Xét nghiệm acid uric máu là gì? Ý nghĩa, quy trình và giá

Nồng độ acid uric trong máu là một trong những chỉ số quan trọng giúp đánh giá tình trạng chuyển hóa purin và nguy cơ mắc các bệnh lý như gout, sỏi thận hay rối loạn chuyển hóa. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ xét nghiệm acid uric máu là gì, được thực hiện như thế nào và chi phí ra sao.

Xét nghiệm acid uric máu là gì?

Xét nghiệm acid uric máu là phương pháp cận lâm sàng dùng để đo nồng độ acid uric trong huyết tương. Acid uric là sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hóa purin, một hợp chất có trong thức ăn và tế bào của cơ thể. Sau khi được hình thành, acid uric được đào thải chủ yếu qua thận và một phần nhỏ qua đường tiêu hóa.

Xét nghiệm này đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tình trạng chuyển hóa purin, hỗ trợ phát hiện sớm các rối loạn như tăng acid uric máu, gout, nguy cơ hình thành sỏi thận, và trong một số trường hợp có thể liên quan đến các rối loạn chuyển hóa khác, bao gồm hội chứng chuyển hóa và bệnh lý tim mạch, dù mối liên hệ nhân quả vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu.

Nồng độ acid uric trong máu thấp hơn bình thường có thể do giảm tổng hợp purin, tăng đào thải qua thận (như khi dùng một số thuốc lợi tiểu, hóa trị), hoặc liên quan đến hội chứng Fanconi. Trường hợp acid uric thấp đơn độc thường không phải là biểu hiện của bệnh lý gan, trừ khi có kèm theo các dấu hiệu tổn thương gan rõ rệt trên lâm sàng và cận lâm sàng.

Xét nghiệm acid uric để làm gì?

Xét nghiệm acid uric được sử dụng trong nhiều trường hợp khác nhau nhằm bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa biến chứng. Cụ thể là:

Chẩn đoán bệnh gout

Xét nghiệm acid uric máu là xét nghiệm hỗ trợ quan trọng trong chẩn đoán gout, nhưng cần kết hợp với triệu chứng lâm sàng và đôi khi là xét nghiệm dịch khớp để xác định chắc chắn.

Theo dõi bệnh thận

Khi thận suy giảm khả năng lọc và bài tiết, acid uric có thể tăng cao, góp phần làm nặng thêm bệnh thận mãn tính và các rối loạn chuyển hóa liên quan. Xét nghiệm acid uric giúp cung cấp thông tin gián tiếp về khả năng đào thải purin của thận, nhưng không thay thế các chỉ số đánh giá chức năng thận chuẩn như creatinine hay eGFR.

Đánh giá nguy cơ sỏi thận

Nồng độ acid uric cao trong máu và nước tiểu có thể dẫn đến hình thành tinh thể acid uric trong đường tiết niệu. Xét nghiệm acid uric giúp phát hiện sớm nguy cơ sỏi thận, từ đó có biện pháp điều chỉnh chế độ ăn uống và điều trị phù hợp.

Theo dõi hiệu quả điều trị của thuốc hạ acid uric

Kết quả xét nghiệm acid uric giúp bác sĩ theo dõi hiệu quả điều trị và điều chỉnh liều thuốc hạ acid uric khi cần thiết. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để tư vấn chế độ ăn uống, sinh hoạt nhằm kiểm soát bệnh tốt hơn và hạn chế biến chứng lâu dài.

Kiểm tra sức khỏe định kỳ

Xét nghiệm acid uric máu nên được thực hiện định kỳ ở người có nguy cơ cao như béo phì, tiểu đường, tăng huyết áp hoặc tiền sử gout. Việc theo dõi thường xuyên giúp phát hiện sớm rối loạn chuyển hóa và chủ động phòng ngừa bệnh lý liên quan.

Chỉ số acid uric bình thường là bao nhiêu?

Chỉ số acid uric trong máu được xác định dựa trên giới tính và độ tuổi, vì mức acid uric có thể thay đổi theo từng nhóm người:

• Nam giới trưởng thành: Chỉ số acid uric khoảng 3,5 - 7,2 mg/dL (tương đương 202 - 416 μmol/L)
• Nữ giới trưởng thành: Chỉ số acid uric khoảng 2,6 - 6,0 mg/dL (tương đương 143 - 357 μmol/L)
• Trẻ em: Chỉ số acid uric 2,0 - 5,5 mg/dL (tùy tuổi và phòng xét nghiệm)

Giá trị bình thường của acid uric máu thay đổi tùy theo phòng xét nghiệm và nhóm đối tượng. Mức thường được chấp nhận là: nam giới trưởng thành 3,4 - 7,0 mg/dL, nữ giới 2,4 - 6,0 mg/dL. Giá trị > 6,8 mg/dL được xem là ngưỡng bão hòa urat và là yếu tố nguy cơ lắng đọng tinh thể.

Nếu nồng độ acid uric cao hơn mức bình thường, có thể tăng nguy cơ bệnh gout, sỏi thận, hoặc các vấn đề tim mạch. Ngược lại, acid uric thấp có thể liên quan đến rối loạn chuyển hóa hoặc chức năng thận suy giảm. Kết quả xét nghiệm acid uric máu cần được bác sĩ đánh giá cùng các triệu chứng lâm sàng để xác định tình trạng sức khỏe và quyết định phương án theo dõi hoặc điều trị.

Chỉ số acid uric bao nhiêu thì bị gút?

Tăng acid uric máu là yếu tố nguy cơ chính gây gout, nhưng không phải ai có acid uric cao cũng bị gout. Chẩn đoán gout cần dựa vào triệu chứng lâm sàng và có thể bao gồm xét nghiệm dịch khớp để phát hiện tinh thể urat.

Ngưỡng acid uric nguy cơ cao ở nam giới là trên 7 mg/dL (416 μmol/L). Ngưỡng nguy cơ cao ở nữ giới là trên 6 mg/dL (357 μmol/L). Tuy nhiên, không phải ai có acid uric cao cũng bị bệnh gút ngay lập tức. Chẩn đoán gout cần kết hợp triệu chứng lâm sàng, hình ảnh học và trong một số trường hợp là xét nghiệm dịch khớp.

Khi nào cần làm xét nghiệm axit uric máu?

Xét nghiệm acid uric máu cần được thực hiện khi có dấu hiệu hoặc nguy cơ bệnh liên quan đến tăng acid uric. Một số trường hợp nên làm xét nghiệm bao gồm:

• Người có đau nhức khớp tái phát, sưng đỏ, đặc biệt ở ngón chân cái, nghi ngờ gút.
• Người có tiền sử gia đình mắc gút hoặc tăng acid uric máu.
• Người bị sỏi thận hoặc rối loạn chức năng thận, vì acid uric cao có thể làm tăng nguy cơ sỏi urat.
• Người có bệnh lý chuyển hóa như béo phì, cao huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu.
• Khi đang sử dụng thuốc ảnh hưởng đến acid uric, ví dụ thuốc lợi tiểu, aspirin liều thấp, hoặc thuốc điều trị ung thư.

Xét nghiệm acid uric máu giúp phát hiện sớm tình trạng tăng acid uric, từ đó điều chỉnh chế độ ăn, lối sống và thuốc để phòng ngừa gút, sỏi thận và các biến chứng tim mạch, thận.

Quy trình xét nghiệm acid uric

Quy trình xét nghiệm acid uric máu được thực hiện theo các bước sau, nhằm đảm bảo kết quả chính xác:

• Chuẩn bị trước xét nghiệm: Mặc dù không luôn bắt buộc, nhưng nên nhịn ăn ít nhất 8 giờ và tránh thực phẩm giàu purin hoặc rượu trước khi xét nghiệm acid uric máu để đảm bảo kết quả chính xác hơn. Người bệnh cần thông báo với bác sĩ về các thuốc đang dùng, vì một số thuốc có thể ảnh hưởng đến kết quả.
• Lấy mẫu máu: Nhân viên y tế sẽ lấy một lượng máu tĩnh mạch, thường từ cánh tay, vào ống nghiệm chứa chất chống đông. Quá trình này nhanh, ít gây đau và hầu như không có rủi ro.
• Xét nghiệm trong phòng thí nghiệm: Mẫu máu được xử lý và phân tích bằng phương pháp sinh hóa để xác định nồng độ acid uric. Kết quả thường có trong vòng vài giờ đến 1 ngày tùy cơ sở y tế.
• Nhận kết quả và tư vấn: Bác sĩ sẽ giải thích chỉ số acid uric, so sánh với giá trị bình thường, đồng thời đưa ra khuyến nghị về chế độ ăn, lối sống hoặc điều trị nếu cần.

Cách đọc chỉ số xét nghiệm acid uric

Cách đọc chỉ số xét nghiệm acid uric dựa trên nồng độ trong máu so với mức bình thường ở nam giới là 3,5 - 7,2 mg/dL (208 - 428 µmol/L), còn ở nữ giới là 2,6 - 6,0 mg/dL (155 - 357 µmol/L).

• Nếu chỉ số xét nghiệm thấp hơn mức bình thường: Nguyên nhân có thể do chế độ ăn quá ít purin, bệnh lý gan hoặc thận, hoặc dùng thuốc lợi tiểu và cần đánh giá thêm các triệu chứng và xét nghiệm khác.
• Nếu chỉ số xét nghiệm cao hơn mức bình thường: Gợi ý nguy cơ tăng acid uric máu, là yếu tố chính gây bệnh gút hoặc sỏi thận. Chỉ số cao cần xem xét lại chế độ ăn, lối sống, và bác sĩ có thể chỉ định thuốc điều trị.
• Nếu chỉ số xét nghiệm bất thường: Luôn được đánh giá kết hợp triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh, và các xét nghiệm liên quan như creatinine, chức năng thận, hoặc xét nghiệm sỏi thận.

Xét nghiệm acid uric giá bao nhiêu?

Chi phí xét nghiệm acid uric máu có thể khác nhau tùy vào địa chỉ thực hiện, loại xét nghiệm và quy trình dịch vụ. Thông thường tại các phòng xét nghiệm dịch vụ, giá xét nghiệm acid uric dao động khoảng từ 100.000 - 300.000 đồng. Một số yếu tố ảnh hưởng tới chi phí xét nghiệm bao gồm:

• Cơ sở thực hiện: Bệnh viện công, bệnh viện tư, phòng khám đa khoa hay chuỗi xét nghiệm dịch vụ.
• Gói xét nghiệm: Xét nghiệm acid uric đơn lẻ thường rẻ hơn so với gói xét nghiệm tổng quát (kết hợp xét nghiệm men gan, creatinine, lipid…).
• Trang thiết bị và công nghệ: Phòng xét nghiệm đạt chuẩn quốc tế thường có chi phí cao hơn nhưng cho kết quả nhanh và độ tin cậy cao hơn.

Trước khi làm xét nghiệm, bạn nên liên hệ trực tiếp cơ sở y tế để hỏi giá chi tiết, hỏi xem có áp dụng bảo hiểm y tế hay ưu đãi hay không để chuẩn bị kinh phí phù hợp.

Cách phòng ngừa acid uric tăng cao

Để kiểm soát và phòng ngừa tăng acid uric máu, bạn có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Điều chỉnh chế độ ăn uống: Hạn chế thực phẩm giàu purin như nội tạng động vật, hải sản, thịt đỏ, nước dùng xương, một số loại cá như cá trích, cá cơm. Tăng cường tiêu thụ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, sữa ít béo trong các bữa ăn hàng ngày.
• Uống đủ nước: Uống 1,5 - 2 lít nước mỗi ngày giúp thận thải acid uric tốt hơn, giảm nguy cơ lắng đọng tinh thể urat.
• Kiểm soát cân nặng và vận động đều đặn: Giảm cân nếu thừa cân, duy trì thể lực với các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội hoặc yoga giúp cải thiện chuyển hóa acid uric.
• Hạn chế rượu bia và đồ uống có đường: Rượu bia và đồ uống ngọt có gas có thể làm tăng sản xuất acid uric và giảm đào thải qua thận nên cần hạn chế.
• Theo dõi sức khỏe định kỳ: Thường xuyên kiểm tra acid uric máu và chức năng thận là việc làm cần thiết, đặc biệt với người có tiền sử gia đình bị gút hoặc có bệnh lý chuyển hóa.

Xét nghiệm acid uric máu là công cụ quan trọng giúp đánh giá tình trạng chuyển hóa trong cơ thể, hỗ trợ chẩn đoán gout, theo dõi chức năng thận và phòng tránh bệnh sỏi thận hiệu quả. Việc thực hiện xét nghiệm đúng chỉ định, định kỳ và kết hợp tư vấn y tế sẽ giúp bạn chủ động kiểm soát sức khỏe, phát hiện sớm nguy cơ và hạn chế các biến chứng lâu dài.