6 biến chứng bệnh tiểu đường thường gặp và cách phòng ngừa

Tiểu đường (hay đái tháo đường) là một bệnh mạn tính có xu hướng gia tăng nhanh chóng trên toàn thế giới. Không chỉ dừng lại ở việc làm rối loạn chuyển hóa đường trong cơ thể, bệnh còn âm thầm gây tổn thương nhiều cơ quan quan trọng nếu không được kiểm soát tốt. Những ảnh hưởng này có thể xuất hiện sớm hoặc muộn và thường để lại hậu quả nặng nề nếu người bệnh chủ quan trong quá trình điều trị.

Bị tiểu đường bao lâu thì biến chứng?

Thời điểm xuất hiện biến chứng ở người mắc đái tháo đường không cố định mà phụ thuộc chủ yếu vào mức độ kiểm soát đường huyết và việc tuân thủ điều trị lâu dài. Khi đường huyết thường xuyên duy trì ở mức cao, các tổn thương vi mạch và đại mạch sẽ tích lũy âm thầm qua từng năm.

Ở những người được chẩn đoán nhưng điều trị không đầy đủ hoặc bỏ kiểm soát đường huyết trong thời gian dài, các biến chứng có thể xuất hiện chỉ sau vài năm. Thông thường, nếu tình trạng tăng đường huyết kéo dài từ 5 - 10 năm, nguy cơ tổn thương mắt, thận, thần kinh và tim mạch sẽ tăng rõ rệt. Đặc biệt, nhiều trường hợp bệnh đã tồn tại âm thầm trước khi được phát hiện nên biến chứng có thể xuất hiện sớm hơn dự kiến.

Ngược lại, ở người tuân thủ chế độ ăn hợp lý, duy trì vận động đều đặn, sử dụng thuốc đúng chỉ định và tái khám định kỳ quá trình tổn thương cơ quan sẽ diễn ra chậm hơn. Nhờ đó, thời gian xuất hiện biến chứng được kéo dài hoặc mức độ tổn thương nhẹ hơn đáng kể.

6 biến chứng bệnh tiểu đường thường gặp

Các biến chứng của đái tháo đường thường tiến triển âm thầm và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể.

Võng mạc tiểu đường

Tổn thương võng mạc là nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực và mù lòa ở người trưởng thành mắc đái tháo đường. Tình trạng này xuất phát từ tổn thương các mao mạch nhỏ nuôi dưỡng võng mạc khiến thành mạch yếu đi và rò rỉ dịch.

Ở giai đoạn sớm, bệnh thường không gây triệu chứng rõ ràng. Khi tổn thương tiến triển, người bệnh có thể thấy nhìn mờ, méo hình, xuất hiện điểm đen trước mắt hoặc giảm thị lực đột ngột do xuất huyết. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn là rất cao.

Bệnh thận do đái tháo đường

Tổn thương thận là biến chứng mạn tính thường gặp và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận mạn giai đoạn cuối. Tăng đường huyết kéo dài làm tổn thương cầu thận khiến khả năng lọc máu suy giảm dần theo thời gian.

Giai đoạn đầu, bệnh diễn tiến âm thầm và chỉ được phát hiện thông qua xét nghiệm nước tiểu phát hiện albumin niệu. Khi bệnh nặng hơn, người bệnh có thể phù chân, mệt mỏi, chán ăn và tăng huyết áp khó kiểm soát. Nếu không điều trị sớm, tổn thương thận sẽ tiến triển không hồi phục.

Bệnh thần kinh đái tháo đường

Tăng đường huyết gây tổn thương trực tiếp sợi thần kinh và hệ vi mạch nuôi dưỡng thần kinh dẫn đến rối loạn cảm giác và vận động. Dạng thường gặp nhất là tổn thương thần kinh ngoại biên đối xứng ở bàn chân và bàn tay.

Người bệnh có thể cảm thấy tê bì, châm chích, nóng rát hoặc mất cảm giác đau và nhiệt độ. Khi cảm giác bảo vệ suy giảm, nguy cơ chấn thương, loét và nhiễm trùng bàn chân tăng cao mà người bệnh không nhận biết sớm. Đây là yếu tố quan trọng dẫn đến loét bàn chân và cắt cụt chi.

Ngoài ra, tổn thương thần kinh tự chủ còn gây rối loạn tim mạch, tiêu hóa, tiết niệu và chức năng sinh dục làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Biến chứng mạch máu lớn

Đái tháo đường thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch thông qua rối loạn chuyển hóa đường, mỡ và tình trạng viêm mạn tính. Hệ quả là nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và mạch máu não tăng cao hơn nhiều so với người không mắc bệnh.

Các bệnh lý thường gặp bao gồm nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh động mạch ngoại vi chi dưới. Đây là nhóm biến chứng gây tử vong hàng đầu ở người mắc đái tháo đường.

Bệnh cơ tim do đái tháo đường

Bệnh cơ tim là dạng tổn thương tim đặc hiệu xảy ra độc lập với bệnh mạch vành. Tình trạng rối loạn chuyển hóa kéo dài làm thay đổi cấu trúc và chức năng cơ tim, dẫn đến suy giảm khả năng co bóp và giãn nở của tim.

Theo thời gian, người bệnh dễ tiến triển suy tim, đặc biệt khi kèm tăng huyết áp hoặc béo phì. Nguy cơ biến cố tim mạch nặng hơn sau nhồi máu cơ tim cũng tăng lên đáng kể.

Tăng nguy cơ nhiễm trùng

Tăng đường huyết kéo dài làm suy giảm chức năng hệ miễn dịch khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng và khó hồi phục hơn. Các nhiễm trùng thường gặp bao gồm nhiễm nấm da, niêm mạc, nhiễm trùng tiết niệu, nhiễm trùng da và nhiễm trùng bàn chân.

Những nhiễm trùng này thường diễn tiến nặng do kèm theo rối loạn tuần hoàn và tổn thương thần kinh. Nếu không được điều trị kịp thời, nguy cơ biến chứng lan rộng và kéo dài thời gian hồi phục là rất lớn.

Biện pháp phòng ngừa biến chứng nguy hiểm của bệnh tiểu đường

Phòng ngừa biến chứng tiểu đường cần được thực hiện xuyên suốt ngay từ khi mới chẩn đoán bệnh. Mục tiêu quan trọng nhất là duy trì đường huyết ổn định lâu dài và kiểm soát đồng thời các yếu tố nguy cơ đi kèm.

• Người bệnh cần xây dựng chế độ ăn uống khoa học, hạn chế đường tinh luyện, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn.
• Việc duy trì vận động thể chất đều đặn giúp cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ kiểm soát cân nặng hiệu quả.
• Theo dõi đường huyết thường xuyên, tuân thủ dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường.
• Tầm soát mắt thận thần kinh tim mạch và bàn chân theo khuyến cáo y tế giúp can thiệp kịp thời trước khi tổn thương tiến triển nặng.
• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, chăm sóc bàn chân đúng cách và giữ tinh thần lạc quan đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ xuất hiện biến chứng.

Phần lớn người mắc đái tháo đường có nguy cơ gặp biến chứng bệnh tiểu đường sau nhiều năm nếu việc kiểm soát đường huyết không đạt mục tiêu. Ngược lại, khi tuân thủ điều trị, duy trì lối sống lành mạnh và theo dõi y tế định kỳ, người bệnh hoàn toàn có thể làm chậm hoặc ngăn ngừa biến chứng trong thời gian dài. Chủ động quản lý bệnh chính là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người mắc bệnh tiểu đường.