Gan nhiễm mỡ có di truyền không? Đối tượng nào có nguy cơ cao?

Gan nhiễm mỡ không chỉ liên quan đến chế độ ăn uống, cân nặng hay thói quen sinh hoạt mà còn có thể chịu ảnh hưởng từ yếu tố di truyền. Một số đặc điểm gen có thể khiến một người dễ tích tụ mỡ trong gan hơn những người khác. Tuy nhiên, nguy cơ mắc bệnh còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố chuyển hóa và lối sống.

Gan nhiễm mỡ có di truyền không?

Gan nhiễm mỡ có thể chịu ảnh hưởng của yếu tố di truyền, nhưng không nên hiểu rằng đây là bệnh di truyền theo nghĩa cứ cha mẹ mắc bệnh thì con chắc chắn sẽ mắc. Một số biến thể gen có thể làm thay đổi cách cơ thể chuyển hóa và tích trữ chất béo, từ đó khiến một số người có nguy cơ tích tụ mỡ trong gan cao hơn.

Điều quan trọng là phân biệt giữa bệnh di truyền và yếu tố di truyền làm tăng nguy cơ. Với gan nhiễm mỡ, gen thường đóng vai trò tạo nên khuynh hướng dễ mắc bệnh hơn, thay vì quyết định hoàn toàn việc bệnh có xuất hiện hay không. Vì vậy, trong cùng một gia đình, có người mắc gan nhiễm mỡ nhưng những thành viên khác có thể không mắc hoặc có mức độ bệnh khác nhau.

Nguy cơ gan nhiễm mỡ thường là kết quả của sự tương tác giữa di truyền, chuyển hóa và lối sống. Khuynh hướng di truyền có thể kết hợp với các yếu tố như thừa cân, chế độ ăn không phù hợp, ít vận động và những bất thường về chuyển hóa để thúc đẩy tình trạng tích tụ mỡ tại gan. Ngược lại, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên và xây dựng chế độ ăn cân bằng có thể góp phần kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi.

Do đó, có người thân mắc gan nhiễm mỡ không đồng nghĩa một người chắc chắn sẽ mắc bệnh, nhưng tiền sử gia đình là thông tin đáng lưu ý khi đánh giá nguy cơ sức khỏe.

Vì sao yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến nguy cơ gan nhiễm mỡ?

Yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến nguy cơ gan nhiễm mỡ vì gen tham gia điều hòa nhiều quá trình liên quan đến chuyển hóa, vận chuyển và lưu trữ chất béo trong gan. Một số biến thể gen có thể khiến cơ thể xử lý lipid khác biệt, từ đó tạo khuynh hướng tích tụ triglyceride trong tế bào gan nhiều hơn.

Trong số các gen được nghiên cứu về gan nhiễm mỡ, PNPLA3 là một ví dụ nổi bật. Một số biến thể của gen này có liên quan đến lượng mỡ trong gan cao hơn và nguy cơ tổn thương gan tiến triển. Bên cạnh đó, các gen như TM6SF2 cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa lipid tại gan. Tuy nhiên, mang biến thể gen liên quan không đồng nghĩa một người chắc chắn sẽ mắc gan nhiễm mỡ.

Trên thực tế, nguy cơ bệnh thường hình thành từ sự tương tác giữa khuynh hướng di truyền và các yếu tố chuyển hóa, môi trường, lối sống. Chẳng hạn, ở người có yếu tố nhạy cảm về di truyền, tình trạng thừa cân, chế độ ăn dư thừa năng lượng, ít vận động hoặc các rối loạn chuyển hóa có thể góp phần làm nguy cơ tích tụ mỡ trong gan trở nên rõ rệt hơn.

Đối tượng nào có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ cao hơn?

Gan nhiễm mỡ có thể gặp ở nhiều đối tượng, tuy nhiên nguy cơ không giống nhau ở tất cả mọi người. Một số đặc điểm về cân nặng, chuyển hóa, lối sống và tiền sử gia đình có thể khiến khả năng tích tụ mỡ trong gan cao hơn. Những nhóm cần lưu ý bao gồm:

Người thừa cân, béo phì

Thừa cân và béo phì là những yếu tố nguy cơ quan trọng của gan nhiễm mỡ. Khi cơ thể tích trữ quá nhiều chất béo, lượng axit béo đưa đến gan có thể tăng lên, góp phần làm triglyceride tích tụ trong tế bào gan. Đặc biệt, tình trạng tích tụ mỡ vùng bụng thường đi kèm các bất thường chuyển hóa có liên quan đến gan nhiễm mỡ.

Người có rối loạn chuyển hóa

Những người mắc đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu hoặc có tình trạng kháng insulin thường có nguy cơ gan nhiễm mỡ cao hơn. Các bất thường chuyển hóa này có thể làm thay đổi cách cơ thể sử dụng và lưu trữ chất béo, qua đó thúc đẩy sự tích tụ mỡ tại gan.

Người ít vận động và có chế độ ăn chưa hợp lý

Lối sống ít vận động kết hợp với chế độ ăn thường xuyên dư thừa năng lượng có thể làm tăng cân và tích tụ mỡ trong cơ thể. Thói quen tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu năng lượng, đường bổ sung hoặc chất béo không có lợi cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.

Người có tiền sử gia đình mắc gan nhiễm mỡ

Người có cha mẹ hoặc thành viên trong gia đình mắc gan nhiễm mỡ có thể có nguy cơ cao hơn do chia sẻ cả yếu tố di truyền và môi trường sống. Tuy nhiên, tiền sử gia đình không đồng nghĩa một người chắc chắn sẽ mắc bệnh. Cân nặng, tình trạng chuyển hóa, chế độ ăn và mức độ vận động vẫn đóng vai trò quan trọng đối với nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ.

Như vậy, với câu hỏi “gan nhiễm mỡ có di truyền không”, yếu tố di truyền có thể góp phần làm tăng nguy cơ nhưng không quyết định hoàn toàn khả năng mắc bệnh. Sự tích tụ mỡ trong gan còn chịu tác động của tình trạng chuyển hóa, cân nặng, chế độ ăn uống và mức độ vận động. Vì vậy, ngay cả khi gia đình có người mắc gan nhiễm mỡ, mỗi người vẫn có thể chủ động xây dựng lối sống lành mạnh, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và theo dõi sức khỏe định kỳ để bảo vệ chức năng gan.