Bạch hầu ngoài da: Dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa hiệu quả

Bạch hầu ngoài da tuy hiếm gặp hơn ở các nước phát triển nhưng thể bệnh này vẫn âm thầm xuất hiện trong cộng đồng, đặc biệt ở những khu vực có điều kiện vệ sinh hạn chế hoặc tỷ lệ tiêm chủng chưa đầy đủ. Điều đáng lo ngại là các vết thương ngoài da do bạch hầu thường dễ bị nhầm lẫn với chàm, ghẻ hay nhiễm trùng da thông thường. Nhận biết đúng dấu hiệu và chủ động phòng ngừa là chìa khóa để bảo vệ bản thân và cộng đồng trước mối nguy không thể xem nhẹ này.

Bạch hầu ngoài da: Căn bệnh nguy hiểm hơn bạn nghĩ

Khi nhắc đến bạch hầu, phần lớn mọi người nghĩ ngay đến màng giả trong cổ họng hay tình trạng khó thở nguy kịch. Nhưng có một thể bệnh ít được chú ý hơn, lại đang âm thầm là nguồn phát tán vi khuẩn lớn nhất trong cộng đồng đó là bạch hầu ngoài da.

Nhiều người lầm tưởng bạch hầu ngoài da nhẹ hơn vì không gây khó thở ngay lập tức.

Nhưng thực tế là ngược lại về khả năng lây truyền. Theo dữ liệu dịch tễ học, bạch hầu da chiếm tới 57 - 86% khả năng phát tán vi khuẩn trong các ca bệnh được ghi nhận. Người mang vi khuẩn qua da nhưng không có triệu chứng toàn thân rõ ràng dễ bị bỏ sót, vô tình trở thành nguồn lây âm thầm cho người xung quanh.

Mặc dù thể ngoài da hiếm gây biến chứng toàn thân hơn thể hô hấp, nhưng không có nghĩa là an toàn tuyệt đối. Khi độc tố vi khuẩn rò rỉ vào máu qua vùng tổn thương, có thể gây ra:

• Biến chứng tim: Viêm cơ tim ảnh hưởng chức năng bơm máu, nguy hiểm tính mạng.
• Biến chứng thần kinh: Hội chứng Guillain-Barré xảy ra ở khoảng 3 - 5% trường hợp bạch hầu da.
• Ổ chứa và lây lan: Đây mới là mối nguy lớn nhất về y tế công cộng. Người mắc bạch hầu da không được phát hiện và cách ly sẽ tiếp tục phát tán vi khuẩn trong cộng đồng, đặc biệt nguy hiểm với trẻ em chưa tiêm đủ mũi.
• Nhiễm độc toàn thân: Đây là tình trạng nghiêm trọng chỉ xảy ra ở khoảng 1 - 2% ca bạch hầu da, nhưng khi xảy ra thì tiên lượng nặng và cần hồi sức tích cực.

Nhận biết bạch hầu ngoài da qua từng giai đoạn

Bạch hầu ngoài da không bùng phát ồ ạt ngay từ đầu mà tiến triển qua từng giai đoạn với những biểu hiện ngày càng rõ ràng hơn. Nhận biết các dấu hiệu này sẽ giúp bạn phát hiện bệnh sớm trước khi tình trạng trở nên nghiêm trọng.

Giai đoạn khởi phát

Ban đầu, vùng da bị nhiễm khuẩn xuất hiện một mụn nước nhỏ hoặc mụn mủ, trông không khác gì mụn nhọt hay phản ứng dị ứng thông thường. Giai đoạn này rất dễ bị bỏ qua hoặc tự xử lý ở nhà.

Trong vòng vài ngày, mụn vỡ ra và để lộ một vết loét nhỏ. Đây là lúc bệnh bắt đầu bộc lộ đặc điểm riêng biệt của căn bệnh.

Giai đoạn toàn phát

Vết loét tiến triển thành hình bầu dục hoặc hình lỗ thủng, với mép nhô cao rõ ràng. Đường kính từ vài mm đến vài cm. Đặc điểm quan trọng nhất để phân biệt với các bệnh da khác là lớp màng nâu xám hoặc màng giả xuất hiện ở đáy vết loét. Lớp màng này dính chắc, khó bóc, đây là dấu chỉ điểm khi vi khuẩn sản sinh độc tố tại chỗ.

Các vị trí hay gặp nhất là tay, chân và cẳng chân hoặc những nơi thường xuyên tiếp xúc và dễ bị va chạm. Vết loét thường đau ở giai đoạn đầu, sau đó giảm đau nhưng lại chậm lành. Nếu không điều trị, vết thương có thể kéo dài 2 - 3 tháng và để lại sẹo lõm vĩnh viễn.

Triệu chứng toàn thân đi kèm

Phần lớn các ca bạch hầu ngoài da chỉ biểu hiện tại chỗ. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể kèm theo:

• Sốt nhẹ, mệt mỏi.
• Sưng hạch bạch huyết gần vùng tổn thương.
• Đau họng hoặc biểu hiện nhiễm trùng đường hô hấp trên.

Khi các triệu chứng toàn thân xuất hiện, đây là dấu hiệu cảnh báo độc tố đang lan vào hệ tuần hoàn, người bệnh cần nhập viện điều trị ngay.

Phân biệt bạch hầu da với chốc lở và loét da thông thường

Nhiều người thường nhầm lẫn bạch hầu ngoài da với một số căn bệnh ngoài da thông thường. Ba bệnh này có vẻ ngoài khá giống nhau nhưng khác biệt quan trọng ở đặc điểm tổn thương:

Tiêm vắc xin phòng bệnh bạch hầu ngoài da từ gốc

WHO khuyến cáo mỗi người cần hoàn thành 6 liều vắc xin bạch hầu trong suốt cuộc đời để duy trì miễn dịch bền vững. Vắc xin bạch hầu hiện được tích hợp trong nhiều loại vắc xin phối hợp bảo vệ đồng thời uốn ván, ho gà và các bệnh khác.

Lưu ý miễn dịch từ vắc xin phòng bệnh bạch hầu suy giảm theo thời gian. Người lớn không tiêm nhắc định kỳ hoàn toàn có thể mắc bệnh, kể cả thể ngoài da. Đây là lý do các ca bệnh không chỉ xảy ra ở trẻ em mà ngày càng xuất hiện ở người lớn.

Không có biện pháp nào phòng bạch hầu hiệu quả hơn tiêm vắc xin đúng lịch và đầy đủ mũi. Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng Long Châu với đội ngũ chuyên nghiệp, vắc xin đảm bảo nguồn gốc và quy trình bảo quản chuẩn lạnh sẽ giúp bạn và cả gia đình được bảo vệ toàn diện trước căn bệnh bạch hầu ngoài da này.

Bạch hầu ngoài da tuy không gây ra những triệu chứng ồ ạt như bạch hầu hô hấp, nhưng hoàn toàn không phải là bệnh lý có thể xem thường. Chính vì diễn tiến âm thầm và dễ bị nhầm lẫn, thể bệnh này tiềm ẩn nguy cơ lây lan trong cộng đồng và đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ, người cao tuổi và những ai chưa được tiêm phòng đầy đủ.Phòng bệnh từ sớm bằng vắc xin chính là nền tảng vững chắc nhất để bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước bạch hầu nói chung và bạch hầu ngoài da nói riêng.