Cây bầu đất là gì? Tác dụng dược lý và cách dùng như thế nào?

Cây bầu đất (Gynura procumbens) là dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền Việt Nam và châu Á. Nhờ chứa flavonoid, acid phenolic cùng nhiều hoạt chất sinh học, bầu đất đã được nghiên cứu chứng minh có tác dụng kháng viêm, kháng khuẩn và hỗ trợ điều hòa chuyển hóa.

Cây bầu đất là gì?

Đặc điểm

Cây bầu đất là loài thân thảo mọng nước, phân nhánh nhiều, có thể phát triển cao tới khoảng 1m, thân thường mọc bò sát mặt đất và hơi leo. Lá cây dày, mọc xen kẽ, mặt trên mang sắc tía nhạt, trong khi mặt dưới có màu xanh nhạt. Cây ra hoa và kết quả chủ yếu vào mùa xuân - hè hằng năm.

Loài cây này phân bố rộng rãi tại nhiều quốc gia châu Á như Indonesia, Ấn Độ, Thái Lan và Philippines. Tại Việt Nam, bầu đất thường mọc tự nhiên hoặc được trồng phổ biến để làm rau thực phẩm và làm dược liệu trong điều trị nhiều bệnh lý. Vào mùa hạ, người dân thường thu hái toàn cây, sử dụng trực tiếp ở dạng tươi hoặc đem phơi khô để bảo quản và dùng dần.

Thành phần dinh dưỡng

Cây bầu đất có hàm lượng nước rất cao. Ngoài ra còn chứa nhiều dưỡng chất và hoạt chất sinh học khác như protein, glucid, carotene, chất xơ, cùng với vitamin C, vitamin A, các hợp chất axit caffeoylquinic, glyceroglycolipid, glucoside phytosteryl và nhiều thành phần có lợi khác.

Bộ phận dùng

Toàn cây bầu đất được sử dụng làm dược liệu, trong y học có tên là Herba Gynurae procumbentis.

Cây bầu đất có tác dụng gì?

Các hợp chất flavonoid có trong dược liệu bầu đất góp phần tạo nên tác dụng kháng viêm rõ rệt. Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy dịch chiết từ cây có hiệu quả trong việc hỗ trợ điều trị viêm da do virus Herpes, giúp rút ngắn thời gian hồi phục, đồng thời làm giảm đau và hạn chế cảm giác ngứa ngáy.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu thực nghiệm cũng ghi nhận dịch chiết từ lá bầu đất có khả năng ức chế sự phát triển của nhiều chủng vi sinh vật như Escherichia coli, Staphylococcus aureus và Candida albicans. Không chỉ dừng lại ở đó, chiết xuất lá bầu đất còn thể hiện hoạt tính ức chế enzym α-glucosidase, cơ chế tác dụng tương đồng với Acarbose - một thuốc thường dùng trong điều trị đái tháo đường. Điều này cho thấy tiềm năng hỗ trợ kiểm soát đường huyết của dược liệu.

Ngoài những tác dụng trên, cây bầu đất còn được ứng dụng trong điều trị các tình trạng viêm và nhiễm trùng ngoài da, đau mắt đỏ, viêm đường tiết niệu, nhờ đặc tính kháng khuẩn, kháng virus, đồng thời mở ra hướng hỗ trợ điều trị đái tháo đường từ nguồn dược liệu tự nhiên này.

Cách dùng cây bầu đất chữa bệnh

Tại Việt Nam, cây bầu đất thường được dùng như một loại rau xanh trong bữa ăn hằng ngày. Phần ngọn non, thân và lá có thể chế biến thành nhiều món như xào, trộn salad với giấm hoặc nấu canh cua, vừa dễ ăn vừa bổ dưỡng.

Trong lĩnh vực hỗ trợ điều trị bệnh, thân và lá bầu đất thường được dùng làm nguyên liệu sắc thuốc. Dược liệu này cũng có thể phối hợp với các vị thuốc khác trong nhiều bài thuốc dân gian nhằm hỗ trợ điều trị các tình trạng như rối loạn kinh nguyệt, sốt, thiếu máu, đau mắt đỏ, bệnh lý đường tiết niệu.

Một số tình trạng có thể sử dụng bầu đất để hỗ trợ:

• Đái dầm, đái són, tiểu buốt.
• Viêm bàng quang, bạch đới, khí hư.
• Hỗ trợ kiểm soát đái tháo đường.
• Ho khan, ho gió, ho có đờm, viêm họng.
• Hỗ trợ viêm phế quản mạn tính.
• Giảm bầm tím do va đập.
• Tiểu buốt, tiểu dắt.
• Hỗ trợ điều trị bạch đới, khí hư.
• Đái dầm ở trẻ em.
• Táo bón, kiết lỵ.
• Mất ngủ.

Lưu ý khi sử dụng cây bầu đất an toàn

Khi sử dụng cây bầu đất để hỗ trợ hoặc điều trị các bệnh lý, cần lưu ý một số vấn đề quan trọng sau:

• Việc áp dụng các bài thuốc từ bầu đất nên có sự tư vấn và chỉ định của bác sĩ hoặc người có chuyên môn, nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra tác dụng không mong muốn và đảm bảo an toàn cho người sử dụng.
• Các chế phẩm hoặc bài thuốc từ bầu đất cần được dùng đúng phương pháp, đúng liều lượng, tránh lạm dụng hoặc sử dụng sai cách.
• Ngưng sử dụng ngay nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường trên cơ thể; đồng thời cần đến cơ sở y tế thăm khám để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Để phát huy hiệu quả và đảm bảo tính an toàn khi dùng bầu đất, người sử dụng nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế, đồng thời trang bị kiến thức cơ bản về dược liệu, qua đó góp phần bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về công dụng cũng như cách sử dụng cây bầu đất trong chăm sóc và hỗ trợ điều trị sức khỏe. Tuy nhiên, dù là dược liệu tự nhiên và thường dùng như rau ăn, bầu đất không nên sử dụng quá mức. Việc dùng đúng cách, đúng liều lượng và có sự tư vấn của người có chuyên môn sẽ góp phần đảm bảo an toàn, tránh những ảnh hưởng không mong muốn cho sức khỏe của bản thân và gia đình.