Đau bụng colic là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý hiệu quả

Dù không phải bệnh lý nguy hiểm, đau bụng colic có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng bú và sự phát triển của trẻ. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây ra, dấu hiệu nhận biết cũng như cách xử lý đúng khi bị đau bụng colic sẽ giúp chúng ta chủ động chăm sóc sức khỏe và thăm khám khi cần thiết.

Đau bụng colic là gì?

Thuật ngữ colic trong y học dùng để chỉ những cơn đau quặn dữ dội, khởi phát đột ngột, thường liên quan đến co thắt cơ trơn trong một số cơ quan nhất định. Tùy theo nguyên nhân, colic có thể gặp trong các tình trạng như colic ở trẻ sơ sinh (hội chứng colic), đau quặn mật hoặc đau quặn thận.

Về mặt cơ chế, đau bụng colic chủ yếu liên quan đến hiện tượng co thắt mạnh của cơ trơn tại các cơ quan như ruột, đường mật hoặc đường tiết niệu, gây ra cảm giác đau quặn đặc trưng. Dấu hiệu điển hình của đau bụng colic thường gồm:

• Cơn đau thường khởi phát đột ngột, tăng nhanh về mức độ rồi giảm dần.
• Cơn đau quặn xuất hiện từng cơn, có tính chu kỳ rõ rệt, có thể tái phát sau một khoảng thời gian ngắn, khiến người bệnh cảm thấy rất khó chịu.
• Vị trí đau bụng colic khá đa dạng, tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Người bệnh có thể đau quanh rốn, vùng hạ sườn hoặc bụng dưới, đôi khi cơn đau lan sang các vùng lân cận.
• Ngoài cảm giác đau quặn, nhiều trường hợp còn kèm theo triệu chứng đầy bụng, chướng hơi, buồn nôn, nôn ói hoặc cảm giác khó chịu toàn thân.

Ở trẻ sơ sinh, đau bụng colic thường biểu hiện bằng các dấu hiệu đặc trưng như khóc thét thành từng cơn, co chân lên bụng, đỏ mặt và rất khó dỗ dù đã được cho ăn hoặc thay tã. Trẻ có thể quấy khóc nhiều vào một khung giờ cố định trong ngày, trong khi trẻ vẫn bú tốt và phát triển bình thường.

Phân biệt đau bụng colic với các dạng đau bụng khác

Đau bụng colic thường bị nhầm lẫn với nhiều dạng đau bụng khác, đặc biệt là đau bụng do viêm như viêm ruột thừa hoặc viêm dạ dày. Cơn đau colic có tính chất quặn từng cơn, xuất hiện rồi giảm. Trong khi đau do viêm thường âm ỉ hoặc đau liên tục, mức độ tăng dần và ít khi giảm hoàn toàn. Đau viêm ruột thừa hay khu trú cố định, kèm sốt, buồn nôn, còn đau colic có thể lan và thay đổi vị trí.

So với đau bụng do ngộ độc thực phẩm, đau colic ít khi đi kèm tiêu chảy dữ dội hay nôn ói liên tục. Ngộ độc thực phẩm thường khởi phát sau ăn, kèm rối loạn tiêu hóa rõ rệt, trong khi colic chủ yếu liên quan đến co thắt cơ trơn.

Nguyên nhân gây đau bụng colic thường gặp

Ngoài thắc mắc đau bụng colic là gì, việc tìm hiểu nguyên nhân cũng là điều cần thiết. Đau bụng colic có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân thường gặp như:

Nguyên nhân gây đau bụng colic ở người lớn

Tình trạng co thắt ruột hoặc rối loạn nhu động ruột khiến các cơn đau quặn xuất hiện từng đợt, đặc biệt sau ăn hoặc khi căng thẳng. Ngoài ra, hội chứng ruột kích thích, đầy hơi và tích tụ khí trong lòng ruột cũng làm tăng áp lực, kích thích co thắt cơ trơn và gây đau colic. Táo bón hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài khiến phân ứ đọng, làm ruột phải co bóp mạnh hơn để tống xuất, từ đó gây ra cảm giác đau bụng quặn khó chịu.

Đau bụng colic cũng có thể xuất phát từ hệ thống gan - mật, thường gặp nhất là sỏi mật. Khi sỏi di chuyển hoặc gây tắc nghẽn, túi mật co thắt mạnh để đẩy dịch mật, tạo ra cơn đau quặn dữ dội, thường khu trú vùng hạ sườn phải. Bên cạnh đó, rối loạn chức năng đường mật làm quá trình bài tiết mật không đều, gây co thắt bất thường và dẫn đến các cơn đau colic tái phát.

Sỏi thận hoặc sỏi niệu quản là nguyên nhân điển hình gây đau bụng colic ở hệ tiết niệu. Khi sỏi di chuyển trong đường tiết niệu, cơ trơn co thắt mạnh nhằm đẩy sỏi ra ngoài, gây đau quặn từng cơn, có thể lan xuống bụng dưới hoặc vùng bẹn. Ngoài ra, tình trạng co thắt đường tiết niệu do kích thích hoặc viêm cũng có thể tạo ra cơn đau colic với mức độ từ vừa đến nặng.

Nguyên nhân ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đau bụng colic là gì? Tình trạng này thường liên quan đến hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện. Trẻ dễ nuốt nhiều không khí khi bú, làm tăng lượng khí trong ruột và gây đầy hơi, co thắt ruột. Bên cạnh đó, dị ứng đạm sữa bò hoặc việc thay đổi chế độ ăn đột ngột cũng có thể kích thích đường ruột, dẫn đến các cơn đau quặn khiến trẻ quấy khóc, khó chịu.

Đau bụng colic có nguy hiểm không?

Colic ở trẻ sơ sinh thường lành tính và tự khỏi theo thời gian. Tuy nhiên, các dạng đau quặn như đau quặn mật hoặc đau quặn thận ở người lớn có thể tiềm ẩn nguy cơ biến chứng và cần được thăm khám y tế. Khi đó, các cơn đau thường dữ dội hơn, tái phát nhiều lần và có thể kèm theo sốt, nôn ói, rối loạn tiêu hóa hoặc tiểu bất thường. Những trường hợp này nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng.

Cần theo dõi sát khi cơn đau colic kéo dài, mức độ ngày càng tăng hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường khác ở người bệnh. Việc thăm khám sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Cách xử lý đau bụng colic hiệu quả

Khi đã biết đau bụng colic là gì, nhiều người cũng quan tâm đến cách xử lý đúng nếu gặp tình trạng này. Chăm sóc, điều trị đúng cách giúp giảm cảm giác khó chịu của những cơn đau bụng colic, hạn chế biến chứng không mong muốn.

Xử lý tại nhà khi cơn đau nhẹ

Khi cơn đau bụng colic ở mức độ nhẹ, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp đơn giản tại nhà để giảm khó chịu. Nghỉ ngơi và thư giãn giúp cơ thể ổn định hơn, hạn chế các cơn co thắt mạnh. Chườm ấm vùng bụng là cách hiệu quả để làm giãn cơ trơn, từ đó giảm cảm giác đau quặn. Ngoài ra, việc điều chỉnh tư thế, nằm nghiêng hoặc xoa bụng nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ cũng giúp hỗ trợ nhu động ruột hoạt động ổn định hơn và giảm đau tạm thời.

Tuy nhiên, không nên tự xử trí tại nhà nếu cơn đau bụng dữ dội, kéo dài, kèm sốt, nôn liên tục, tiểu máu, vàng da hoặc đau tăng dần. Trong các trường hợp này, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán chính xác.

Điều chỉnh ăn uống và sinh hoạt

Chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát đau bụng colic. Người bệnh nên ăn chậm, nhai kỹ, hạn chế các thực phẩm dễ sinh hơi, nhiều dầu mỡ hoặc khó tiêu để giảm áp lực lên hệ tiêu hóa. Uống đủ nước mỗi ngày và bổ sung chất xơ ở mức hợp lý giúp phòng ngừa táo bón và giảm co thắt ruột. Với trẻ nhỏ, cần chú ý điều chỉnh tư thế cho con bú đúng, hạn chế nuốt khí và lựa chọn loại sữa phù hợp.

Sử dụng thuốc khi cần thiết

Trong những trường hợp đau bụng colic không thuyên giảm, việc sử dụng thuốc có thể được cân nhắc. Các nhóm thuốc giảm co thắt có thể giúp làm giãn cơ trơn và giảm cơn đau, nhưng cần dùng theo chỉ định của nhân viên y tế. Người bệnh không nên tự ý lạm dụng thuốc giảm đau vì có thể che lấp triệu chứng hoặc gây tác dụng phụ không mong muốn. Bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân và lựa chọn loại thuốc phù hợp, đảm bảo hiệu quả và an toàn cho sức khỏe.

Với những thông tin trên đây, hy vọng bạn đã biết đau bụng colic là gì. Việc nhận biết sớm nguyên nhân, theo dõi triệu chứng và xử lý phù hợp sẽ giúp giảm đau hiệu quả và phòng ngừa biến chứng. Khi cơn đau kéo dài hoặc bất thường, người bệnh nên thăm khám sớm để được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.