Chứng mất ngôn ngữ và những điều cần biết

Chứng mất ngôn ngữ là rối loạn làm suy yếu khả năng diễn đạt và hiểu biết về ngôn ngữ cũng như khả năng đọc và viết. Rối loạn xảy ra do tổn thương vùng não chịu trách nhiệm về ngôn ngữ. Ở hầu hết mọi người, những vùng này nằm ở bên não trái. Chứng mất ngôn ngữ thường xảy ra đột ngột, sau đột quỵ hoặc chấn thương ở đầu, ngoài ra nó cũng có thể phát triển từ từ do khối u não hoặc bệnh thần kinh tiến triển. Chứng mất ngôn ngữ có thể xảy ra cùng với các rối loạn ngôn ngữ, chẳng hạn như chứng khó nói hoặc chứng mất khả năng nói cũng do tổn thương não.

Chứng mất ngôn ngữ có thể được chia thành 4 loại:

• Chứng mất ngôn ngữ Broca: Còn được gọi là chứng mất ngôn ngữ biểu đạt hoặc không trôi chảy. Do tổn thương chủ yếu ảnh hưởng đến thuỳ trán của não. Người bệnh có thể hiểu lời nói và biết họ muốn nói gì nhưng gặp khó khăn trong việc truyền đạt suy nghĩ thông qua lời nói hoặc chữ viết. Họ chỉ nói được những câu ngắn dưới 4 từ một cách khó khăn và vụng về. Kèm theo rối loạn ngôn ngữ, người bệnh có thể bị yếu, liệt nửa người hoặc liệt tay và chân.
• Chứng mất ngôn ngữ Wernicke: Còn gọi là mất ngôn ngữ tiếp nhận hoặc trôi chảy. Do tổn thương ảnh hưởng đến vùng thùy thái dương của não. Người bệnh gặp khó khăn trong việc tiếp nhận giao tiếp, khó hiểu được ngôn ngữ nói và viết. Họ có thể nói chuyện nghe có vẻ lưu loát, tự nhiên nhưng thường không có ý nghĩa hoặc dùng từ không chính xác hoặc bịa đặt. Họ không nhận thức được những lỗi nói của mình.
• Chứng mất ngôn ngữ toàn thể: Là kết quả của sự tổn thương ở một phần rộng lớn các vùng ngôn ngữ của não. Người mắc chứng mất ngôn ngữ toàn thể gặp khó khăn nghiêm trọng trong giao tiếp và bị hạn chế nhiều về khả năng nói hoặc hiểu ngôn ngữ. Họ không nói được dù chỉ vài từ hoặc có thể lặp đi lặp lại một từ hay cụm từ. Họ còn gặp khó khăn trong việc hiểu những từ và câu đơn giản.
• Chứng mất ngôn ngữ định danh: Người bệnh gặp khó khăn trong việc gọi tên đồ vật mặc dù họ biết đồ vật đó là gì và được sử dụng làm gì.

Ngoài ra còn một số chứng mất ngôn ngữ khác, đều do tổn thương những vùng ngôn ngữ khác nhau trong não. Đôi khi, lưu lượng máu lên não bị gián đoạn tạm thời và nhanh chóng được phục hồi gọi là cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua, khả năng ngôn ngữ có thể trở lại sau vài giờ hoặc vài ngày.

Những dấu hiệu và triệu chứng của chứng mất ngôn ngữ

Một người mắc chứng mất ngôn ngữ có thể có khiếm khuyết trong lời nói như:

• Nói những câu ngắn hoặc không đầy đủ.
• Nói ngập ngừng hay phải cố gắng để nói.
• Nói những câu vô nghĩa.
• Thay thế một từ bằng một từ khác, một âm thanh bằng âm thanh khác.
• Tạo ra những từ mới không có ý nghĩa hoặc người nghe không hiểu.
• Gặp khó khăn trong việc tìm từ.
• Khó khăn trong việc diễn đạt cảm xúc hoặc suy nghĩ phức tạp.

Suy giảm khả năng hiểu ngôn ngữ như:

• Không hiểu lời nói của người khác.
• Gặp khó khăn khi nghe câu chuyện dài hoặc quá nhanh.
• Khó khăn trong việc hiểu ngôn ngữ nói mà không có hỗ trợ bằng hình ảnh.
• Khó khăn trong việc hiểu các câu nói ẩn dụ hoặc hàm ý.

Suy giảm khả năng viết:

• Khó khăn khi viết, đánh máy.
• Chỉ viết được những từ đơn lẻ.
• Đánh vần hoặc viết những từ vô nghĩa.
• Viết sai câu, ngữ pháp đơn giản.

Giảm khả năng đọc hiểu:

• Không đọc được.
• Hiểu sai ý nghĩa của từ.
• Khó khăn khi phát âm.
• Không thể theo dõi nội dung của một đoạn văn dài hoặc phức tạp.

Biến chứng có thể gặp khi mắc chứng mất ngôn ngữ

Chứng mất ngôn ngữ có thể gây ra nhiều vấn đề về chất lượng cuộc sống vì giao tiếp là một phần trong cuộc sống của bạn. Khó khăn trong giao tiếp có thể ảnh hưởng đến:

• Công việc;
• Các mối quan hệ;
• Chức năng sinh hoạt hàng ngày.
• Khả năng tham gia các hoạt động xã hội và cộng đồng.

Khó khăn trong việc thể hiện mong muốn và nhu cầu có thể dẫn đến bối rối, thất vọng, cô lập và trầm cảm. Các vấn đề khác có thể xảy ra cùng nhau, chẳng hạn như khó di chuyển hơn và các vấn đề về trí nhớ và suy nghĩ. Chứng mất ngôn ngữ cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tự bảo vệ bản thân, vì người bệnh khó khăn trong việc giao tiếp khi gặp nguy hiểm.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Vì chứng mất ngôn ngữ thường do tình trạng tổn thương não gây ra nên cần đến gặp bác sĩ ngay khi nhận thấy có dấu hiệu như:

• Khó nói;
• Khó hiểu lời nói;
• Lời nói bị lắp bắp hoặc không nhớ được các từ;
• Khó đọc và viết.

Ngoài ra, nếu có các dấu hiệu của đột quỵ cũng cần đến cơ sở y tế ngay như:

• Tê hoặc yếu liệt ở mặt, tay, chân đặc biệt là một bên cơ thể.
• Sụp mi mắt hoặc mất thị lực một bên mắt.
• Khó nuốt.
• Khó đi lại, chóng mặt hoặc mất thăng bằng.
• Đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân.
• Đột ngột mất ý thức hoặc ngất xỉu.

Nếu có bất kỳ triệu chứng nào nêu trên xảy ra, bạn nên liên hệ với bác sĩ để được kiểm tra và tư vấn. Việc chẩn đoán và điều trị sớm sẽ giảm nguy cơ diễn tiến nặng của bệnh cũng như hạn chế các biến chứng của bệnh.

Nguyên nhân của chứng mất ngôn ngữ bao gồm:

• Đột quỵ: Là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra chứng mất ngôn ngữ. Đột quỵ xảy ra do vỡ hoặc tắc nghẽn các mạch máu cung cấp cho não. Điều này làm giảm lưu lượng máu đến não, làm não mất đi các chất dinh dưỡng và oxy cần thiết để hỗ trợ sự sống của tế bào não. Khi đột quỵ xảy ra, các trung tâm ngôn ngữ của não có thể bị ảnh hưởng nếu chúng không nhận được các thành phần thiết yếu như máu và oxy.
• Chấn thương đầu (chấn thương sọ não).
• U não.
• Nhiễm trùng não.
• Rối loạn thần kinh tiến triển (như bệnh Alzheimer).

Chứng mất ngôn ngữ tạm thời (còn được gọi là chứng mất ngôn ngữ thoáng qua) có thể do một cơn động kinh, đau nửa đầu nghiêm trọng hoặc cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA), còn được gọi là cơn đột quỵ nhỏ.