8 biến chứng tay chân miệng cực kỳ nguy hiểm

Tay chân miệng không chỉ gây tổn thương da và niêm mạc, mà còn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến não, tim và phổi. Vì vậy, hiểu rõ 8 biến chứng tay chân miệng cực kỳ nguy hiểm sẽ giúp người chăm sóc chủ động theo dõi, can thiệp kịp thời và giảm thiểu rủi ro đáng tiếc.

Bệnh tay chân miệng có gây biến chứng không?

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus thường gặp ở trẻ nhỏ và có thể xuất hiện rải rác quanh năm tại hầu hết các địa phương. Tuy nhiên, vào những thời điểm giao mùa, đặc biệt khi thời tiết chuyển từ lạnh sang nóng, bệnh có xu hướng bùng phát mạnh và dễ lan rộng thành dịch. Trên thực tế, tay chân miệng thường gia tăng rõ rệt vào hai giai đoạn cao điểm trong năm là từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 12, khiến nhiều phụ huynh không khỏi lo lắng.

Về bản chất, phần lớn các trường hợp tay chân miệng diễn tiến nhẹ và có thể tự khỏi nếu được theo dõi, chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, bệnh vẫn có khả năng gây biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ nhỏ, trẻ có sức đề kháng kém hoặc không được phát hiện sớm. Nguy cơ biến chứng thường tăng cao khi trẻ có các biểu hiện như sốt cao liên tục, nôn ói nhiều, mệt lả, quấy khóc bất thường.

Các biến chứng của tay chân miệng thường liên quan đến hệ thần kinh, tim mạch và hô hấp, và có xu hướng xuất hiện sớm, phổ biến nhất trong khoảng ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 của bệnh, tức giai đoạn toàn phát. Những biến chứng nguy hiểm có thể gặp bao gồm viêm não, viêm màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Ngược lại, trong những trường hợp không xuất hiện biến chứng, trẻ thường hồi phục tốt, các triệu chứng thuyên giảm dần và có thể khỏi hoàn toàn sau 3–5 ngày kể từ giai đoạn toàn phát. Chính vì vậy, việc theo dõi sát diễn tiến bệnh, nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi khám kịp thời đóng vai trò then chốt trong việc phòng ngừa biến chứng và bảo vệ an toàn sức khỏe cho trẻ.

8 biến chứng tay chân miệng ở trẻ và người lớn

Bệnh tay chân miệng đa số diễn tiến nhẹ và có thể tự khỏi nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ nhỏ, trẻ sơ sinh hoặc người có hệ miễn dịch yếu. Các biến chứng có thể xuất hiện sớm chỉ sau vài ngày mắc bệnh hoặc xuất hiện muộn sau khi các triệu chứng ngoài da đã thuyên giảm. Dưới đây là 8 biến chứng tay chân miệng thường gặp, từ nhẹ đến nặng, mà người chăm sóc cần đặc biệt lưu ý.

Mất nước

Mất nước là biến chứng khá phổ biến, nhất là ở trẻ nhỏ. Khi virus gây bệnh làm xuất hiện các vết loét đau rát trong miệng và họng, trẻ thường ăn uống kém, bỏ bú hoặc uống ít nước. Nếu không được bù nước kịp thời, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu như môi khô, mắt trũng, tiểu ít, mệt mỏi, thậm chí rối loạn điện giải. Đây là yếu tố khiến bệnh dễ diễn tiến nặng hơn.

Loét ở miệng và cổ họng

Loét miệng, loét họng thường xuất hiện ở lưỡi, lợi, mặt trong má hoặc thành sau họng. Dù được xếp vào biến chứng nhẹ, tình trạng này gây đau nhiều, khiến trẻ biếng ăn kéo dài, làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng và mất nước, ảnh hưởng đến quá trình hồi phục.

Mất móng tay và móng chân

Mất móng (onychomadesis) hoặc ly móng (onycholysis) là biến chứng muộn có thể xuất hiện vài tuần sau khi trẻ khỏi tay chân miệng. Nguyên nhân là do phản ứng viêm và tác động của virus lên mầm móng, khiến quá trình hình thành móng bị gián đoạn. Tình trạng này thường không đau, móng mới sẽ mọc lại sau vài tuần nên phụ huynh không cần quá lo lắng, chỉ cần giữ vệ sinh và dinh dưỡng tốt cho trẻ.

Nhiễm trùng huyết ở trẻ sơ sinh

Ở trẻ sơ sinh, tay chân miệng có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết khi virus hoặc vi khuẩn bội nhiễm xâm nhập vào máu. Trẻ có thể biểu hiện sốt hoặc hạ thân nhiệt, bú kém, lừ đừ, tay chân lạnh, mạch nhanh, huyết áp tụt. Đây là biến chứng cực kỳ nguy hiểm, cần được điều trị hồi sức tích cực ngay lập tức.

Phù phổi

Phù phổi cấp là biến chứng nặng, thường liên quan đến nhiễm virus Enterovirus 71 (EV71). Tình trạng này xảy ra do rối loạn thần kinh trung ương làm tăng tính thấm mao mạch phổi, khiến dịch tràn vào phổi. Trẻ có thể khó thở đột ngột, tím tái, thở rên, ho bọt hồng, suy hô hấp và có nguy cơ tử vong rất cao nếu không cấp cứu kịp thời.

Viêm màng não

Viêm màng não xảy ra khi virus xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm màng bao quanh não và tủy sống. Trẻ thường sốt cao kéo dài, đau đầu dữ dội, nôn nhiều, quấy khóc liên tục, cứng gáy, sợ ánh sáng, có thể co giật hoặc rối loạn ý thức. Nếu không điều trị sớm, viêm màng não có thể để lại di chứng thần kinh lâu dài.

Viêm não

Viêm não là biến chứng hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm. Khi não bị viêm và phù nề, trẻ có thể sốt cao không hạ, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và nguy cơ tử vong cao. Biến chứng này tiến triển nhanh, đòi hỏi chẩn đoán và điều trị chuyên sâu tại bệnh viện.

Các biến chứng thần kinh khác

Ngoài viêm não và viêm màng não, tay chân miệng còn có thể gây liệt mềm cấp tính, viêm não thân não, rối loạn vận động, suy hô hấp do tổn thương thần kinh. Những biến chứng này không chỉ đe dọa tính mạng mà còn có thể ảnh hưởng lâu dài đến khả năng vận động và phát triển của trẻ.

Dấu hiệu bệnh tay chân miệng trở nặng

Phần lớn các trường hợp bệnh tay chân miệng diễn tiến nhẹ và có thể tự khỏi sau khoảng 7 - 10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có một tỷ lệ nhỏ người bệnh, đặc biệt là trẻ nhỏ có thể chuyển nặng rất nhanh, gây ra các biến chứng nguy hiểm về thần kinh, tim mạch và hô hấp. Điều đáng lo ngại là các dấu hiệu trở nặng đôi khi xuất hiện âm thầm và dễ bị bỏ qua. Vì vậy, nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo đóng vai trò then chốt giúp can thiệp kịp thời, giảm nguy cơ biến chứng nặng, thậm chí tử vong.

Dưới đây là những dấu hiệu bệnh tay chân miệng đang trở nặng, phụ huynh cần theo dõi sát và đưa trẻ đi khám ngay khi xuất hiện:

• Sốt cao kéo dài, khó hạ: Trẻ sốt trên 38,5°C liên tục hơn 48 giờ, không đáp ứng với thuốc hạ sốt dù đã dùng đúng liều và đúng cách. Đây là dấu hiệu cảnh báo sớm bệnh diễn tiến nặng.
• Quấy khóc bất thường, khó dỗ: Trẻ khó chịu, quấy khóc dai dẳng, đặc biệt về đêm; ngủ không sâu, hay thức giấc, khó trấn an. Tình trạng này có thể liên quan đến tổn thương hệ thần kinh.

• Giật mình liên tục: Trẻ giật mình nhiều lần ngay cả khi đang tỉnh táo hoặc nằm yên, tần suất tăng dần theo thời gian. Đây là dấu hiệu nghi ngờ nhiễm độc thần kinh, cần được theo dõi y tế.
• Thở nhanh, khó thở: Nhịp thở nhanh hơn bình thường, thở gấp, co kéo lồng ngực, cánh mũi phập phồng hoặc môi, đầu chi tím tái. Những biểu hiện này có thể cho thấy rối loạn hô hấp hoặc tim mạch.
• Rối loạn ý thức: Trẻ lơ mơ, ngủ gà gật, phản ứng chậm, khó đánh thức hoặc mất ý thức. Đây là dấu hiệu nguy hiểm, có thể liên quan đến biến chứng viêm não, cần cấp cứu ngay.
• Giảm lượng nước tiểu: Trẻ đi tiểu ít hơn bình thường, tã khô trong nhiều giờ, nước tiểu sẫm màu. Tình trạng này cho thấy nguy cơ mất nước, tụt huyết áp hoặc suy tuần hoàn.
• Biểu hiện thần kinh bất thường: Trẻ nôn ói nhiều, đi đứng loạng choạng, yếu tay chân, run rẩy, khó nuốt, co giật hoặc liệt mềm. Đây là các triệu chứng nặng, tuyệt đối không được chủ quan.

Khuyến cáo: Khi trẻ mắc tay chân miệng và xuất hiện chỉ một trong các dấu hiệu trên, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử trí kịp thời. Phát hiện sớm và can thiệp đúng lúc chính là yếu tố quyết định giúp bảo vệ an toàn sức khỏe và tính mạng cho trẻ.

Làm sao nhận biết dấu hiệu biến chứng tay chân miệng?

Nếu trẻ có một hoặc nhiều biểu hiện dưới đây, tình trạng được xem là cấp cứu y khoa, cần nhập viện ngay và theo dõi sát:

• Thở mệt, thở nhanh hoặc khó thở: Trẻ có biểu hiện hụt hơi, thở gấp, thở rên hoặc tím tái, cho thấy hệ hô hấp đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
• Khóc khan, khóc yếu: Tiếng khóc bất thường, không ra tiếng hoặc khóc yếu có thể liên quan đến suy kiệt hoặc tổn thương thần kinh.
• Da nổi bông, tay chân lạnh: Da xuất hiện các vân tím, bông tím, kèm theo lạnh tứ chi, cho thấy rối loạn tuần hoàn.
• Mạch nhanh bất thường: Nhịp tim tăng nhanh, không ổn định, là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm về tim mạch.
• Huyết áp cao hoặc biến động: Huyết áp tăng cao đột ngột hoặc thay đổi bất thường cho thấy bệnh đang diễn tiến nặng.

Khi trẻ mắc tay chân miệng và xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay, không tự ý điều trị hay chờ đợi tại nhà. Việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời là yếu tố quyết định giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm và bảo vệ an toàn tính mạng cho trẻ.

Cách phòng ngừa biến chứng tay chân miệng

Chủ động phòng ngừa ngay từ sớm đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ mắc bệnh cũng như ngăn chặn các biến chứng nặng ở trẻ.

Trước hết, trong thời điểm dịch bùng phát, phụ huynh nên hạn chế cho trẻ đến những nơi đông người như khu vui chơi, trung tâm thương mại, lớp học đông trẻ nhỏ hoặc các khu vực đang có ca bệnh. Đồng thời, cần tránh để trẻ tiếp xúc gần với người có dấu hiệu nghi ngờ mắc tay chân miệng như sốt, nổi mụn nước ở tay, chân, miệng. Việc cách ly sớm giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm và bùng phát dịch trong cộng đồng.

Bên cạnh đó, tăng cường sức đề kháng cho trẻ là yếu tố then chốt giúp cơ thể chống lại virus và hạn chế biến chứng. Phụ huynh nên xây dựng chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân đối các nhóm chất, bổ sung thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất như vitamin C, vitamin A, kẽm… để nâng cao miễn dịch. Trẻ cần được uống đủ nước, ngủ đủ giấc và duy trì thói quen sinh hoạt điều độ.

Ngoài chế độ ăn uống, việc khuyến khích trẻ vận động, vui chơi hợp lý cũng góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể và tăng cường khả năng chống bệnh. Các hoạt động thể chất nhẹ nhàng, phù hợp với độ tuổi giúp trẻ phát triển thể lực, tinh thần và hệ miễn dịch tốt hơn.

Cuối cùng, phụ huynh và người chăm sóc cần theo dõi sát tình trạng sức khỏe của trẻ mỗi ngày, đặc biệt trong mùa dịch. Khi phát hiện sớm các dấu hiệu nghi ngờ như sốt, nổi mụn nước, quấy khóc bất thường hay mệt mỏi, cần đưa trẻ đi khám kịp thời để được chẩn đoán và theo dõi đúng cách. Việc phát hiện sớm và xử trí kịp thời chính là chìa khóa quan trọng giúp phòng ngừa biến chứng tay chân miệng và bảo vệ an toàn sức khỏe cho trẻ.

Mặc dù tay chân miệng thường được xem là bệnh lành tính, nhưng các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra bất cứ lúc nào nếu người bệnh không được theo dõi và chăm sóc đúng cách. Việc nhận biết sớm 8 biến chứng tay chân miệng cực kỳ nguy hiểm không chỉ giúp phát hiện kịp thời những dấu hiệu bất thường, mà còn là yếu tố quyết định trong việc điều trị và tiên lượng bệnh. Bên cạnh phòng ngừa và chăm sóc tại nhà, khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nặng nào, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để được can thiệp sớm, góp phần bảo vệ sức khỏe và tính mạng.