc tố gây ngộ độc thực phẩm và tiêu chảy kéo dài.

Kiểm tra nguồn gốc và chất lượng thực phẩm

Lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm dịch an toàn để tránh nguy cơ nhiễm các mầm bệnh từ động vật như cúm gia cầm hoặc các bệnh truyền nhiễm khác qua thực phẩm.

Hạn chế thực phẩm lên men, ngâm ủ lâu ngày

Các món lên men chua như dưa muối, cà muối, thực phẩm ngâm ủ lâu nếu không đảm bảo vệ sinh dễ gây rối loạn tiêu hóa. Cần sử dụng với lượng vừa phải và chọn sản phẩm đảm bảo an toàn.

Giữ vệ sinh cá nhân và dụng cụ ăn uống

Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Dụng cụ chế biến, bát đũa cần được rửa sạch, phơi khô để hạn chế vi khuẩn phát triển.

Nuôi con bằng sữa mẹ trong những tháng đầu

Với trẻ nhỏ, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng an toàn, giúp tăng cường miễn dịch và giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột – nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy kéo dài.

Đảm bảo vệ sinh ăn uống cho trẻ em

Thức ăn của trẻ cần được chế biến riêng, sạch sẽ, phù hợp với độ tuổi. Không cho trẻ ăn thức ăn để lâu hoặc không rõ nguồn gốc.

Tiêm phòng đầy đủ cho trẻ theo chương trình khuyến cáo

Việc tiêm chủng đầy đủ giúp trẻ phòng tránh nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể gây tiêu chảy kéo dài và biến chứng nặng.

Phát hiện và xử lý sớm ổ dịch tại cộng đồng

Khi địa phương xuất hiện các ca tiêu chảy cấp có dấu hiệu lan rộng, cần triển khai biện pháp kiểm soát kịp thời như vệ sinh môi trường, nguồn nước và tuyên truyền phòng bệnh cho người dân.

Tiêu chảy kéo dài không đơn thuần là rối loạn tiêu hóa thông thường mà có thể gây mất nước, suy dinh dưỡng và nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu kéo dài. Nhận biết sớm tình trạng này và đi khám đúng thời điểm là yếu tố quan trọng giúp xác định nguyên nhân và điều trị hiệu quả. Chủ động chăm sóc sức khỏe, theo dõi triệu chứng và thăm khám kịp thời chính là cách tốt nhất để phòng ngừa những rủi ro do tiêu chảy kéo dài gây ra.