Mắm tôm làm từ gì? Ai không nên ăn mắm tôm?

Không thể phủ nhận rằng mắm tôm là gia vị không thể thiếu đối với nhiều món ăn truyền thống Việt Nam. Tuy nhiên, do có mùi vị khá mạnh và được tạo ra từ quá trình lên men tự nhiên, mắm tôm thường khiến nhiều người e ngại về nguồn gốc nguyên liệu, cách chế biến cũng như mức độ an toàn đối với sức khỏe.

Mắm tôm làm từ gì?

Mắm tôm là sản phẩm lên men truyền thống được làm chủ yếu từ tôm biển nhỏ (còn gọi là con moi, con ruốc) và muối biển. Đây là hai nguyên liệu cốt lõi quyết định chất lượng và độ an toàn của mắm tôm.

Thành phần chính của mắm tôm

Mắm tôm được tạo nên từ hai thành phần chính:

• Tôm biển (ruốc/moi): Là loại tôm nhỏ sống ở vùng biển, có tên khoa học phổ biến là Acetes indicus hoặc Acetes japonicus. Loại tôm này giàu protein, canxi, khoáng chất và các acid amin tự nhiên.
• Muối biển: Muối không chỉ tạo vị mặn mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc ức chế vi khuẩn gây hại, giúp quá trình lên men diễn ra an toàn.

Quy trình lên men mắm tôm

Sau khi được đánh bắt, tôm biển sẽ được làm sạch, trộn đều với muối theo tỷ lệ truyền thống và đem ủ trong thời gian dài (thường trên 6 tháng).

Trong quá trình ủ:

• Protein trong tôm được enzyme và vi sinh vật phân giải thành acid amin, đây chính là nguồn tạo nên mùi vị đặc trưng của mắm tôm.
• Song song đó, một phần protein có thể phân giải thành các hợp chất amin và sulfur, góp phần tạo mùi mạnh đặc trưng mà nhiều người cảm nhận là “nồng”.

Mắm tôm đạt chất lượng tốt thường có:

• Màu tím hồng hoặc đỏ nâu trong.
• Mùi đặc trưng nhưng không hôi.
• Kết cấu sánh, không lợn cợn hay vón cục.

Phân biệt mắm tôm và mắm ruốc

Dù nguyên liệu tương tự, nhưng mắm ruốc thường được xay nhuyễn, vắt bớt nước và phơi nắng ban đầu, còn mắm tôm chủ yếu dựa vào quá trình lên men tự nhiên dài ngày. Chính sự khác biệt này khiến mắm tôm có mùi vị mạnh hơn và hàm lượng đạm cao hơn.

Ăn mắm tôm có an toàn cho sức khỏe không?

Trên thực tế, mắm tôm vẫn có thể mang lại một số lợi ích cho cơ thể nếu được sử dụng đúng cách, với lượng phù hợp và có nguồn gốc đảm bảo an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, nếu tiêu thụ quá nhiều hoặc lựa chọn mắm tôm kém chất lượng, nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe là điều không thể bỏ qua.

Giá trị dinh dưỡng của mắm tôm

Mắm tôm là sản phẩm lên men từ tôm biển nên chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho cơ thể, bao gồm:

• Protein và acid amin: Giúp hỗ trợ xây dựng cơ bắp, duy trì các hoạt động trao đổi chất và cung cấp năng lượng cho cơ thể.
• Khoáng chất như canxi, sắt, kẽm: Góp phần giúp xương chắc khỏe, hỗ trợ hệ miễn dịch và quá trình tạo máu.
• Vi sinh vật có lợi (khi lên men đúng quy trình): Giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ tiêu hóa và tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng.

Những rủi ro khi ăn mắm tôm không đúng cách

Bên cạnh lợi ích, mắm tôm cũng tiềm ẩn một số rủi ro đối với sức khỏe nếu sử dụng không hợp lý:

• Hàm lượng muối cao: Ăn mắm tôm thường xuyên hoặc với số lượng lớn có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và ảnh hưởng đến tim mạch.
• Nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc đạm thối: Xảy ra khi mắm tôm không được sản xuất, lên men hoặc bảo quản đúng quy trình vệ sinh an toàn thực phẩm.
• Kích ứng hệ tiêu hóa: Với những người có dạ dày yếu, mắm tôm có thể gây đầy bụng, khó tiêu hoặc cảm giác khó chịu do mùi nồng và độ mặn cao.

Ai nên hạn chế ăn mắm tôm?

Mặc dù mắm tôm là gia vị quen thuộc trong ẩm thực Việt, không phải ai cũng phù hợp để ăn mắm tôm thường xuyên. Do đặc tính lên men mạnh và hàm lượng muối cao, một số nhóm đối tượng dưới đây nên hạn chế hoặc tránh sử dụng mắm tôm để đảm bảo an toàn cho sức khỏe.

Người mắc bệnh dạ dày, tiêu hóa kém

Với vị mặn đậm và mùi đặc trưng, mắm tôm dễ kích thích niêm mạc dạ dày. Đối với người bị viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày - thực quản hoặc thường xuyên rối loạn tiêu hóa, việc ăn mắm tôm có thể gây khó chịu cho hệ tiêu hóa, dẫn đến đau bụng, đầy hơi và cảm giác ợ nóng.

Phụ nữ mang thai

Trong thai kỳ, hệ miễn dịch và hệ tiêu hóa của phụ nữ trở nên nhạy cảm hơn. Nếu mắm tôm không được sản xuất và bảo quản đúng quy trình vệ sinh an toàn thực phẩm, nguy cơ nhiễm khuẩn có thể xảy ra, ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Vì vậy, phụ nữ mang thai nên hạn chế ăn mắm tôm.

Người bị tăng huyết áp, bệnh tim mạch

Mắm tôm chứa lượng muối khá cao. Việc ăn mắm tôm thường xuyên có thể gây giữ nước trong cơ thể, làm tăng huyết áp và tạo áp lực lên tim mạch. Những người đang mắc bệnh tăng huyết áp, suy tim hoặc có tiền sử bệnh tim mạch nên hạn chế sử dụng để tránh làm bệnh tiến triển nặng hơn.

Người bị gout hoặc rối loạn chuyển hóa đạm

Mắm tôm chứa lượng đạm và purin ở mức khá cao. Khi tiêu thụ nhiều, purin sẽ chuyển hóa thành acid uric trong máu, làm tăng nguy cơ bùng phát cơn gout. Do đó, người bị gout hoặc có rối loạn chuyển hóa đạm không nên ăn mắm tôm thường xuyên.

Trẻ nhỏ

Hệ tiêu hóa của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn thiện, dễ bị ảnh hưởng bởi các thực phẩm lên men mạnh và chứa nhiều muối. Việc cho trẻ ăn mắm tôm có thể gây rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng đến chức năng thận và vị giác. Vì vậy, mắm tôm không phải là thực phẩm phù hợp cho trẻ nhỏ.

Qua bài viết trên, Nhà thuốc Long Châu đã giải đáp chi tiết thắc mắc mắm tôm làm từ gì. Để bảo vệ sức khỏe, hãy lựa chọn mắm tôm có nguồn gốc rõ ràng, sử dụng với lượng vừa phải và kết hợp cùng chế độ ăn uống cân bằng. Điều này không chỉ giúp bạn thưởng thức trọn vẹn hương vị ẩm thực Việt mà còn đảm bảo an toàn cho sức khỏe lâu dài.