Cơ thể sẽ ra sao nếu bị thừa kẽm?

Kẽm là vi chất thiết yếu giúp tăng cường miễn dịch, hỗ trợ làn da và tham gia vào nhiều hoạt động quan trọng của cơ thể. Tuy nhiên, không phải cứ bổ sung càng nhiều kẽm càng tốt. Việc sử dụng kẽm quá liều hoặc kéo dài trong thời gian dài có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe.

Thừa kẽm là gì? Khi nào được xem là thừa?

Thừa kẽm là tình trạng cơ thể hấp thu lượng kẽm vượt quá nhu cầu sử dụng và khả năng đào thải tự nhiên. Khi lượng kẽm nạp vào quá cao, cơ thể không kịp chuyển hóa và đào thải sẽ dẫn đến tích tụ, từ đó gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực cho sức khỏe.

Tình trạng này được chia thành hai dạng:

• Thừa kẽm cấp tính xảy ra trong thời gian ngắn khi cơ thể tiếp nhận liều kẽm cao đột ngột, thường do dùng thực phẩm bổ sung quá liều hoặc nhiễm độc từ môi trường.
• Thừa kẽm mãn tính xảy ra khi bổ sung kẽm vượt ngưỡng an toàn trong thời gian dài, khiến kẽm dư thừa tích lũy dần trong cơ thể, có thể gây rối loạn khoáng chất, vấn đề tiêu hóa và cảm giác mệt mỏi kéo dài.

Theo khuyến nghị của Viện Y học Hoa Kỳ (IOM), mức giới hạn an toàn (UL) cho tổng lượng kẽm từ thực phẩm và thực phẩm bổ sung là:

Trẻ 1 - 3 tuổi: 7 mg/ngày, trẻ 4 - 8 tuổi: 12 mg/ngày, người lớn: 40 mg/ngày.

Việc bổ sung vượt mức này, đặc biệt trong thời gian dài và không có chỉ định chuyên môn, có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và mất cân bằng vi chất.

Thừa kẽm có sao không? Hậu quả nếu không xử lý kịp thời

Thừa kẽm kéo dài không chỉ gây khó chịu tức thời mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Dưới đây là những hậu quả quan trọng bạn cần lưu ý:

Tăng nguy cơ thiếu hụt vi chất thiết yếu:

• Lượng kẽm quá cao có thể ức chế hấp thu đồng, sắt và canxi.
• Sự mất cân bằng khoáng chất này dễ dẫn đến thiếu máu, loãng xương và rối loạn chuyển hóa.
• Việc bổ sung kẽm quá mức trong thời gian dài có thể khiến cơ thể thiếu vi chất dù chế độ ăn vẫn đầy đủ.

Gây rối loạn chuyển hóa kéo dài:

• Thừa kẽm có thể làm mất cân bằng mỡ máu, đặc biệt là giảm cholesterol tốt (HDL).
• Tình trạng này làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và các rối loạn chuyển hóa khác nếu không được điều chỉnh sớm.

Làm suy giảm hệ miễn dịch:

• Trái với suy nghĩ phổ biến, kẽm quá nhiều có thể làm giảm chức năng bạch cầu.
• Hệ miễn dịch suy yếu khiến cơ thể dễ nhiễm trùng, lâu lành vết thương và giảm khả năng chống lại tác nhân gây bệnh.

Ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản nam giới:

• Thừa kẽm mạn tính có thể làm giảm testosterone, ảnh hưởng chất lượng tinh trùng.
• Điều này dẫn đến giảm khả năng sinh sản và ảnh hưởng sức khỏe sinh lý nam giới.

Tác động tiêu cực đến sự phát triển của trẻ:

• Ở trẻ em, dư thừa kẽm có thể ức chế tăng trưởng, làm chậm dậy thì.
• Tình trạng kéo dài còn ảnh hưởng đến phát triển thể chất và chiều cao.

Dấu hiệu cho thấy cơ thể đang thừa kẽm

Nếu bổ sung kẽm quá mức trong thời gian ngắn hoặc kéo dài, cơ thể có thể phát ra nhiều “tín hiệu cảnh báo”. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp bạn cần lưu ý:

Buồn nôn và nôn mửa:

Đây là biểu hiện phổ biến khi cơ thể tiếp nhận lượng kẽm quá cao. Nôn có thể giúp đào thải một phần kẽm dư thừa, nhưng không đủ để ngăn ngừa biến chứng. Nếu nghi ngờ dùng quá liều, bạn nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra và xử lý kịp thời.

Đau bụng và tiêu chảy:

Các triệu chứng rối loạn tiêu hóa thường xuất hiện cùng buồn nôn. Trong một số trường hợp nặng, tình trạng kích ứng ruột có thể dẫn đến viêm hoặc xuất huyết tiêu hóa. Ngộ độc kẽm đôi khi còn xảy ra do vô tình tiếp xúc với hóa chất chứa kẽm trong sản phẩm gia dụng.

Triệu chứng giống cảm cúm:

Sử dụng quá nhiều kẽm có thể gây sốt nhẹ, ớn lạnh, ho, đau đầu và mệt mỏi. Những dấu hiệu này dễ nhầm với cảm cúm thông thường, vì vậy cần khai báo đầy đủ tiền sử dùng thực phẩm bổ sung khi đi khám.

Thay đổi vị giác và hơi thở có mùi kim loại:

Dư kẽm có thể làm rối loạn vị giác, khiến bạn cảm nhận mùi vị kim loại trong miệng hoặc hơi thở có mùi bất thường.

Dễ nhiễm trùng hơn:

Mặc dù kẽm hỗ trợ miễn dịch, nhưng quá nhiều kẽm lại có thể làm suy giảm phản ứng miễn dịch, khiến cơ thể dễ mắc bệnh và lâu hồi phục hơn.

Thừa kẽm cấp tính và thừa kẽm mạn tính khác nhau thế nào?

Thừa kẽm xảy ra khi cơ thể hấp thu lượng kẽm vượt quá nhu cầu và khả năng đào thải tự nhiên, khiến vi chất này tích tụ và gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Tình trạng này được chia thành hai dạng chính với đặc điểm khác nhau:

Thừa kẽm cấp tính

Thừa kẽm cấp tính xảy ra trong thời gian ngắn khi cơ thể hấp thu lượng kẽm rất cao trong một lần hoặc vài ngày liên tiếp.

• Nguyên nhân thường gặp: Dùng thực phẩm bổ sung quá liều, uống nhầm liều cao hoặc nhiễm độc từ môi trường.
• Triệu chứng xuất hiện sớm: Buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, đau đầu hoặc chóng mặt.
• Nếu xử lý kịp thời, tình trạng này thường có thể cải thiện nhanh và ít để lại hậu quả lâu dài.

Thừa kẽm mạn tính

• Thừa kẽm mạn tính xảy ra khi bổ sung kẽm vượt ngưỡng an toàn trong thời gian dài mà không nhận ra. Lượng kẽm dư thừa tích tụ dần vì cơ thể không đào thải kịp.
• Hậu quả thường nghiêm trọng hơn: Rối loạn khoáng chất, rối loạn tiêu hóa kéo dài, mệt mỏi, suy giảm miễn dịch và ảnh hưởng chuyển hóa.
• Thừa kẽm mạn tính là dạng nguy hiểm vì diễn ra âm thầm, khó nhận biết ở giai đoạn đầu.

Nhận biết sự khác biệt giữa hai dạng này giúp bạn bổ sung kẽm đúng cách và phòng tránh rủi ro cho sức khỏe.

Cách bổ sung kẽm an toàn, tránh bị thừa

Để tận dụng lợi ích của kẽm mà không gặp nguy cơ dư thừa, bạn nên bổ sung đúng nhu cầu và ưu tiên nguồn kẽm từ thực phẩm tự nhiên.

Nhu cầu kẽm theo độ tuổi:

• Trẻ dưới 5 tháng: Khoảng 2,8 mg/ngày.
• Trẻ 6 - 24 tháng: Khoảng 4,1 mg/ngày.
• Trẻ 3 - 5 tuổi: Khoảng 4,8 mg/ngày.
• Trẻ 6 - 9 tuổi: Khoảng 5,6 mg/ngày.
• Thanh thiếu niên: Nữ ~7,2 mg/ngày, nam ~8,6 mg/ngày.

Ưu tiên kẽm từ thực phẩm tự nhiên:

• Nguồn thực phẩm giàu kẽm nhất: Hàu, sò, ngao, trai.
• Thực phẩm giàu kẽm khác: Thịt bò, thịt heo, cừu, trứng, sữa.
• Nhóm thực vật: Hạt bí, hạt điều, đậu, ngũ cốc nguyên cám (hàm lượng thấp hơn).
• Kẽm từ động vật có giá trị sinh học cao và dễ hấp thu hơn.

Trẻ sơ sinh nên bú mẹ hoàn toàn:

• Kẽm trong sữa mẹ dễ hấp thu hơn sữa bò.
• 3 tháng đầu sau sinh, mẹ mất khoảng 1,4 mg kẽm/ngày qua sữa và cần tăng cường ăn thực phẩm giàu kẽm.

Nhu cầu kẽm tăng ở tuổi dậy thì và nam giới trưởng thành:

• Tuổi dậy thì cần thêm khoảng 0,5 mg/ngày do tăng trưởng nhanh.
• Nam giới mất khoảng 5 mg kẽm/lần xuất tinh và cần bổ sung đủ qua chế độ ăn.

Tăng khả năng hấp thu kẽm đúng cách:

• Vitamin C hỗ trợ hấp thu kẽm tốt hơn.
• Không cần tránh thực phẩm giàu phytate, chỉ cần cân bằng với thực phẩm động vật.
• Bổ sung kẽm thông minh là kết hợp chế độ ăn đa dạng, ưu tiên nguồn tự nhiên và chỉ dùng thực phẩm bổ sung khi thật sự cần thiết.

Hy vọng qua nội dung bài viết bạn đã có thêm thông tin về thừa kẽm có sao không​. Thừa kẽm không chỉ gây rối loạn tiêu hóa mà còn ảnh hưởng lâu dài đến miễn dịch, chuyển hóa và sức khỏe sinh sản. Vì vậy, hãy bổ sung kẽm đúng nhu cầu, ưu tiên nguồn thực phẩm tự nhiên và tham khảo ý kiến nhân viên y tế khi cần dùng thực phẩm bổ sung nhé!