Quy trình tán sỏi thận: Khi nào cần thực hiện và lưu ý quan trọng

Khi sỏi thận không thể tự đào thải qua đường tiểu, tán sỏi thận trở thành giải pháp điều trị hiệu quả, ít xâm lấn. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng cần tán sỏi. Việc hiểu rõ quy trình tán sỏi thận, chỉ định và các lưu ý quan trọng sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong điều trị.

Tán sỏi thận là gì? Tổng quan phương pháp điều trị

Tán sỏi thận là phương pháp điều trị nhằm phá vỡ các viên sỏi hình thành trong thận hoặc đường tiết niệu thành những mảnh nhỏ hơn, giúp cơ thể dễ dàng đào thải ra ngoài qua đường tiểu. Mục tiêu chính của tán sỏi là loại bỏ sỏi, giảm đau, ngăn ngừa biến chứng như nhiễm trùng, tắc nghẽn niệu quản hay suy giảm chức năng thận. So với điều trị nội khoa chỉ phù hợp với sỏi nhỏ và phẫu thuật mở mang tính xâm lấn cao, tán sỏi được xem là giải pháp trung gian, hiệu quả và ít tổn thương hơn cho người bệnh.

Hiện nay, tán sỏi thận được thực hiện bằng nhiều kỹ thuật khác nhau, tùy thuộc vào kích thước, vị trí và tính chất của sỏi.

• Phổ biến nhất là tán sỏi bằng sóng xung kích (ESWL), sử dụng sóng năng lượng cao từ bên ngoài để làm vỡ sỏi mà không cần can thiệp xâm lấn.
• Ngoài ra, tán sỏi nội soi ngược dòng được áp dụng khi sỏi nằm ở niệu quản hoặc thận, bác sĩ đưa ống nội soi qua đường tiểu để tiếp cận và tán trực tiếp viên sỏi.
• Với sỏi lớn hoặc phức tạp, tán sỏi qua da là lựa chọn phù hợp, cho phép lấy sỏi hiệu quả hơn nhưng mức độ can thiệp cao hơn.

Mỗi phương pháp đều có ưu và nhược điểm riêng, cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định dựa trên tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân.

Quy trình tán sỏi thận diễn ra như thế nào?

Quy trình tán sỏi thận được thực hiện theo các bước chuẩn y khoa nhằm đảm bảo phá vỡ sỏi hiệu quả, an toàn và hạn chế tối đa biến chứng.

Thăm khám và đánh giá trước tán sỏi

Trước khi chỉ định tán sỏi thận, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng, khai thác kỹ các triệu chứng như đau hông lưng, tiểu buốt, tiểu ra máu hoặc tiền sử sỏi tiết niệu. Người bệnh được chỉ định siêu âm, chụp X-quang hoặc CT scan để xác định chính xác vị trí, kích thước, số lượng và độ cứng của sỏi. Bên cạnh đó, các xét nghiệm máu và nước tiểu giúp đánh giá chức năng thận, tình trạng nhiễm trùng và mức độ an toàn trước can thiệp.

Chuẩn bị trước khi tán sỏi

Người bệnh thường được yêu cầu nhịn ăn trong một khoảng thời gian nhất định, đặc biệt với các phương pháp có gây mê hoặc gây tê. Bác sĩ cũng sẽ rà soát các loại thuốc đang sử dụng, nhất là thuốc chống đông, thuốc tim mạch để điều chỉnh phù hợp. Trước khi thực hiện, người bệnh được tư vấn chi tiết về phương pháp tán sỏi, lợi ích, nguy cơ có thể gặp và ký cam kết điều trị theo đúng quy trình y khoa.

Các bước thực hiện tán sỏi thận

Quy trình tán sỏi thận cụ thể sẽ khác nhau tùy phương pháp. Với tán sỏi ngoài cơ thể, người bệnh nằm trên bàn máy, sóng xung kích được định vị chính xác để phá vỡ sỏi từ bên ngoài mà không cần rạch da. Đối với tán sỏi nội soi, bác sĩ đưa ống nội soi qua đường tiểu để tiếp cận và tán trực tiếp viên sỏi bằng laser hoặc năng lượng cơ học.

Tán sỏi ngoài cơ thể thường kéo dài khoảng 30 - 60 phút, tán sỏi nội soi ngược dòng khoảng 45 - 90 phút. Trong khi đó, tán sỏi qua da có thể mất từ 1,5 - 3 giờ hoặc lâu hơn tùy mức độ phức tạp. So với phẫu thuật mở, các phương pháp này ít xâm lấn hơn và thời gian hồi phục nhanh hơn.

Khi nào cần thực hiện tán sỏi thận?

Việc chỉ định tán sỏi thận phụ thuộc nhiều yếu tố như:

Kích thước và vị trí của viên sỏi

Với sỏi nhỏ (thường dưới 5mm), đặc biệt không gây tắc nghẽn hay biến chứng, bác sĩ có thể ưu tiên theo dõi, điều trị nội khoa và khuyến khích uống nhiều nước để hỗ trợ sỏi tự đào thải. Ngược lại, sỏi lớn, sỏi kẹt hoặc sỏi gây tắc nghẽn đường tiểu thường khó tự thoát ra ngoài và có nguy cơ biến chứng cao. Vị trí sỏi ở đài thận, bể thận hay niệu quản cũng ảnh hưởng đến khả năng đào thải và quyết định phương pháp tán sỏi phù hợp.

Khi xuất hiện triệu chứng và biến chứng

Tán sỏi thận thường được chỉ định khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng rõ rệt ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt. Đau quặn thận tái diễn, đau dữ dội vùng hông lưng lan xuống bẹn là dấu hiệu thường gặp khi sỏi di chuyển hoặc gây tắc nghẽn. Ngoài ra, tình trạng tiểu máu, tiểu buốt, tiểu khó cho thấy đường tiết niệu đang bị kích thích hoặc tổn thương. Trường hợp nặng hơn, sỏi gây nhiễm trùng đường tiết niệu, ứ nước thận sẽ làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận, cần can thiệp tán sỏi sớm.

Trường hợp điều trị nội khoa không hiệu quả

Khi người bệnh đã sử dụng thuốc theo đúng chỉ định nhưng sỏi không giảm kích thước hoặc không có dấu hiệu tự đào thải sau một thời gian theo dõi, bác sĩ sẽ cân nhắc tán sỏi. Việc trì hoãn can thiệp trong những trường hợp này có thể khiến sỏi lớn dần, gây tổn thương nhu mô thận và ảnh hưởng lâu dài đến chức năng thận.

Tán sỏi thận có nguy hiểm không? Rủi ro có thể gặp

Quy trình tán sỏi thận nhìn chung tương đối an toàn, ít xâm lấn, tuy nhiên người bệnh vẫn có thể gặp một số tác dụng phụ nhẹ sau thủ thuật. Phổ biến nhất là đau âm ỉ vùng lưng hoặc hông, đặc biệt trong vài ngày đầu do sỏi vỡ và di chuyển trong đường tiết niệu. Ngoài ra, tình trạng tiểu máu nhẹ, nước tiểu hồng nhạt có thể xuất hiện nhưng thường tự hết sau thời gian ngắn. Những biểu hiện này thường không nguy hiểm và sẽ giảm dần khi cơ thể đào thải hết mảnh sỏi.

Nhiễm trùng đường tiết niệu có thể xảy ra nếu vi khuẩn xâm nhập hoặc sỏi tồn dư gây ứ đọng nước tiểu. Một số trường hợp, mảnh sỏi sau khi vỡ không được đào thải hết có thể gây tắc nghẽn niệu quản, dẫn đến đau nhiều hoặc ứ nước thận. Tổn thương mô thận mức độ nhẹ có thể xảy ra sau tán sỏi, đặc biệt với ESWL, nhưng đa số là thoáng qua và hồi phục hoàn toàn.

Lưu ý quan trọng trước và sau khi tán sỏi thận

Người bệnh không nên tự ý trì hoãn điều trị khi đã có chỉ định của bác sĩ, vì sỏi để lâu có thể gây tắc nghẽn đường tiểu, nhiễm trùng hoặc suy giảm chức năng thận. Cần kiểm soát tốt các tình trạng viêm nhiễm tiết niệu trước thủ thuật nhằm hạn chế nguy cơ biến chứng. Để hạn chế biến chứng tán sỏi, người bệnh nên thực hiện tại các cơ sở y tế uy tín, có đội ngũ bác sĩ chuyên khoa tiết niệu và trang thiết bị hiện đại.

Sau tán sỏi thận, người bệnh nên uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ đào thải các mảnh sỏi còn sót qua đường tiểu, đồng thời giảm nguy cơ hình thành sỏi mới. Vận động nhẹ nhàng như đi bộ theo hướng dẫn của bác sĩ giúp mảnh sỏi di chuyển thuận lợi hơn. Ngoài ra, cần theo dõi sát các dấu hiệu bất thường như đau nhiều, sốt, tiểu buốt kéo dài hoặc tiểu máu không giảm. Việc tái khám đúng lịch giúp kiểm tra sỏi tồn dư và đánh giá hiệu quả điều trị, đồng thời phòng ngừa nguy cơ tái phát sỏi thận.

Quy trình tán sỏi thận nhìn chung an toàn và mang lại hiệu quả cao nếu được chỉ định đúng và thực hiện tại cơ sở y tế uy tín. Người bệnh cần tìm hiểu trước về tán sỏi thận bằng công nghệ hiện đại, tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế biến chứng và phòng ngừa sỏi tái phát.