OCD có phải bệnh tâm thần không? Ảnh hưởng gì đến cuộc sống?

OCD có phải tâm thần không là câu hỏi khiến nhiều người băn khoăn khi nghe đến rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Thực tế, OCD là một tình trạng sức khỏe tâm thần đã được y học công nhận, có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của người mắc.

Liệu OCD có phải bệnh tâm thần không?

Dưới góc độ khoa học, OCD là một rối loạn tâm thần đã được công nhận chính thức trong y học hiện đại.

OCD là viết tắt của Obsessive-Compulsive Disorder (rối loạn ám ảnh cưỡng chế). Trong y khoa, khái niệm “rối loạn tâm thần” dùng để chỉ các tình trạng ảnh hưởng đến suy nghĩ, cảm xúc, hành vi và khả năng hoạt động thường ngày của một người. Những rối loạn này không phải do yếu đuối hay thiếu ý chí, mà xuất phát từ sự tương tác phức tạp giữa yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường xã hội - tương tự như các bệnh lý về thể chất.

Trong các hệ thống phân loại bệnh quốc tế, OCD được xếp vào nhóm rối loạn liên quan đến ám ảnh và cưỡng chế. Cụ thể, trong DSM-5 của Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ và ICD-11 của Tổ chức Y tế Thế giới, OCD được xác định là một rối loạn sức khỏe tâm thần cần được chẩn đoán và điều trị chuyên môn.

Vì vậy, trả lời cho câu hỏi OCD có phải một dạng bệnh tâm thần không thì câu trả lời là có. Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhấn mạnh là đây là một tình trạng có thể điều trị và kiểm soát được nếu được hỗ trợ đúng cách.

Hiểu đúng về OCD

Để làm rõ hơn việc OCD có phải tâm thần không cần hiểu bản chất của dạng rối loạn này cũng như các biểu hiện đặc trưng. Khi hiểu đúng sẽ tránh được sự kỳ thị và có thái độ cảm thông hơn với người mắc.

OCD là gì?

OCD là một rối loạn được đặc trưng bởi hai thành phần chính là ám ảnh (obsessions) và cưỡng chế (compulsions). Hai yếu tố này thường xuất hiện song song và tạo thành một vòng lặp khó kiểm soát đối với người bệnh.

Ám ảnh là những suy nghĩ, hình ảnh hoặc thôi thúc lặp đi lặp lại, không mong muốn và gây lo âu mạnh. Người mắc bệnh thường nhận ra những suy nghĩ này là vô lý hoặc quá mức nhưng họ không thể tự ý dừng lại. Chính sự bất lực trước những suy nghĩ đó khiến họ rơi vào trạng thái căng thẳng lâu dài.

Trong khi đó cưỡng chế là những hành vi lặp đi lặp lại hoặc nghi thức tinh thần mà người bệnh cảm thấy buộc phải thực hiện nhằm giảm bớt lo âu do ám ảnh gây ra. Dù hành vi này có thể tạm thời giúp họ cảm thấy nhẹ nhõm nhưng về lâu dài lại củng cố vòng lặp bệnh lý. Thông thường, các ám ảnh và cưỡng chế chiếm hơn một giờ mỗi ngày, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, học tập, công việc và các mối quan hệ xã hội.

Các loại ám ảnh và cưỡng chế phổ biến

OCD có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Dù nội dung ám ảnh thay đổi tùy từng người nhưng vẫn có những nhóm triệu chứng thường gặp.

• Ám ảnh về sự sạch sẽ và cưỡng chế rửa tay/lau dọn: Người bệnh lo sợ bị nhiễm khuẩn, vi trùng hoặc bị ô nhiễm. Điều này khiến họ rửa tay nhiều lần trong ngày, tắm rửa kéo dài hoặc liên tục lau dọn đồ vật dù không cần thiết.
• Ám ảnh về trật tự và cưỡng chế sắp xếp: Một số người có nhu cầu mọi thứ phải cân đối, hoàn hảo hoặc đúng vị trí nhất định. Họ có thể mất rất nhiều thời gian để chỉnh sửa, sắp xếp đồ vật cho đến khi cảm thấy “đúng”.
• Ám ảnh nghi ngờ và cưỡng chế kiểm tra: Người mắc OCD có thể liên tục lo lắng mình đã quên khóa cửa, tắt bếp hay tắt điện. Họ kiểm tra đi kiểm tra lại nhiều lần, dù biết rằng mình đã làm rồi.
• Ám ảnh về suy nghĩ xâm nhập: Đây là những suy nghĩ không mong muốn liên quan đến tôn giáo, tình dục hoặc gây hại. Người bệnh thường cảm thấy tội lỗi hoặc sợ hãi và cố gắng “trung hòa” bằng cách lặp lại một câu nói, cầu nguyện hoặc thực hiện một nghi thức nào đó.
• Ám ảnh tích trữ và cưỡng chế không vứt bỏ: Người mắc có nhu cầu giữ lại mọi thứ vì sợ sẽ cần đến trong tương lai. Điều này dẫn đến tích trữ đồ đạc quá mức và khó khăn trong việc loại bỏ vật dụng không cần thiết.

OCD có ảnh hưởng đến cuộc sống không?

OCD không chỉ là sự khó chịu thoáng qua mà có thể tác động sâu rộng đến nhiều khía cạnh của cuộc sống. Khi các triệu chứng kéo dài và không được điều trị, chất lượng sống của người bệnh có thể suy giảm đáng kể. Dưới đây là những ảnh hưởng phổ biến của OCD:

• Học tập và công việc: Ám ảnh và cưỡng chế tiêu tốn nhiều thời gian và năng lượng, khiến người bệnh khó tập trung, giảm hiệu suất làm việc hoặc học tập.
• Mối quan hệ xã hội và gia đình: Các hành vi cưỡng chế lặp đi lặp lại hoặc nội dung ám ảnh khó hiểu có thể gây căng thẳng trong gia đình. Người bệnh dễ bị hiểu lầm, cảm thấy xấu hổ và dần thu mình khỏi các mối quan hệ.
• Sức khỏe thể chất: Một số hành vi như rửa tay quá mức có thể gây tổn thương da, viêm nhiễm. Việc bị cưỡng chế vào ban đêm cũng có thể dẫn đến thiếu ngủ, mệt mỏi kéo dài.
• Sức khỏe tinh thần: Người mắc OCD có nguy cơ cao đồng thời gặp các rối loạn khác như trầm cảm, rối loạn lo âu lan tỏa hoặc rối loạn hoảng sợ,...
• Giảm chất lượng cuộc sống: Sự căng thẳng, mệt mỏi và cảm giác mất kiểm soát kéo dài có thể khiến người bệnh cảm thấy tuyệt vọng, tự ti và giảm niềm vui trong cuộc sống.

Người bị OCD có phải bệnh tâm thần không? Câu trả lời là có theo phân loại chính thức của y học quốc tế. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là người mắc OCD “nguy hiểm” hay “mất kiểm soát hoàn toàn” vì đây là một rối loạn sức khỏe tâm thần có thể được chẩn đoán và cải thiện bằng trị liệu tâm lý, thuốc hoặc kết hợp cả hai.