6 triệu chứng nhiễm ký sinh trùng thường gặp mà bạn cần lưu ý

Cơ thể mệt mỏi kéo dài, rối loạn tiêu hóa, ngứa ngáy hay sút cân không rõ lý do có thể là biểu hiện của sự xâm nhập từ sinh vật gây hại. Việc lắng nghe các tín hiệu bất thường giúp phát hiện và can thiệp sớm, bảo vệ sức khỏe một cách chủ động.

6 triệu chứng nhiễm ký sinh trùng thường gặp

Dấu hiệu nhiễm ký sinh trùng thường biểu hiện qua hai nhóm triệu chứng chính. Ngoài da, người bệnh có thể bị nổi mẩn, ngứa ngáy, dị ứng kéo dài. Trong khi đó, các triệu chứng toàn thân thường bao gồm đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, mệt mỏi và sụt cân không rõ nguyên nhân.

Biểu hiện ngoài da nghi do ký sinh trùng xâm nhập

Người bệnh có thể xuất hiện mẩn đỏ, phát ban, ngứa râm ran hoặc ngứa dữ dội từng đợt, đặc biệt vào ban đêm. Ở một số trường hợp, da còn nổi mề đay tái phát, chàm, hay thậm chí viêm da do các sản phẩm chuyển hóa của ký sinh trùng tích tụ dưới da. Những biểu hiện này dễ bị nhầm lẫn với dị ứng hoặc bệnh da liễu thông thường, gây chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị.

Ngứa hậu môn

Ngứa quanh hậu môn, đặc biệt vào ban đêm, là dấu hiệu điển hình của nhiễm giun kim phổ biến ở trẻ em và người sống trong môi trường kém vệ sinh. Hiện tượng này xảy ra khi giun cái di chuyển ra rìa hậu môn để đẻ trứng, gây kích ứng mạnh vùng da quanh hậu môn. Nếu tình trạng ngứa kéo dài hoặc kèm theo rối loạn tiêu hóa, cần nghĩ đến khả năng nhiễm ký sinh trùng đường ruột.

Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân

Ký sinh trùng khi xâm nhập cơ thể có thể kích hoạt phản ứng viêm toàn thân dẫn đến sốt kéo dài. Người bệnh có thể sốt cao từng cơn, kèm rét run, hoặc sốt nhẹ dai dẳng. Một số trường hợp còn ghi nhận sốt kèm đau bụng, tiêu chảy, mệt mỏi và chán ăn. Đây là triệu chứng thường bị bỏ qua vì dễ nhầm với nhiễm siêu vi hoặc bệnh lý hô hấp.

Rối loạn tiêu hóa kéo dài

Tiêu chảy, đầy hơi, chướng bụng hoặc buồn nôn không rõ nguyên nhân có thể là dấu hiệu của nhiễm ký sinh trùng đường ruột. Ký sinh trùng tiết ra các chất chuyển hóa gây kích thích ruột, từ đó làm rối loạn quá trình tiêu hóa. Ngoài ra, sự hiện diện của ký sinh trùng trong lòng ruột có thể dẫn đến hiện tượng táo bón xen kẽ tiêu chảy, chán ăn hoặc hấp thu kém.

Thiếu máu và suy dinh dưỡng mạn tính

Một số loài ký sinh trùng, đặc biệt là giun móc hoặc sán máng, có khả năng hút máu trực tiếp từ niêm mạc ruột. Tình trạng nhiễm kéo dài sẽ dẫn đến thiếu sắt, thiếu máu nhược sắc, kèm theo sụt cân và suy dinh dưỡng. Đây là hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, đặc biệt ở trẻ em và phụ nữ mang thai.

Thay đổi hành vi và rối loạn thần kinh

Ít người biết rằng một số ký sinh trùng có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương. Người bệnh có thể trở nên dễ cáu gắt, lo âu không rõ lý do, kém tập trung hoặc suy giảm trí nhớ. Đây là hậu quả của các phản ứng viêm hoặc độc tố do ký sinh trùng tiết ra, ảnh hưởng đến chức năng dẫn truyền thần kinh.

Vùng ngứa trên cơ thể và mối liên hệ với ký sinh trùng

Ngứa da là một trong những triệu chứng thường gặp nhất khi cơ thể bị ký sinh trùng xâm nhập. Tuy nhiên, không phải vị trí nào trên cơ thể cũng có biểu hiện giống nhau. Mỗi loại ký sinh trùng thường gây ngứa ở những vùng nhất định, phản ánh con đường lây truyền và đặc điểm ký sinh riêng biệt. Việc nhận biết vị trí ngứa có thể giúp định hướng chẩn đoán và can thiệp kịp thời.

• Ngứa ở kẽ tay, cổ tay, vùng bụng và cơ quan sinh dục: Đây là biểu hiện thường thấy khi nhiễm cái ghẻ. Cái ghẻ là loại ký sinh trùng nhỏ, đào hang vào lớp thượng bì của da để sinh sống và sinh sản. Chúng ưa trú ngụ ở những vùng da mỏng, ẩm, có nhiều nếp gấp như kẽ ngón tay, cổ tay, khuỷu tay, quanh rốn, mạn sườn và cơ quan sinh dục. Người bệnh thường cảm thấy ngứa dữ dội vào ban đêm, kèm theo mụn nước nhỏ li ti hoặc vết xước do gãi quá mức.
• Ngứa quanh hậu môn vào ban đêm: Là triệu chứng đặc trưng của nhiễm giun kim, đặc biệt ở trẻ em. Vào ban đêm, giun cái bò ra khỏi hậu môn để đẻ trứng, khiến vùng da xung quanh bị kích thích mạnh. Người bệnh thường cảm thấy ngứa nhiều vào thời điểm giữa đêm, dễ mất ngủ và có nguy cơ viêm nhiễm nếu gãi nhiều.
• Ngứa ở bàn chân hoặc cẳng chân: Sán máng thường lây qua đường tiếp xúc với nguồn nước bị ô nhiễm có chứa ấu trùng. Khi tiếp xúc, ấu trùng có thể xuyên qua da ở những vị trí như bàn chân hoặc cẳng chân. Vùng da tại nơi xâm nhập thường bị nổi mẩn, đỏ, kèm theo cảm giác ngứa râm ran hoặc đau nhẹ, dễ bị nhầm lẫn với viêm da dị ứng.
• Ngứa rát và xuất hiện vệt ngoằn ngoèo dưới da: Một số loài giun đũa từ chó hoặc mèo có thể xâm nhập vào cơ thể người và di chuyển trong mô dưới da. Khi di chuyển, chúng để lại dấu vết như đường ngoằn ngoèo đỏ, đi kèm cảm giác ngứa rát hoặc châm chích khó chịu. Những vùng thường bị ảnh hưởng là chân, tay hoặc vùng da tiếp xúc trực tiếp với đất cát có trứng giun.

Cách chẩn đoán nhiễm ký sinh trùng

Chẩn đoán nhiễm ký sinh trùng đòi hỏi sự phối hợp giữa khai thác lâm sàng, xét nghiệm cận lâm sàng và, khi cần thiết, các kỹ thuật hình ảnh hoặc sinh học phân tử. Dưới đây là các phương pháp chẩn đoán thường được áp dụng trong thực hành lâm sàng:

Khai thác bệnh sử và triệu chứng lâm sàng: Việc hỏi bệnh chi tiết đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng nghi ngờ nhiễm ký sinh trùng. Bác sĩ sẽ tìm hiểu về:

• Các triệu chứng như ngứa da, rối loạn tiêu hóa, sốt kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, thiếu máu.
• Tiền sử tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm, ăn thực phẩm sống hoặc chưa nấu chín (gỏi cá, rau sống, tiết canh), nuôi thú cưng hoặc làm việc trong môi trường có nguy cơ cao.
• Triệu chứng liên quan đến vị trí nhiễm như ngứa hậu môn (giun kim), ho kéo dài (giun di trú phổi), vàng da (sán lá gan).

Xét nghiệm phân tìm ký sinh trùng:

Đây là phương pháp cơ bản và phổ biến nhất để phát hiện các loài ký sinh trùng đường ruột. Bệnh nhân được yêu cầu lấy mẫu phân trong 3 ngày liên tiếp để tăng độ chính xác. Mẫu phân sẽ được soi tươi hoặc nhuộm để tìm trứng, ấu trùng hoặc ký sinh trùng trưởng thành.

Xét nghiệm máu: Một số loại ký sinh trùng có thể được phát hiện qua máu:

• Tổng phân tích máu có thể cho thấy bạch cầu ái toan tăng cao, gợi ý nhiễm ký sinh trùng mô hoặc giun di trú.
• Kỹ thuật giọt máu dày/giọt máu mỏng dùng để phát hiện ký sinh trùng sốt rét.
• Xét nghiệm huyết thanh học phát hiện kháng thể hoặc kháng nguyên của ký sinh trùng như sán dây, sán lá gan, giun đũa chó mèo (Toxocara).

Xét nghiệm khác: Tùy vào loại ký sinh trùng nghi ngờ, có thể thực hiện thêm:

• Sinh thiết da hoặc mô (trong trường hợp nghi ngờ ký sinh trùng da hoặc mô).
• Chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, CT scan hoặc MRI để phát hiện tổn thương do ký sinh trùng ở gan, phổi, não.
• PCR hoặc các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại nhằm định danh chính xác loại ký sinh trùng.

Cách phòng ngừa nhiễm ký sinh trùng

Phòng ngừa nhiễm ký sinh trùng là một chiến lược quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng. Do các loài ký sinh trùng có thể lây qua nhiều đường khác nhau như tiêu hóa, da, hô hấp hoặc truyền qua vật chủ trung gian, việc phòng bệnh cần thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp dựa trên nguyên tắc vệ sinh, kiểm soát môi trường và an toàn thực phẩm.

• Đảm bảo vệ sinh cá nhân: Thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh không chỉ loại bỏ mầm bệnh bám trên tay mà còn hạn chế nguy cơ đưa trứng giun vào miệng. Việc giữ móng tay gọn gàng, không cắn móng hay chạm tay bẩn lên mặt cũng góp phần ngăn ngừa nhiễm trùng qua đường tiếp xúc.
• An toàn trong ăn uống: Thực phẩm cần được nấu chín hoàn toàn để tiêu diệt ấu trùng hoặc trứng còn tồn tại. Cần tránh các món sống như gỏi cá, tiết canh, nem chua, và hạn chế sử dụng rau sống nếu không được rửa sạch kỹ càng. Việc sử dụng nước uống đã đun sôi là cần thiết để ngăn chặn ký sinh trùng có trong nước nhiễm bẩn.
• Quản lý vệ sinh môi trường và thú nuôi: Chất thải sinh hoạt và phân động vật cần được xử lý đúng cách để tránh làm ô nhiễm đất, nước và không khí. Những gia đình nuôi chó, mèo nên tẩy giun định kỳ cho thú cưng và hạn chế để trẻ nhỏ chơi ở khu vực đất cát không đảm bảo vệ sinh, đặc biệt là nơi có thể tồn tại trứng giun hoặc các ấu trùng nguy hiểm.
• Tầm soát và điều trị định kỳ: Tùy theo khuyến cáo của cơ quan y tế, trẻ em và người lớn nên được tẩy giun ít nhất mỗi 6 tháng một lần. Những người sống trong vùng lưu hành dịch hoặc có yếu tố nguy cơ cao cần được theo dõi sức khỏe thường xuyên để phát hiện và điều trị kịp thời khi có triệu chứng nghi ngờ nhiễm ký sinh trùng.
• Giáo dục sức khỏe cộng đồng: Thông qua các chương trình truyền thông sức khỏe, người dân được nâng cao nhận thức về đường lây truyền, hậu quả và cách phòng tránh bệnh. Trường học, đặc biệt là cấp mầm non và tiểu học, nên tích hợp nội dung giáo dục phòng chống giun sán, giúp hình thành thói quen vệ sinh cho trẻ từ sớm.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu nhiễm ký sinh trùng không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần ngăn chặn lây lan trong cộng đồng. Mỗi biểu hiện bất thường, từ ngoài da đến hệ tiêu hóa hay thần kinh, đều có thể là lời cảnh báo từ cơ thể. Chủ động thăm khám và phòng ngừa đúng cách là bước đi thiết yếu để kiểm soát nguy cơ nhiễm ký sinh trùng một cách bền vững.