Đứt dây chằng đầu gối là gì? Nguyên nhân và cách phòng ngừa hiệu quả

Đứt dây chằng đầu gối là tình trạng một hoặc nhiều dây chằng có nhiệm vụ giữ vững khớp gối bị rách một phần hoặc đứt hoàn toàn. Dây chằng là những dải mô liên kết chắc khỏe nối các xương với nhau, giúp duy trì sự ổn định của khớp và kiểm soát chuyển động của đầu gối trong các hoạt động như đi lại, chạy, thay đổi hướng hoặc vận động thể thao.

Khớp gối có bốn dây chằng chính gồm dây chằng chéo trước (ACL), dây chằng chéo sau (PCL), dây chằng bên trong (MCL) và dây chằng bên ngoài (LCL). Mỗi dây chằng đảm nhận vai trò khác nhau trong việc hạn chế các chuyển động quá mức của khớp gối. Vì vậy, khi dây chằng bị tổn thương, người bệnh có thể gặp tình trạng đau, sưng, hạn chế vận động hoặc cảm giác khớp gối không vững. Biểu hiện cụ thể phụ thuộc vào dây chằng bị tổn thương cũng như mức độ tổn thương.

Đứt dây chằng đầu gối thường liên quan đến chấn thương khiến khớp gối bị xoay, đổi hướng đột ngột, chịu lực tác động mạnh hoặc vận động vượt quá giới hạn sinh lý. Tổn thương có thể chỉ xảy ra ở một dây chằng nhưng cũng có thể phối hợp với tổn thương các cấu trúc khác của khớp gối, chẳng hạn sụn chêm hoặc sụn khớp. Do đó, “đứt dây chằng đầu gối” là thuật ngữ mô tả một nhóm tổn thương dây chằng quanh khớp gối, chứ không phải tên của một bệnh lý duy nhất.

Về mức độ, tổn thương dây chằng thường được đánh giá từ nhẹ đến nặng, từ tình trạng dây chằng bị kéo giãn hoặc rách một phần cho đến đứt hoàn toàn và mất chức năng giữ vững khớp. Việc xác định chính xác dây chằng nào bị tổn thương và mức độ tổn thương có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị và phục hồi chức năng phù hợp.

Những dấu hiệu và triệu chứng của đứt dây chằng đầu gối

Các biểu hiện của đứt dây chằng đầu gối có thể khác nhau tùy thuộc vào dây chằng bị tổn thương, mức độ rách và các tổn thương phối hợp trong khớp. Một số dấu hiệu và triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Đau đầu gối: Cơn đau thường xuất hiện sau chấn thương, có thể từ nhẹ đến dữ dội tùy mức độ tổn thương. Đau có thể khiến người bệnh khó tiếp tục vận động hoặc chịu trọng lượng lên chân bị thương.
• Sưng khớp gối: Đầu gối có thể sưng sau chấn thương do phản ứng viêm hoặc chảy máu trong khớp. Thời điểm và mức độ sưng có thể khác nhau tùy loại tổn thương.
• Nghe hoặc cảm nhận tiếng “rắc” khi chấn thương: Một số người, đặc biệt trong trường hợp tổn thương dây chằng chéo trước, có thể nghe hoặc cảm nhận tiếng “rắc” ở đầu gối ngay tại thời điểm xảy ra chấn thương.
• Cảm giác đầu gối không vững: Người bệnh có thể cảm thấy khớp gối lỏng lẻo, mất vững hoặc như sắp khuỵu khi đứng, đi lại, xoay người hoặc thay đổi hướng vận động.
• Hạn chế vận động khớp gối: Tình trạng đau và sưng có thể khiến việc gập hoặc duỗi đầu gối trở nên khó khăn, làm giảm phạm vi vận động của khớp.
• Khó đi lại hoặc chịu lực: Người bệnh có thể đau khi đặt trọng lượng cơ thể lên chân bị thương, đi khập khiễng hoặc gặp khó khăn khi thực hiện các hoạt động thường ngày.
• Đau khi ấn vào vùng tổn thương: Một số trường hợp có cảm giác đau hoặc nhạy cảm khi ấn vào khu vực tương ứng với dây chằng bị tổn thương, đặc biệt ở các chấn thương dây chằng bên.
• Bầm tím quanh đầu gối: Chấn thương dây chằng có thể đi kèm tổn thương mô mềm và xuất huyết dưới da, từ đó xuất hiện vùng bầm tím quanh khớp gối. Dấu hiệu này không phải lúc nào cũng có.

Biến chứng có thể gặp khi mắc phải đứt dây chằng đầu gối

Nếu dây chằng đầu gối bị tổn thương nghiêm trọng hoặc không được điều trị và phục hồi chức năng phù hợp, người bệnh có thể gặp một số vấn đề ảnh hưởng đến chức năng và độ ổn định của khớp gối. Các biến chứng có thể gặp gồm:

• Mất vững khớp gối: Dây chằng bị đứt có thể làm giảm khả năng giữ vững khớp, khiến người bệnh có cảm giác đầu gối lỏng lẻo, khuỵu hoặc không chắc chắn khi đi lại, xoay người và thay đổi hướng.
• Hạn chế vận động: Đau, sưng và những thay đổi tại khớp sau chấn thương có thể khiến người bệnh khó gập hoặc duỗi gối hoàn toàn, từ đó ảnh hưởng đến sinh hoạt và khả năng vận động.
• Yếu và teo cơ: Việc giảm vận động chân trong thời gian dài có thể làm suy giảm sức mạnh của các nhóm cơ quanh khớp gối, đặc biệt là cơ đùi, gây khó khăn cho quá trình phục hồi chức năng.
• Tổn thương sụn chêm: Khớp gối mất vững kéo dài có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện thêm tổn thương ở sụn chêm, nhất là khi người bệnh tiếp tục thực hiện các hoạt động xoay, đổi hướng hoặc vận động cường độ cao.
• Tổn thương sụn khớp: Những chuyển động bất thường của khớp gối sau tổn thương dây chằng có thể góp phần gây tổn thương bề mặt sụn khớp theo thời gian.
• Thoái hóa khớp gối: Người từng bị chấn thương dây chằng đầu gối, đặc biệt khi kèm theo tổn thương sụn chêm hoặc sụn khớp, có nguy cơ phát triển các thay đổi thoái hóa tại khớp về lâu dài.
• Giảm khả năng vận động và chơi thể thao: Tình trạng đau, yếu cơ hoặc mất vững kéo dài có thể khiến người bệnh gặp khó khăn khi chạy, nhảy, đổi hướng và thực hiện các hoạt động thể thao như trước khi chấn thương.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bị chấn thương đầu gối nên đi khám, đặc biệt khi xuất hiện một trong các trường hợp sau:

• Đau đầu gối nhiều: Cơn đau rõ rệt, kéo dài hoặc ngày càng tăng.
• Sưng đầu gối: Khớp gối sưng nhiều hoặc sưng xuất hiện nhanh sau chấn thương.
• Không thể chịu lực: Khó đứng, đi lại hoặc không thể đặt trọng lượng cơ thể lên chân bị thương.
• Đầu gối mất vững: Có cảm giác khớp gối lỏng, dễ khuỵu hoặc không vững khi di chuyển.
• Khó gập hoặc duỗi gối: Phạm vi vận động của đầu gối giảm đáng kể hoặc không thể duỗi/gập bình thường.
• Có tiếng “rắc” khi chấn thương: Đặc biệt khi sau đó xuất hiện đau, sưng hoặc mất vững khớp gối.
• Đầu gối biến dạng: Cần được đánh giá y tế sớm, nhất là sau chấn thương mạnh.
• Tê, lạnh hoặc thay đổi màu sắc ở bàn chân: Đây là những biểu hiện cần được kiểm tra y tế khẩn cấp vì có thể liên quan đến tổn thương mạch máu hoặc thần kinh.

Đứt dây chằng đầu gối thường xảy ra khi khớp gối phải chịu lực mạnh hoặc thực hiện chuyển động vượt quá giới hạn bình thường. Tổn thương có thể xuất hiện trong khi chơi thể thao, sinh hoạt hoặc do tai nạn. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Thay đổi hướng đột ngột: Xoay hoặc chuyển hướng nhanh trong khi bàn chân vẫn giữ trên mặt đất có thể tạo lực lớn lên dây chằng đầu gối.
• Dừng lại đột ngột khi đang chạy: Giảm tốc nhanh hoặc dừng bất ngờ có thể khiến dây chằng chịu lực căng quá mức, đặc biệt trong các hoạt động thể thao.
• Tiếp đất không đúng tư thế: Tiếp đất sau khi nhảy với đầu gối ở tư thế không thuận lợi có thể gây tổn thương dây chằng.
• Va chạm trực tiếp vào đầu gối: Một lực mạnh tác động vào phía trước hoặc hai bên đầu gối có thể làm dây chằng bị căng, rách hoặc đứt.
• Tai nạn giao thông hoặc tai nạn sinh hoạt: Những chấn thương mạnh khiến đầu gối bị xoắn, gập hoặc duỗi quá mức có thể gây đứt một hoặc nhiều dây chằng.
• Chấn thương khi chơi thể thao: Các môn có nhiều động tác chạy, nhảy, xoay người, đổi hướng hoặc va chạm có thể dẫn đến chấn thương dây chằng đầu gối.

Tùy vào hướng và mức độ của lực tác động, các dây chằng như dây chằng chéo trước (ACL), dây chằng chéo sau (PCL), dây chằng bên trong (MCL) hoặc dây chằng bên ngoài (LCL) có thể bị tổn thương riêng lẻ hoặc đồng thời với những cấu trúc khác của khớp gối.