Rối loạn phân ly là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị rối loạn phân ly

Rối loạn phân ly là gì?

Rối loạn phân ly là tình trạng sức khỏe tâm thần liên quan đến việc mất kết nối giữa suy nghĩ, trí nhớ, cảm xúc, môi trường xung quanh, hành vi và nhận thức. Những tình trạng này bao gồm việc trốn chạy khỏi thực tế theo những cách không mong muốn và không lành mạnh. Điều này gây ra các vấn đề trong việc quản lý cuộc sống hàng ngày.

Rối loạn phân ly thường xuất hiện như một phản ứng trước các sự việc gây sốc, buồn hoặc đau đớn và giúp đẩy lùi những ký ức khó khăn. Các triệu chứng phụ thuộc một phần vào loại rối loạn phân ly và có thể từ mất trí nhớ đến mất kết nối nhận dạng. Các tình trạng căng thẳng có thể làm nặng thêm triệu chứng của rối loạn phân ly trong một thời gian, khiến chúng dễ được phát hiện hơn.

Các loại rối loạn phân ly chính bao gồm:

• Rối loạn phân ly mất trí nhớ: Mất khả năng nhớ lại thông tin cá nhân quan trọng, thường liên quan đến sự kiện chấn thương hoặc căng thẳng.
• Rối loạn nhân cách phân ly: Trước đây gọi là rối loạn đa nhân cách, đặc trưng bởi sự tồn tại của hai hoặc nhiều trạng thái nhân cách riêng biệt.
• Rối loạn phân ly trầm cảm: Gồm cảm giác tách rời khỏi bản thân (depersonalization) và cảm giác thế giới xung quanh không thực (derealization).

Điều trị rối loạn phân ly có thể bao gồm liệu pháp tâm lý và thuốc. Điều trị rối loạn phân ly có thể khó khăn nhưng nhiều người bệnh học được những cách đối phó mới cho tình trạng này và cuộc sống của họ trở nên tốt đẹp hơn.

Những dấu hiệu và triệu chứng của rối loạn phân ly

Các triệu chứng của rối loạn phân ly tuỳ thuộc vào phân loại, triệu chứng có thể bao gồm:

• Mất trí nhớ: Quên thông tin cá nhân quan trọng, sự kiện hoặc khoảng thời gian nhất định, không thể giải thích bằng lãng quên thông thường.
• Nhận thức về bản thân bị biến đổi:
  • Cảm giác tách rời khỏi bản thân (depersonalization): Cảm thấy như mình đang quan sát chính mình từ bên ngoài cơ thể.
  • Cảm giác thế giới xung quanh không thực (derealization): Cảm thấy môi trường xung quanh trở nên mơ hồ, không thật hoặc như trong mơ.
• Rối loạn nhận dạng: Có hai hoặc nhiều trạng thái nhân cách riêng biệt (DID), mỗi nhân cách có cách suy nghĩ, cảm xúc và hành vi riêng.
• Khó khăn trong việc kết nối cảm xúc và cảm giác:
  • Tê liệt cảm xúc hoặc cơ thể.
  • Mất cảm giác về thời gian.
• Cơn co giật phân ly: Triệu chứng giống động kinh nhưng không có nguyên nhân thần kinh.
• Rối loạn tâm trạng, lo âu và trầm cảm.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Đôi khi các triệu chứng rối loạn phân ly xảy ra trong cơn khủng hoảng với hành vi nghiêm trọng hoặc bốc đồng. Những người có các triệu chứng này cần được chăm sóc khẩn cấp hơn và cần được chăm sóc tại khoa cấp cứu tại bệnh viện nếu được đánh giá là đáng lo ngại về tính an toàn.

Nếu bạn hoặc người thân có các triệu chứng ít khẩn cấp hơn và nghi ngờ là rối loạn phân ly, hãy liên hệ với bác sĩ để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời. Việc can thiệp sớm có thể giúp cải thiện hiệu quả điều trị và ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng.

Nguyên nhân dẫn đến rối loạn phân ly

Có nhiều nguyên nhân có thể gây ra rối loạn phân ly, bao gồm quá khứ đã trải qua một sự kiện đau thương nào đó. Người bệnh mắc rối loạn phân ly có thể đã từng bị lạm dụng về thể chất, tình dục hoặc tinh thần trong thời thơ ấu. Một số người sau khi trải qua chiến tranh, bắt cóc hoặc thậm chí là một phương pháp y tế xâm lấn. Chứng kiến hoặc trải qua bạo lực gia đình. Mất người thân, bỏ rơi hoặc thiếu sự chăm sóc. Trải nghiệm chiến tranh, thiên tai, tai nạn nghiêm trọng.

Xa lánh thực tế là một cơ chế phòng vệ bình thường giúp con người đối phó trong thời gian đau thương. Đó là một hình thức phủ nhận, như thể “điều này không xảy ra với tôi”. Nó trở thành vấn đề khi môi trường không còn đau thương nữa nhưng người bệnh vẫn hành động và sống như nó vẫn còn tồn tại và chưa được xử lý. Sự phân ly hoạt động như một cơ chế phòng vệ, giúp cá nhân tạm thời trốn tránh khỏi thực tế đau thương. Tuy nhiên, khi cơ chế này tiếp tục kéo dài sau khi mối đe dọa đã qua, nó có thể gây ra rối loạn chức năng trong cuộc sống hàng ngày.