Thuốc điều trị lao gồm những loại nào? Nguyên tắc sử dụng và lưu ý

Điều trị bệnh lao không đơn giản là sử dụng một loại kháng sinh cho đến khi hết triệu chứng. Người bệnh thường phải dùng phối hợp nhiều thuốc điều trị lao theo phác đồ được lựa chọn dựa trên loại bệnh lao, mức độ nhạy cảm của vi khuẩn với thuốc, tuổi, bệnh lý đi kèm và những thuốc đang sử dụng.

Đặc biệt, không nên tự mua thuốc, bỏ bớt một thuốc trong phác đồ hoặc ngừng điều trị khi thấy khỏe hơn. Việc dùng thuốc không đầy đủ có thể khiến điều trị thất bại, bệnh tái phát và tạo điều kiện cho vi khuẩn lao kháng thuốc.

Thuốc điều trị lao là gì?

Thuốc điều trị lao là các thuốc có khả năng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh lao (Mycobacterium tuberculosis). Do vi khuẩn lao có những đặc điểm khiến việc điều trị kéo dài, người mắc lao hoạt động thường phải sử dụng nhiều thuốc phối hợp thay vì chỉ một thuốc.

Đối với lao nhạy thuốc, các thuốc kinh điển thường gặp gồm isoniazid, rifampicin (rifampin), pyrazinamide và ethambutol. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng những phác đồ khác có rifapentine, moxifloxacin hoặc các thuốc khác.

Phác đồ cụ thể không giống nhau ở tất cả người bệnh. Bác sĩ cần cân nhắc kết quả xét nghiệm, khả năng kháng thuốc, vị trí tổn thương, tuổi, thai kỳ, bệnh gan hoặc thận, tình trạng nhiễm HIV và nguy cơ tương tác thuốc trước khi lựa chọn phương án phù hợp.

Các thuốc điều trị lao thường được sử dụng

Trong điều trị lao nhạy thuốc, một số hoạt chất xuất hiện phổ biến trong các phác đồ hiện nay. Mỗi thuốc có vai trò và nguy cơ tác dụng không mong muốn khác nhau.

Isoniazid

Isoniazid là một trong những thuốc quan trọng trong điều trị bệnh lao nhạy thuốc. Thuốc thường được phối hợp với các thuốc chống lao khác nhằm tăng hiệu quả tiêu diệt vi khuẩn và hạn chế hình thành tình trạng kháng thuốc.

Một số vấn đề đáng chú ý khi sử dụng isoniazid là độc tính trên gan và tổn thương thần kinh ngoại biên, có thể biểu hiện bằng cảm giác tê hoặc châm chích ở bàn tay, bàn chân. Với những người có nguy cơ nhất định, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung pyridoxine (vitamin B6).

Rifampicin

Rifampicin, còn được gọi là rifampin, là thuốc chống lao chủ lực thường có mặt trong phác đồ điều trị lao nhạy thuốc. Thuốc có khả năng tác động lên vi khuẩn lao và đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát bệnh.

Rifampicin có thể làm nước tiểu, nước mắt và một số dịch cơ thể chuyển sang màu cam hoặc đỏ cam. Đây có thể là tác dụng thường gặp của thuốc. Tuy nhiên, rifampicin cũng có nguy cơ gây tổn thương gan và có nhiều tương tác với thuốc khác, vì vậy người bệnh cần thông báo đầy đủ các thuốc đang dùng cho bác sĩ.

Pyrazinamide

Pyrazinamide thường được sử dụng phối hợp trong giai đoạn đầu của một số phác đồ điều trị lao. Việc đưa thuốc này vào phác đồ giúp tăng hiệu quả điều trị trong những trường hợp phù hợp.

Các tác dụng không mong muốn đáng lưu ý gồm ảnh hưởng đến gan, rối loạn tiêu hóa, đau khớp và tăng acid uric trong máu. Người đang có bệnh gan hoặc tiền sử bệnh lý liên quan đến acid uric cần thông báo cho bác sĩ trước và trong quá trình điều trị.

Ethambutol

Ethambutol thường được phối hợp với các thuốc chống lao khác, đặc biệt trong giai đoạn điều trị ban đầu khi bác sĩ cần bảo đảm phác đồ vẫn có hiệu quả trong lúc chờ hoặc đánh giá tình trạng nhạy cảm với thuốc.

Một tác dụng phụ quan trọng của ethambutol là ảnh hưởng đến thị giác. Người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế nếu nhận thấy nhìn mờ, thay đổi khả năng nhận biết màu sắc hoặc có bất thường về thị lực trong thời gian dùng thuốc.

Rifapentine

Rifapentine thuộc cùng nhóm rifamycin với rifampicin và có thể xuất hiện trong một số phác đồ điều trị lao hiện nay. Chẳng hạn, một số người bệnh lao phổi nhạy thuốc đáp ứng các tiêu chuẩn nhất định có thể được bác sĩ cân nhắc phác đồ ngắn hơn có rifapentine.

Tương tự rifampicin, rifapentine có thể gây ảnh hưởng đến gan và tương tác với nhiều thuốc khác. Vì vậy, việc sử dụng cần dựa trên phác đồ được bác sĩ lựa chọn chứ không nên tự thay rifampicin bằng rifapentine hoặc ngược lại.

Moxifloxacin

Moxifloxacin là kháng sinh thuộc nhóm fluoroquinolone. Thuốc có thể được sử dụng trong một số phác đồ điều trị lao nhạy thuốc và cũng có vai trò trong một số trường hợp lao kháng thuốc.

Moxifloxacin không phải thuốc để người bệnh tự bổ sung vào phác đồ. Bác sĩ cần xem xét tình trạng bệnh, kết quả xét nghiệm và các yếu tố an toàn trước khi quyết định sử dụng.

Một số tác dụng phụ phổ biến của các thuốc trị lao?

Tác dụng phụ phụ thuộc vào từng hoạt chất và cơ địa của người bệnh. Một số biểu hiện có thể gặp hoặc cần đặc biệt lưu ý gồm:

• Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn, nôn, khó chịu ở bụng hoặc giảm cảm giác ngon miệng có thể xuất hiện khi sử dụng một số thuốc chống lao.
• Ảnh hưởng đến gan: Isoniazid, rifampicin, rifapentine và pyrazinamide đều có thể liên quan đến độc tính trên gan. Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm bất thường, đau bụng, buồn nôn hoặc chán ăn đáng kể cần được thông báo sớm cho nhân viên y tế.
• Tê hoặc châm chích tay chân: Có thể liên quan đến ảnh hưởng thần kinh ngoại biên của isoniazid.
• Đau khớp hoặc tăng acid uric: Có thể gặp khi sử dụng pyrazinamide.
• Thay đổi thị lực: Nhìn mờ hoặc thay đổi khả năng phân biệt màu sắc là dấu hiệu quan trọng cần lưu ý ở người dùng ethambutol.
• Thay đổi màu dịch cơ thể: Rifampicin và rifapentine có thể khiến nước tiểu, nước mắt hoặc một số dịch cơ thể có màu cam hay đỏ cam.
• Phát ban: Phản ứng trên da có thể xuất hiện với thuốc chống lao. Nếu phát ban lan rộng hoặc kèm theo các biểu hiện bất thường khác, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.

Không nên tự ngừng toàn bộ thuốc chỉ vì xuất hiện một triệu chứng nghi là tác dụng phụ. Hãy liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở đang quản lý điều trị lao để được hướng dẫn phù hợp. Với những biểu hiện nghiêm trọng như khó thở, sưng mặt hoặc môi, vàng da rõ, thay đổi thị lực đáng kể hay tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần được đánh giá y tế khẩn trương.

Những lưu ý quan trọng khi sử dụng thuốc điều trị lao

Hiệu quả của điều trị không chỉ phụ thuộc vào lựa chọn đúng thuốc mà còn liên quan chặt chẽ đến việc tuân thủ phác đồ. Người bệnh nên chú ý những nguyên tắc sau.

Uống thuốc đúng và đủ theo phác đồ

Người bệnh cần sử dụng đúng các thuốc, thời điểm và thời gian mà bác sĩ hướng dẫn. Không tự giảm liều, bỏ bớt thuốc hoặc chuyển sang thuốc khác.

Ngay cả khi ho, sốt, mệt mỏi hoặc các triệu chứng khác đã cải thiện, vi khuẩn lao vẫn có thể chưa được loại bỏ hoàn toàn. Vì vậy, cảm thấy khỏe hơn không đồng nghĩa với việc có thể tự kết thúc điều trị.

Không tự ý ngừng thuốc khi thấy đỡ bệnh

Dừng thuốc quá sớm hoặc bỏ nhiều liều có thể làm tăng nguy cơ điều trị thất bại, tái phát và xuất hiện vi khuẩn kháng thuốc. Nếu gặp khó khăn khiến bạn không thể tiếp tục uống thuốc như hướng dẫn, chẳng hạn buồn nôn nhiều hoặc xuất hiện tác dụng phụ, hãy liên hệ cơ sở điều trị thay vì tự quyết định ngừng thuốc.

Thông báo tất cả thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng

Một số thuốc chống lao, đặc biệt là rifampicin và rifapentine, có thể làm thay đổi tác dụng của nhiều thuốc khác. Vì vậy, trước khi bắt đầu điều trị, bạn nên cung cấp cho bác sĩ danh sách đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, thực phẩm bổ sung và các sản phẩm thảo dược đang dùng. Trong thời gian điều trị lao, nếu cần dùng thêm một thuốc mới, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để kiểm tra nguy cơ tương tác.

Theo dõi các dấu hiệu bất thường trong quá trình điều trị

Người bệnh có thể được hẹn tái khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết nhằm đánh giá đáp ứng điều trị cũng như phát hiện tác dụng không mong muốn.

Đừng bỏ qua những thay đổi như vàng da, thay đổi thị lực, tê đau tay chân kéo dài, phát ban đáng kể hoặc các triệu chứng bất thường khác. Thông báo sớm giúp nhân viên y tế xác định nguyên nhân và đưa ra cách xử trí phù hợp.

Không tự dùng phác đồ của người bệnh khác

Hai người cùng mắc lao chưa chắc sử dụng cùng một phác đồ. Vi khuẩn có thể có mức độ nhạy cảm với thuốc khác nhau, trong khi tuổi, bệnh nền và các thuốc đang dùng cũng ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị. Đặc biệt, lao kháng thuốc cần phác đồ chuyên biệt dựa trên kết quả xét nghiệm và đánh giá của bác sĩ có kinh nghiệm trong điều trị lao.

Câu hỏi thường gặp về thuốc điều trị lao

Dưới đây là những thắc mắc thường gặp khi bắt đầu hoặc đang trong quá trình điều trị bệnh lao.

Thuốc điều trị lao uống trong bao lâu?

Thời gian điều trị phụ thuộc vào loại lao và phác đồ cụ thể. Với lao phổi nhạy thuốc, một số phác đồ hiện nay có thể kéo dài khoảng 4 tháng, trong khi phác đồ kinh điển thường kéo dài khoảng 6 tháng. Một số trường hợp cần điều trị lâu hơn.

Thời gian điều trị lao kháng thuốc cũng phụ thuộc vào dạng kháng thuốc và phác đồ được lựa chọn. Do đó, người bệnh không nên lấy thời gian điều trị của người khác làm mốc để tự ngừng thuốc.

Uống thuốc lao có được uống thuốc khác không?

Có thể, nhưng cần kiểm tra tương tác thuốc trước khi phối hợp. Các thuốc thuộc nhóm rifamycin như rifampicin và rifapentine có thể tương tác với nhiều loại thuốc và làm thay đổi nồng độ hoặc hiệu quả của chúng.

Vì vậy, hãy cho bác sĩ hoặc dược sĩ biết tất cả thuốc bạn đang sử dụng. Không tự ngừng thuốc điều trị bệnh nền và cũng không tự bổ sung thuốc mới mà chưa được kiểm tra tính phù hợp.

Thuốc điều trị lao có chữa khỏi hoàn toàn không?

Bệnh lao có thể điều trị khỏi khi sử dụng phác đồ phù hợp và hoàn thành điều trị theo hướng dẫn. Khả năng đáp ứng còn phụ thuộc vào tình trạng nhạy hay kháng thuốc của vi khuẩn, mức độ bệnh, bệnh lý đi kèm và việc tuân thủ điều trị.

Việc hết ho hoặc cảm thấy khỏe hơn chưa đủ để xác định đã khỏi bệnh. Người bệnh cần tiếp tục được theo dõi và hoàn thành các đánh giá theo kế hoạch của cơ sở điều trị.

Quên uống thuốc lao phải làm sao?

Nếu quên một liều thuốc lao, không nên tự uống gấp đôi liều tiếp theo để bù nếu chưa có hướng dẫn cụ thể. Cách xử trí có thể phụ thuộc vào loại thuốc, thời điểm phát hiện quên liều và phác đồ đang sử dụng.

Bạn nên liên hệ bác sĩ, dược sĩ hoặc cơ sở đang quản lý điều trị để được hướng dẫn. Nếu tình trạng quên thuốc xảy ra nhiều lần, hãy trao đổi với nhân viên y tế để tìm cách hỗ trợ duy trì điều trị đều đặn.

Lao kháng thuốc dùng thuốc gì?

Lao kháng thuốc không có một danh sách thuốc cố định áp dụng cho mọi trường hợp. Bác sĩ cần dựa vào loại kháng thuốc, xét nghiệm độ nhạy thuốc, tiền sử điều trị và đặc điểm của từng người bệnh để xây dựng phác đồ.

Các phác đồ điều trị lao kháng rifampicin hoặc lao đa kháng thuốc hiện nay có thể sử dụng những thuốc như bedaquiline, pretomanid, linezolid và moxifloxacin trong các phối hợp phù hợp. Ngoài ra còn có những phác đồ và thuốc khác dành cho các tình huống cụ thể.

Đây là nhóm bệnh cần được quản lý chuyên môn chặt chẽ. Người bệnh tuyệt đối không tự mua các thuốc kể trên hoặc áp dụng phác đồ tìm thấy trên mạng, bởi sử dụng thuốc không phù hợp có thể khiến tình trạng kháng thuốc trở nên phức tạp hơn.

Thuốc điều trị lao có thể mang lại hiệu quả cao khi người bệnh được lựa chọn đúng phác đồ và tuân thủ đầy đủ quá trình điều trị. Điều quan trọng là uống thuốc theo hướng dẫn, tái khám đúng lịch và thông báo sớm các tác dụng bất thường thay vì tự ngừng hoặc thay đổi thuốc.

Khi cần tìm hiểu về thuốc điều trị lao, thuốc kê đơn hoặc các thuốc đang sử dụng cùng phác đồ, bạn có thể trao đổi với bác sĩ điều trị hoặc dược sĩ tại Nhà thuốc Long Châu để được cung cấp thông tin về thuốc và kiểm tra tương tác. Với thuốc kê đơn và thuốc chống lao, việc sử dụng cần tuân theo đơn cũng như hướng dẫn của cơ sở y tế; tình trạng cung ứng từng thuốc có thể thay đổi theo thời điểm và địa điểm.