Ý nghĩa của các chỉ số điện giải đồ? Vì sao cần thực hiện xét nghiệm điện giải đồ?

Điện giải đồ là một xét nghiệm quan trọng, giúp đánh giá sự cân bằng các ion thiết yếu trong cơ thể. Thông qua kết quả điện giải đồ, bác sĩ có thể nhận biết sớm những rối loạn liên quan đến chuyển hóa, tim mạch hoặc thận. Việc hiểu đúng vai trò của xét nghiệm này góp phần hỗ trợ chẩn đoán và điều trị hiệu quả.

Tại sao xét nghiệm điện giải đồ lại cần thiết?

Xét nghiệm điện giải đồ đóng vai trò quan trọng trong các chương trình kiểm tra sức khỏe, giúp đánh giá toàn diện tình trạng hoạt động của cơ thể. Thông qua kết quả xét nghiệm, bác sĩ có thể theo dõi nhiều chức năng sinh lý và phát hiện sớm những rối loạn tiềm ẩn. Cụ thể, xét nghiệm điện giải đồ mang lại những giá trị sau:

• Giám sát và kiểm tra chức năng thận.
• Hỗ trợ kiểm soát chức năng gan.
• Kiểm tra tình trạng bù nước và dinh dưỡng, đặc biệt khi nghi ngờ mất nước hoặc suy dinh dưỡng.
• Đánh giá nồng độ các chất điện giải quan trọng đối với tim mạch như kali, magie, canxi…
• Kiểm tra các điện giải liên quan đến hoạt động của não bộ, điển hình là natri.
• Theo dõi đường huyết và sự thay đổi điện giải ở người mắc bệnh đái tháo đường.
• Tìm nguyên nhân của các triệu chứng như mệt mỏi, suy nhược, chán ăn, hoa mắt, chóng mặt…
• Hỗ trợ chẩn đoán một số bệnh lý cụ thể như rối loạn nội tiết, bệnh gan hoặc bệnh thận.

Ngoài ra, xét nghiệm điện giải đồ còn được sử dụng để theo dõi ảnh hưởng của một số nhóm thuốc đến chức năng thận và sự cân bằng điện giải trong cơ thể, bao gồm:

• Nhóm thuốc lợi tiểu: Bumetanide, Hydrochlorothiazide, Chlorthalidone.
• Thuốc điều trị rối loạn nhịp tim: Amiodarone, Digoxin, Procainamide.
• Thuốc điều trị tăng huyết áp: Thuốc ức chế men chuyển (ACE), thuốc chẹn thụ thể angiotensin (ARB)…
• Thuốc chống động kinh: Primidone, axit valproic…
• Thuốc kháng nấm.
• Các liệu pháp điều trị ung thư hoặc viêm khớp dạng thấp.

Các chỉ số điện giải đồ phản ánh điều gì?

Các chỉ số trong điện giải đồ phản ánh trực tiếp tình trạng cân bằng điện giải và hoạt động sinh lý của cơ thể. Việc phân tích từng chỉ số giúp bác sĩ xác định hướng chẩn đoán, theo dõi tiến triển bệnh cũng như đánh giá hiệu quả điều trị. Dưới đây là những rối loạn điện giải thường gặp cần đặc biệt lưu ý.

Rối loạn natri máu

Nồng độ natri trong huyết thanh và trong máu toàn phần thường nằm trong giới hạn tham chiếu nhất định, lần lượt khoảng 3,7 - 5,1 mmol/L và 3,5 - 5,0 mmol/L. Khi các chỉ số này vượt quá hoặc thấp hơn ngưỡng bình thường, có thể cho thấy sự mất cân bằng natri trong cơ thể. Tình trạng này làm tăng nguy cơ rối loạn natri máu và cần được theo dõi y tế.

• Tăng natri máu: Tình trạng tăng natri máu xảy ra khi nồng độ natri trong máu cao hơn ngưỡng bình thường, thường liên quan đến sự thiếu hụt nước trong cơ thể. Nguyên nhân có thể do uống không đủ nước, tiêu chảy kéo dài hoặc sử dụng thuốc lợi tiểu. Ngoài ra, rối loạn tuyến thượng thận, bệnh thận hoặc đái tháo nhạt cũng có thể góp phần làm tăng natri máu.
• Giảm natri máu: Giảm natri máu là hiện tượng nồng độ natri trong máu thấp hơn mức tham chiếu và có thể cảnh báo nhiều vấn đề sức khỏe. Tình trạng này thường gặp ở người mắc xơ gan, suy tim, bệnh thận hoặc các bệnh lý ảnh hưởng đến não và phổi. Bên cạnh đó, ung thư, bệnh Addison hay suy dinh dưỡng cũng là những nguyên nhân cần được xem xét.

Rối loạn kali máu

Kali là chất điện giải thiết yếu, có vai trò duy trì hoạt động ổn định của tim, thận, hệ cơ và hệ thần kinh. Ở người khỏe mạnh, nồng độ kali bình thường trong huyết thanh và máu toàn phần thường dao động khoảng 3,7 - 5,1 mmol/L và 3,5 - 5,0 mmol/L. Bất kỳ sự thay đổi nào ngoài khoảng này đều có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

• Tăng kali máu: Tăng kali máu được xác định khi nồng độ kali trong huyết thanh nằm trong khoảng 5,1 - 6,0 mmol/L, nếu vượt quá 6 mmol/L, người bệnh cần được can thiệp y tế kịp thời. Đa số trường hợp không có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến việc phát hiện trở nên khó khăn. Tuy nhiên, tình trạng này có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như tim đập nhanh hoặc rối loạn nhịp tim, khó thở và cảm giác tức hoặc đau vùng ngực.
• Giảm kali máu: Giảm kali máu xảy ra khi nồng độ kali huyết thanh dưới 3,6 mmol/L, có thể dẫn đến nhiều rối loạn ảnh hưởng đến sức khỏe. Hệ quả thường gặp bao gồm tăng huyết áp, nguy cơ sỏi thận cao hơn và suy giảm mật độ canxi trong xương, kèm theo các dấu hiệu như táo bón, mệt mỏi kéo dài và yếu cơ. Trường hợp kali giảm xuống dưới 2,5 mmol/L được xem là tình trạng nghiêm trọng, có thể gây tăng lượng nước tiểu, giảm dung nạp đường, liệt cơ, rối loạn hô hấp và thay đổi nhịp tim, cần được xử trí y tế khẩn cấp.

Rối loạn clo máu

Nồng độ clo trong máu của người khỏe mạnh thường nằm trong khoảng tham chiếu từ 97 đến 105 mmol/L. Khi kết quả điện giải đồ cho thấy chỉ số clo cao hơn hoặc thấp hơn ngưỡng này, có thể phản ánh sự mất cân bằng điện giải. Tình trạng này đôi khi liên quan đến các bệnh lý tiềm ẩn và cần được theo dõi, can thiệp kịp thời.

• Tăng clo máu: Khi kết quả điện giải đồ cho thấy nồng độ clo trong máu tăng cao so với mức bình thường, người bệnh có thể đang đối mặt với một số vấn đề sức khỏe. Tình trạng này thường liên quan đến các bệnh lý như rối loạn chức năng thận, nhiễm toan chuyển hóa khiến máu chứa nhiều axit gây mệt mỏi, buồn nôn hoặc nôn. Ngoài ra, nhiễm kiềm hô hấp và tiêu chảy kéo dài cũng có thể là những nguyên nhân làm tăng clo máu.
• Giảm clo máu: Giảm clo máu xảy ra khi nồng độ clo thấp hơn ngưỡng tham chiếu và không nên bị xem nhẹ. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng như suy tim, bệnh phổi hoặc bệnh Addison do tuyến thượng thận không sản xuất đủ hormone cần thiết, gây suy nhược, mất nước, chóng mặt và sụt cân bất thường. Bên cạnh đó, nhiễm kiềm chuyển hóa cũng là nguyên nhân thường gặp, với các biểu hiện như co cơ hoặc cảm giác tê, ngứa ran ở các ngón tay và ngón chân.

Khi nào cần xét nghiệm điện giải đồ?

Xét nghiệm điện giải đồ thường được chỉ định khi người bệnh xuất hiện các biểu hiện nghi ngờ rối loạn điện giải trong cơ thể. Những dấu hiệu lâm sàng thường gặp bao gồm mất nước, tim đập không đều, chóng mặt, hoa mắt hoặc tình trạng tuần hoàn kém.

Đối với người bệnh có các triệu chứng như lú lẫn, suy nhược, buồn nôn, phù, rối loạn nhịp tim… trên nền một bệnh lý đã được chẩn đoán, xét nghiệm điện giải thường được thực hiện để đánh giá mức độ bệnh cấp tính hay mạn tính cũng như ảnh hưởng của thuốc đang sử dụng.

Xét nghiệm điện giải đồ cung cấp các chỉ số định lượng cụ thể của từng chất điện giải, từ đó giúp bác sĩ xác định chính xác tình trạng sức khỏe và xây dựng hướng điều trị phù hợp.

Bên cạnh đó, điện giải đồ còn được chỉ định trong quá trình theo dõi và kiểm soát các bệnh lý như suy tim, tăng huyết áp, cũng như các bệnh liên quan đến gan và thận.

Điện giải đồ là một xét nghiệm quan trọng giúp đánh giá sự cân bằng các chất điện giải trong cơ thể và hỗ trợ phát hiện sớm nhiều rối loạn sức khỏe. Thông qua kết quả điện giải đồ, bác sĩ có thể đưa ra chẩn đoán chính xác và theo dõi hiệu quả điều trị. Vì vậy, người bệnh nên thực hiện xét nghiệm này theo chỉ định y tế để bảo vệ sức khỏe một cách chủ động.