Viêm màng phổi ở trẻ là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

Nhiều cha mẹ thường nhầm lẫn viêm màng phổi với viêm phổi thông thường, dẫn đến chậm trễ trong điều trị. Việc hiểu rõ dấu hiệu cảnh báo, nguyên nhân và cách chăm sóc trẻ đúng cách sẽ giúp gia đình chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe hô hấp của con.

Viêm màng phổi ở trẻ là gì?

Viêm màng phổi ở trẻ là tình trạng viêm lớp màng mỏng bao quanh phổi và lót mặt trong lồng ngực. Khi lớp màng này bị viêm, hai lá màng phổi cọ xát vào nhau trong quá trình hô hấp, khiến trẻ cảm thấy đau khi hít sâu, ho hoặc vận động.

Trong đa số trường hợp, viêm màng phổi ở trẻ không xuất hiện riêng lẻ mà là biến chứng của viêm phổi hoặc nhiễm trùng đường hô hấp dưới. Nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời, bệnh có thể tiến triển nhanh và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng hô hấp.

Dấu hiệu thường gặp

Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý và đưa trẻ đi khám sớm khi thấy các biểu hiện sau:

• Sốt cao liên tục, có thể trên 39°C;
• Ho nhiều, ho kèm đau tức ngực;
• Trẻ than đau ngực, đau tăng khi hít sâu hoặc ho;
• Thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực;
• Mệt mỏi, bỏ bú, ăn kém, ngủ li bì;
• Trường hợp nặng có thể tím môi, đầu chi.
• Ở trẻ nhỏ chưa biết nói, dấu hiệu thường không rõ ràng mà chỉ biểu hiện qua quấy khóc nhiều, thở nhanh, bú kém hoặc lừ đừ.

Viêm màng phổi mủ ở trẻ tuy không quá phổ biến nhưng là biến chứng nguy hiểm của viêm phổi, có thể gây suy hô hấp nếu không được điều trị kịp thời.

Nguyên nhân gây viêm màng phổi ở trẻ và yếu tố nguy cơ liên quan

Phần lớn các trường hợp viêm màng phổi ở trẻ đều có liên quan trực tiếp đến tình trạng nhiễm trùng. Khi vi khuẩn hoặc virus lan từ nhu mô phổi sang màng phổi, phản ứng viêm sẽ xảy ra và gây tích tụ dịch hoặc mủ.

Biến chứng của viêm phổi

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Khi viêm phổi không được điều trị triệt để, tác nhân gây bệnh có thể lan rộng và dẫn đến:

• Tràn dịch màng phổi;
• Viêm màng phổi khô;
• Viêm mủ màng phổi.

Các vi khuẩn thường gặp gồm phế cầu khuẩn, tụ cầu, liên cầu. Đây đều là những tác nhân có khả năng gây bệnh nặng ở trẻ nhỏ.

Nhiễm trùng và bệnh lý khác

Một số trường hợp ít gặp hơn có thể liên quan đến:

• Lao phổi;
• Nhiễm trùng huyết;
• Chấn thương vùng ngực;
• Bệnh lý miễn dịch hiếm gặp.

Những tình trạng này làm suy yếu hàng rào bảo vệ của phổi, tạo điều kiện cho viêm lan sang màng phổi.

Yếu tố làm tăng nguy cơ

Một số nhóm trẻ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn, bao gồm:

• Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt dưới 2 tuổi;
• Trẻ sinh non, nhẹ cân;
• Trẻ suy dinh dưỡng;
• Chưa được tiêm chủng đầy đủ (phế cầu, Hib…);
• Sống trong môi trường ô nhiễm, thường xuyên tiếp xúc khói thuốc...

Viêm phổi là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu. Viêm màng phổi có thể là biến chứng nặng của bệnh này nếu không được can thiệp sớm.

Viêm màng phổi ở trẻ có nguy hiểm không?

Câu trả lời là có, viêm màng phổi ở trẻ có thể trở nên nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị đúng thời điểm.

Nếu bệnh tiến triển nặng, trẻ có thể gặp phải:

• Tràn dịch màng phổi nhiều gây chèn ép phổi;
• Mủ màng phổi;
• Xẹp phổi;
• Suy hô hấp cấp;
• Nhiễm trùng lan rộng toàn thân.

Trong trường hợp viêm mủ màng phổi, trẻ thường phải nhập viện dài ngày, dẫn lưu dịch hoặc can thiệp ngoại khoa, gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và tâm lý.

Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và tuân thủ điều trị, đa số trẻ có thể hồi phục hoàn toàn mà không để lại di chứng lâu dài.

Chẩn đoán và điều trị viêm màng phổi ở trẻ như thế nào?

Việc chẩn đoán và điều trị cần được thực hiện tại các cơ sở y tế chuyên khoa, có đầy đủ phương tiện và bác sĩ nhi khoa.

Chẩn đoán

Bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng và các phương pháp cận lâm sàng như:

• Nghe phổi, đánh giá nhịp thở;
• Chụp X-quang ngực;
• Siêu âm màng phổi;
• Xét nghiệm máu;
• Chọc dò dịch màng phổi (khi cần thiết).

Các xét nghiệm này giúp xác định mức độ tổn thương và lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Điều trị

Tùy theo tình trạng bệnh, trẻ có thể được chỉ định:

• Kháng sinh đường uống hoặc tĩnh mạch;
• Thuốc hạ sốt, giảm đau;
• Thở oxy khi có khó thở;
• Dẫn lưu dịch hoặc mủ màng phổi trong trường hợp nặng.

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị tại nhà, đặc biệt là kháng sinh, vì có thể làm bệnh nặng hơn hoặc che lấp triệu chứng quan trọng.

Phòng ngừa viêm màng phổi ở trẻ, cha mẹ cần làm gì?

Phòng ngừa viêm màng phổi chủ yếu dựa vào việc kiểm soát tốt các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.

Phát hiện sớm và điều trị kịp thời viêm phổi

Phần lớn các trường hợp viêm màng phổi ở trẻ đều bắt nguồn từ viêm phổi không được điều trị triệt để. Vì vậy, cha mẹ cần theo dõi sát các dấu hiệu bất thường như:

• Ho kéo dài;
• Sốt cao liên tục;
• Thở nhanh, thở gấp;
• Khò khè, mệt nhiều, lừ đừ.

Tiêm chủng đầy đủ cho trẻ theo khuyến cáo

Tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa viêm phổi và các biến chứng liên quan đến màng phổi. Cha mẹ cần đảm bảo trẻ được tiêm đầy đủ các loại vắc xin sau:

• Vắc xin phế cầu;
• Vắc xin Hib;
• Vắc xin cúm mùa;
• Vắc xin sởi.

Tăng cường sức đề kháng để giảm nguy cơ mắc bệnh

Bên cạnh tiêm chủng, việc nâng cao thể trạng và hệ miễn dịch cho trẻ cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng bệnh. Cha mẹ nên chú ý:

• Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời;
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, đầy đủ vi chất;
• Giữ ấm cơ thể khi thời tiết lạnh hoặc giao mùa;
• Hạn chế để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá và môi trường ô nhiễm.

Viêm màng phổi ở trẻ là biến chứng nguy hiểm của viêm phổi và các bệnh nhiễm trùng hô hấp. Việc phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và chăm sóc hợp lý giúp trẻ hồi phục tốt và hạn chế tối đa biến chứng lâu dài. Cha mẹ nên chủ động tiêm phòng đầy đủ, xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh và đưa trẻ đi khám ngay khi có biểu hiện bất thường.