Viêm não Nhật Bản và viêm màng não do não mô cầu: Phân biệt và phòng ngừa

Viêm não nhật bản và viêm não nhật bản và viêm màng não do não mô cầu cùng là những bệnh lý tấn công hệ thần kinh trung ương và có thể để lại hậu quả nặng nề, việc hiểu rõ bản chất của từng bệnh là vô cùng quan trọng. Điều này giúp các bậc phụ huynh có thể nhận biết sớm các dấu hiệu, đưa trẻ đi khám kịp thời và chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa hiệu quả cho cả gia đình.

Vì sao viêm não Nhật Bản và viêm màng não do não mô cầu dễ bị nhầm lẫn?

Sự nhầm lẫn giữa hai căn bệnh này thường xuất phát từ những điểm tương đồng trong giai đoạn khởi phát, khiến việc chẩn đoán ban đầu tại nhà trở nên khó khăn. Cả hai bệnh đều là những tình trạng nhiễm trùng thần kinh cấp tính nguy hiểm.

Đều có thể khởi phát với sốt cao và đau đầu

Triệu chứng đầu tiên và phổ biến nhất ở cả hai bệnh là sốt cao. Kèm theo đó là cảm giác đau đầu dữ dội, quấy khóc, chán ăn ở trẻ nhỏ hoặc buồn nôn, nôn mửa ở người lớn.

Những dấu hiệu này rất giống với các bệnh nhiễm virus thông thường khác, làm cho nhiều người chủ quan và chậm trễ trong việc tìm kiếm sự chăm sóc y tế.

Đều ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương

Cả hai bệnh đều có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương. Viêm não Nhật Bản chủ yếu gây viêm não, trong khi Neisseria meningitidis thường gây viêm màng não và/hoặc nhiễm khuẩn huyết. Cả hai bệnh đều có thể gây rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê khi bệnh nặng.

Đều có nguy cơ để lại di chứng hoặc tử vong nếu điều trị muộn

Đây là điểm chung đáng lo ngại nhất. Nếu không được phát hiện và điều trị tích cực kịp thời, cả hai bệnh đều có tỷ lệ tử vong cao. Những bệnh nhân may mắn sống sót cũng có nguy cơ phải đối mặt với các di chứng thần kinh vĩnh viễn như liệt, chậm phát triển trí tuệ, động kinh, rối loạn tâm thần.

Viêm não Nhật Bản và viêm màng não do não mô cầu khác nhau như thế nào?

Mặc dù có những điểm tương đồng ban đầu, việc phân biệt viêm não Nhật Bản và viêm màng não do não mô cầu là cực kỳ quan trọng vì chúng có bản chất, đường lây truyền và cách phòng bệnh hoàn toàn khác biệt. Hiểu rõ sự khác nhau này là chìa khóa để có biện pháp can thiệp đúng đắn.

Tác nhân gây bệnh

Viêm não Nhật Bản do virus thuộc nhóm Flavivirus gây ra. Đây là một loại virus ARN, có vật chủ là các loài chim hoang dã và lợn.

Trong khi đó, viêm màng não do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Neisseria meningitidis, hay còn gọi là não mô cầu khuẩn. Vi khuẩn này có nhiều nhóm huyết thanh (serogroup), trong đó A, B, C, W, X và Y là những nhóm có thể gây bệnh và dịch.

Đường lây truyền

Viêm não Nhật Bản không lây trực tiếp từ người sang người. Bệnh lây truyền qua trung gian là muỗi Culex, chủ yếu là Culex tritaeniorhynchus. Muỗi đốt các động vật mang mầm bệnh (chim, lợn) rồi sau đó đốt người và truyền virus.

Ngược lại, viêm màng não do não mô cầu có khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp. Vi khuẩn tồn tại ở vùng hầu họng của người bệnh hoặc người lành mang trùng và lây lan qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện gần.

Thời gian ủ bệnh

Thời gian ủ bệnh của viêm não Nhật Bản thường kéo dài hơn, khoảng từ 5 đến 15 ngày sau khi bị muỗi nhiễm virus đốt.

Viêm màng não do não mô cầu có thời gian ủ bệnh ngắn hơn, thường từ 2 đến 10 ngày, trung bình là 3 - 4 ngày.

Đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao

Mọi lứa tuổi đều có thể mắc viêm não Nhật Bản, nhưng bệnh thường gặp nhất ở trẻ em dưới 15 tuổi. Những người sống hoặc làm việc ở khu vực nông thôn, gần trang trại chăn nuôi lợn có nguy cơ cao hơn.

Viêm màng não do não mô cầu cũng có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến hơn ở trẻ nhỏ (dưới 5 tuổi), thanh thiếu niên và những người sống trong môi trường tập thể đông đúc như ký túc xá, doanh trại quân đội.

Tính chất dịch tễ và khả năng bùng phát dịch

Viêm não Nhật Bản thường xuất hiện theo mùa, chủ yếu vào mùa hè và mùa thu (từ tháng 5 đến tháng 10 ở miền Bắc Việt Nam), là thời điểm muỗi truyền bệnh phát triển mạnh. Bệnh có tính chất lưu hành địa phương, ít khi bùng phát thành dịch lớn trên diện rộng.

Viêm màng não do não mô cầu có thể xảy ra quanh năm nhưng thường tăng cao vào mùa đông và mùa xuân. Bệnh có khả năng lây lan nhanh và có thể bùng phát thành các vụ dịch lớn trong cộng đồng nếu không có biện pháp kiểm soát kịp thời.

Bảng so sánh viêm não Nhật Bản và viêm màng não do não mô cầu

Bệnh nào nguy hiểm hơn?

Rất khó để khẳng định bệnh nào nguy hiểm hơn vì cả hai đều là những bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm với tỷ lệ tử vong và di chứng cao. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuýp gây bệnh, cơ địa người bệnh và thời điểm được chẩn đoán, điều trị.

Viêm não Nhật Bản có tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30% và khoảng 50% số người sống sót phải gánh chịu những di chứng thần kinh và tâm thần nặng nề. Trong khi đó, viêm màng não do não mô cầu được xem là bệnh có diễn tiến nhanh như chớp, có thể gây tử vong chỉ trong vòng 24 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên nếu không được cấp cứu kịp thời. Do đó, việc nhận biết và phòng ngừa cả hai bệnh viêm não nhật bản và viêm màng não do não mô cầu đều vô cùng quan trọng.

Cách phòng ngừa viêm não Nhật Bản và viêm màng não do não mô cầu hiệu quả

May mắn là chúng ta hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa viêm não Nhật Bản và viêm màng não do não mô cầu bằng những biện pháp hiệu quả, trong đó tiêm vắc xin được xem là phương pháp quan trọng hàng đầu.

Tiêm vắc xin đầy đủ theo khuyến cáo

Đây là biện pháp phòng bệnh chủ động, đặc hiệu và hiệu quả nhất. Hiện nay đã có vắc xin phòng cả hai bệnh này. Cha mẹ cần cho trẻ tiêm vắc xin phòng viêm não Nhật Bản và các vắc xin phòng viêm màng não do não mô cầu (nhóm huyết thanh ACYW) đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo của Bộ Y tế để bảo vệ trẻ một cách toàn diện nhất.

Chủ động phòng chống muỗi truyền bệnh

Để phòng viêm não Nhật Bản, việc tiêu diệt muỗi và ngăn ngừa muỗi đốt là rất cần thiết. Các biện pháp bao gồm ngủ trong màn (mùng), sử dụng các sản phẩm xua muỗi, mặc quần áo dài tay, dọn dẹp vệ sinh môi trường, loại bỏ các vũng nước đọng để muỗi không có nơi sinh sản.

Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây bệnh đường hô hấp

Đối với viêm màng não do não mô cầu, cần tránh tiếp xúc gần với người có dấu hiệu bệnh về đường hô hấp. Khi phải đến nơi đông người, đặc biệt là trong mùa dịch, nên đeo khẩu trang và thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Giữ gìn vệ sinh cá nhân và môi trường sống

Vệ sinh cá nhân sạch sẽ, đặc biệt là vệ sinh mũi họng hàng ngày, giúp giảm nguy cơ vi khuẩn não mô cầu xâm nhập. Giữ gìn môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ, có đủ ánh sáng mặt trời cũng góp phần hạn chế sự tồn tại và phát triển của mầm bệnh.

Theo dõi sức khỏe khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ

Khi trẻ hoặc người lớn có các triệu chứng như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, cứng gáy, co giật... cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng đáng tiếc.

Câu hỏi thường gặp

Viêm não Nhật Bản có lây từ người sang người không?

Không. Viêm não Nhật Bản không lây trực tiếp từ người này sang người khác mà chỉ lây truyền qua vết đốt của muỗi Culex đã nhiễm virus từ động vật (chủ yếu là lợn và chim).

Viêm màng não do não mô cầu có lây không?

Có. Viêm màng não do não mô cầu là bệnh có khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người qua các giọt bắn từ đường hô hấp khi người bệnh hoặc người lành mang trùng ho, hắt hơi, nói chuyện.

Có cần tiêm cả vắc xin viêm não Nhật Bản và viêm màng não do não mô cầu không?

Chắc chắn là có. Vì đây là hai bệnh do hai tác nhân hoàn toàn khác nhau gây ra (virus và vi khuẩn), nên vắc xin phòng bệnh này không có tác dụng phòng bệnh kia. Để bảo vệ trẻ một cách toàn diện, cần tiêm đầy đủ cả hai loại vắc xin theo lịch tiêm chủng khuyến cáo.

Trẻ sốt cao kèm co giật có phải viêm não không?

Sốt cao co giật có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh, bao gồm cả sốt co giật lành tính. Tuy nhiên, đây cũng là một trong những triệu chứng cảnh báo nguy hiểm của viêm não, viêm màng não. Vì vậy, khi trẻ có biểu hiện này, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức để được chẩn đoán chính xác.

Sau khi tiêm vắc xin có còn nguy cơ mắc bệnh không?

Không có loại vắc xin nào đạt hiệu quả bảo vệ 100%. Tuy nhiên, việc tiêm vắc xin đầy đủ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh. Nếu có mắc bệnh, các triệu chứng thường sẽ nhẹ hơn, ít gặp biến chứng nguy hiểm và giảm nguy cơ tử vong so với những người không tiêm phòng.

Tóm lại, dù có những biểu hiện ban đầu dễ gây nhầm lẫn, viêm não Nhật Bản và viêm màng não do não mô cầu là hai bệnh lý riêng biệt với những đặc điểm dịch tễ và đường lây truyền khác nhau. Nhận thức đúng đắn về sự khác biệt này và chủ động phòng ngừa bằng vắc xin là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình trước những căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm này.

Trung tâm Tiêm chủng Long Châu cung cấp đa dạng các loại vắc xin phòng viêm não Nhật Bản và viêm não mô cầu với mức giá dao động từ 165.000 đồng đến 1.800.000 đồng (giá tham khảo, có thể thay đổi tùy theo thời điểm tiêm), phù hợp với nhiều nhu cầu tiêm chủng. Việc tiêm vắc xin đúng lịch giúp cơ thể tạo miễn dịch đặc hiệu, tăng cường sức đề kháng và bảo vệ bạn cùng gia đình khỏi những căn bệnh nguy hiểm. Hãy liên hệ ngay qua Hotline 1800 6928 để được tư vấn và đặt lịch tiêm chủng nhanh chóng.